Nhìn từ xa, công trình như dãy núi điệp trùng giữa đại ngàn, tạo nên sự hòa quyện giữa kiến trúc phương Tây và cảnh quan cao nguyên hùng vĩ.
Ga Đà Lạt nằm trên địa bàn phường Lâm Viên-Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng. Đây là nhà ga xe lửa duy nhất ở khu vực Tây Nguyên, gắn liền lịch sử hình thành và phát triển đô thị xứ ngàn hoa, từng được tờ Indochine (Pháp) ngợi ca là ga hỏa xa đẹp nhất Đông Dương. Sau năm 1975, Ga hỏa xa Đà Lạt đổi tên thành Ga xe lửa Đà Lạt và giờ là Ga Đà Lạt. Nhà nghiên cứu văn hóa Tây Nguyên Đặng Trọng Hộ nhận định: “Không chỉ là một công trình giao thông, Ga Đà Lạt được xem là biểu tượng kiến trúc đặc sắc, mang trong mình câu chuyện về vùng đất cao nguyên và những lớp trầm tích văn hóa của Đà Lạt”.
Theo Địa chí Đà Lạt, Ga hỏa xa Đà Lạt khởi công xây dựng năm 1932 và hoàn thành năm 1938, do kiến trúc sư Revéron (người Pháp) thiết kế theo kiến trúc Anglo-normand. Kiến trúc sư Moncet (người Pháp) hoàn chỉnh thêm một số chi tiết của hồ sơ thiết kế này và giám sát công trình, đơn vị thi công là nhà thầu Võ Đình Dung. Đây là một trong những nhà ga đầu tiên thời bấy giờ mà yếu tố mỹ thuật kiến trúc được chú trọng bên cạnh các yêu cầu kỹ thuật. Nhà ga có chiều dài 66 m, rộng 11,5 m, đại sảnh cao 11 m. Mặt bằng được tổ chức theo nguyên tắc gần như đối xứng qua một trục vuông góc với mặt tiền: Một phòng lớn ở giữa (37mx10m) và các phòng phụ nhỏ nối dài sang hai bên. Bố cục đăng đối thể hiện giữa các bộ phận kiến trúc, gồm mái ngói đỏ cao vút, những phần mái gấp, mái bẻ góc và ở những ô cửa sổ. Sự đồ sộ của công trình thể hiện rõ trên mặt cắt, như hệ vì kèo đỡ mái bằng bê-tông cốt thép có chiều cao hơn 6 m, bằng với chiều cao của không gian sử dụng chính.
Tại nhà ga Đà Lạt, nổi bật nhất là khối mái công trình, với ba chóp mái tiếp nối liền nhau vươn cao giữa trung tâm mặt tiền, phía dưới của chóp mái có gắn nổi dòng chữ “DALAT”. Trưởng ga Nguyễn Võ Minh Chánh cho biết, nhà ga Đà Lạt là số ít công trình giao thông được gửi gắm nhiều ý niệm văn hóa và giá trị thẩm mỹ. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, ba chóp mái là hình ảnh cách điệu từ dãy Lang Biang, hoặc kiến trúc truyền thống cư dân bản địa Tây Nguyên, tùy góc nhìn và sự liên tưởng của mỗi người. Người ta có thể thấy trong đó nghệ thuật kiến trúc Pháp và hình ảnh đại ngàn Tây Nguyên.
Tương ứng với ba chóp mái là ba cửa sổ có nhiều ô kính nhỏ, tạo nên sự khoáng đạt cho mặt tiền công trình. Không gian nội thất được chiếu sáng bởi các ô cửa kính nhiều màu ở phần chân mái. Ngay bên dưới chính là phòng chờ dành cho hành khách, nơi ánh sáng xuyên qua các ô kính màu tạo nên một không gian lung linh. Các chi tiết trang trí đều đơn giản, toát lên vẻ hiện đại của tổng thể công trình. Cùng với nghệ thuật kiến trúc, Ga hỏa xa Đà Lạt còn gắn với một trong những tuyến đường sắt kỳ công nhất Đông Dương thời bấy giờ. Tuyến đường sắt Tháp Chàm-Đà Lạt dài 84 km, từng được xem là công trình kỹ thuật đặc biệt khi phải vượt qua những dãy núi cao và độ dốc lớn. Để chinh phục địa hình hiểm trở, hệ thống đường ray răng cưa độc đáo, một công nghệ hiếm có trên thế giới thời điểm đó đã được đưa vào tuyến đường sắt này.
Trong nhiều thập niên, những đoàn tàu từ miền biển Ninh Thuận đã đưa du khách vượt đèo Ngoạn Mục, qua những vùng đồi núi trập trùng, phong cảnh thiên nhiên hoang sơ và các đường hầm để lên Cao nguyên Lang Biang; mỗi chuyến đi là một cuộc du ngoạn đầy cảm xúc. Trải qua biết bao thăng trầm, năm 1991, đoạn cuối của tuyến đường sắt Tháp Chàm-Đà Lạt là Trại Mát-Đà Lạt được khôi phục, đưa vào hoạt động phục vụ du lịch. Đoạn đường được khai thác hiện nay có chiều dài gần 7 km là chứng tích lịch sử của ngành đường sắt trên cao nguyên.
Ngày nay, những chuyến tàu hoài niệm hằng ngày vẫn đều đặn đưa du khách từ trung tâm Đà Lạt đi qua vùng ngoại ô, ngắm những vườn rau, hoa sắc màu và phong cảnh núi rừng để đến với Trại Mát và ngược lại. Trên hành trình đó, du khách được thưởng thức cà-phê, những bản nhạc dịu êm qua tiếng vĩ cầm, saxophone của các nghệ sĩ trình diễn trên các toa tàu. Du khách Hàn Quốc Kim Tae Jung bày tỏ: “Thật thú vị khi được ngắm Đà Lạt, phong cảnh cao nguyên qua những ô cửa toa tàu. Đây là một trải nghiệm khó quên trên hành trình khám phá Đà Lạt”.
Ga Đà Lạt được công nhận Di tích lịch sử-văn hóa quốc gia năm 2001. Cùng với kiến trúc độc đáo của nhà ga, trên sân ga còn lưu giữ chiếc đầu máy và các toa tàu cổ, cùng những câu chuyện về một thời vàng son của tuyến đường sắt cao nguyên... Những giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc ấy đã góp phần đưa Ga Đà Lạt trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách khi đến xứ ngàn hoa.
