Giữa cái nắng hanh hao của mùa khô Tây Nguyên, những cơn gió đại ngàn thổi qua các triền đồi đất đỏ, tôi trở về xã Đam Rông 4, tỉnh Lâm Đồng để được hòa vào không gian Lễ cầu mùa của người M’Nông bên dòng Krông Nô chất chứa huyền thoại. Theo tiếng chiêng thúc giục, dòng người trong trang phục truyền thống tề tựu về không gian sinh hoạt cộng đồng để làm Lễ cầu mùa. Già làng Cil Nếu cho biết: “Nhô ndah là một nghi lễ quan trọng trong đời sống của người M’Nông, không chỉ để tạ ơn thần linh, mà còn thể hiện ước vọng của những người con dưới chân núi Lơm Bur về một vụ mùa tươi tốt, mưa thuận gió hòa”.
Trên sân nhà truyền thống, cây nêu linh thiêng đã được dân làng dựng lên, vật hiến sinh đã buộc sẵn; lễ vật dâng cúng thần linh đã được chuẩn bị, hương rượu cần đã lan tỏa khắp không gian lễ hội, tiếng chiêng đón khách rộn ràng… Khi dân làng tụ họp đông đủ, Lễ cầu mùa bắt đầu. Già làng cất tiếng: “Ơ bà con buôn làng! Hôm nay, buôn làng mình cùng nhau làm Lễ cầu mùa, gọi Yàng đất, Yàng nước, Yàng rừng, Yàng lúa về với buôn làng, để nghe tiếng lòng của dân làng”. Sau hồi tù và, già làng bắt đầu mời gọi thần linh về dự lễ cầu mùa: “Ơ Yàng! Dân làng hôm nay làm Lễ cầu mùa dâng lên các Yàng những lễ vật tinh khiết nhất”. Sau đó, già làng thay mặt bà con buôn làng dâng lễ vật và cầu mong các Yàng linh chứng cho mưa thuận gió hòa, lúa đầy kho, bắp đầy giàn, trâu bò đầy chuồng, trẻ nhỏ vui cười, người già mạnh khỏe, cho dân làng bình yên, đoàn kết, mùa sau lại bội thu.
Sau bài khấn thần linh, già làng thực hiện nghi thức khai ché rượu cần để dâng lên các thần linh của núi rừng và mời những người có uy tín trong buôn uống giọt rượu đầu tiên-giọt rượu thiêng tượng trưng cho lộc Yàng ban, cho niềm vui mùa mới. Tiếng cồng, tiếng chiêng bắt đầu ngân lên rộn rã, già làng mời toàn thể dân làng cùng nhau uống rượu cần, thưởng thức sản vật của núi rừng và phần hội Nhô ndah bắt đầu. Trong nhịp trống cái, tiếng mẹ, chiêng cha, những điệu xoang uyển chuyển, khỏe khoắn mời dân làng cùng vui, cùng múa, cùng hát. Các hoạt động sản xuất cũng được tái hiện sinh động, như gọi mưa, cảnh chọc lỗ tra hạt trên rẫy, đi lấy sản vật núi rừng, sông suối… Già làng Cil Nếu cho biết, những hoạt động này thể hiện sự chăm chỉ của dân làng, niềm mong ước về mùa màng như ý và bày tỏ tình yêu với núi rừng đã ban cho dân làng nhiều sản vật.
Lễ cầu mùa là một trong những lễ hội có quy mô lớn, là dịp để cộng đồng gắn kết, cùng nhau sẻ chia những điều trong cuộc sống; đồng thời, cũng là dịp dân làng vui chơi, giải trí sau một vụ mùa và thể hiện khát vọng về cuộc sống no đủ, bình an. “Lễ cầu mùa cần có sự chuẩn bị công phu, với sự tham gia của nhiều buôn làng trong khu vực, nên thường khoảng 3-5 năm lễ hội mới được tổ chức một lần”, già làng Cil Nếu cho biết.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đam Rông 4 Nguyễn Văn Quang chia sẻ: “Việc tổ chức Lễ cầu mùa không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ nét đẹp truyền thống của cư dân bản địa M’Nông trên vùng đất đại ngàn, mà còn giúp bảo tồn không gian văn hóa cồng chiêng, những điệu xoang truyền thống và có thể xây dựng trở thành sản phẩm du lịch cộng đồng, giúp du khách hiểu hơn về văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số trên vùng đất Tây Nguyên”.
