Nhiều năm trước, những gia đình người Sán Chỉ từ các tỉnh phía bắc rời quê hương với khát vọng đổi thay cuộc sống. Cùng sức lao động và ý chí vượt khó, họ mang theo những giá trị truyền thống quý báu thông qua trang phục dân tộc.
Những bộ trang phục mang sắc chàm truyền thống xuất hiện trang trọng trong các dịp lễ, Tết, cưới hỏi, sinh hoạt cộng đồng, và vẫn được phụ nữ người Sán Chỉ sử dụng trong cuộc sống thường ngày.
Ông Đặng Văn Nguyên, Trưởng thôn Phú Thịnh cho biết, toàn thôn hiện có 341 hộ dân, với hơn 1.700 nhân khẩu, trong đó có 75 hộ người Sán Chỉ chủ yếu di cư từ các tỉnh Cao Bằng và Hà Giang vào lập nghiệp. Những năm gần đây, đời sống kinh tế của người dân ngày càng được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể. Ý thức bảo tồn văn hóa truyền thống luôn được cộng đồng đặc biệt quan tâm. “Đồng bào Sán Chỉ ở đây rất đoàn kết, chịu khó lao động sản xuất. Dù sinh sống xa quê hương nhưng mọi người vẫn giữ gìn tốt các giá trị văn hóa dân tộc, nhất là trang phục truyền thống. Đó là niềm tự hào và cũng là sợi dây gắn kết các thế hệ trong cộng đồng”, ông Nguyên chia sẻ.
Trang phục truyền thống của phụ nữ Sán Chỉ mang vẻ đẹp mộc mạc nhưng giàu tính thẩm mỹ. Gam màu chủ đạo là chàm đen kết hợp những đường thêu, viền màu đỏ, cam, xanh tạo nên sự hài hòa và tinh tế. Mỗi bộ trang phục gồm nhiều thành phần như áo trong, áo ngoài, quần, khăn đội đầu, thắt lưng và các trang sức bạc.
Đáng chú ý, kiểu vấn tóc và khăn đội đầu là dấu hiệu nhận diện riêng biệt của phụ nữ Sán Chỉ. Cùng với những chiếc trâm bạc hay vòng bạc được đeo khéo léo, các chi tiết ấy góp phần tạo nên bản sắc khó nhầm lẫn giữa cộng đồng các dân tộc anh em.
Mỗi bộ trang phục còn chứa đựng những lớp trầm tích văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ. Từng đường kim, mũi chỉ, những dải màu được kết nối trên nền vải chàm là kết tinh của lao động cần cù, sự khéo léo và tình yêu dành cho văn hóa dân tộc.
Hiện nay, nhiều phụ nữ Sán Chỉ vẫn duy trì nghề may, thêu và làm trang phục truyền thống bằng phương pháp thủ công. Những lúc nông nhàn, họ miệt mài bên khung dệt, bên những tấm vải chàm để hoàn thiện từng bộ trang phục cho gia đình và cộng đồng.
Bà Lý Thị Nhan, người Sán Chỉ ở thôn Phú Thịnh cho biết, dù đã rời quê hương hàng chục năm nhưng bà chưa bao giờ nghĩ đến việc từ bỏ nghề truyền thống: “Tôi luôn mang theo khung dệt của dân tộc mình từ khi vào Lâm Đồng sinh sống. Quần áo truyền thống của gia đình đều do tôi tự làm. Tôi muốn con cháu hiểu rằng giữ được nghề cũng là giữ được gốc rễ của dân tộc. Vì vậy, tôi thường hướng dẫn cho các cháu cách may, cách thêu”.
Quảng Phú đang có 15 thành phần dân tộc cùng sinh sống, với những sắc thái văn hóa đa dạng. Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân xã Quảng Phú Cao Bá Hoàng, chính sự hiện diện và gìn giữ bản sắc của các cộng đồng dân cư đã tạo nên diện mạo văn hóa phong phú, giàu bản sắc. Trong bức tranh đa sắc ấy, văn hóa Sán Chỉ với những bộ trang phục truyền thống mang sắc chàm đặc trưng đã trở thành một gam màu riêng. Thời gian tới, bằng nguồn lực đầu tư của Trung ương, tỉnh, thông qua các chương trình, dự án cụ thể, địa phương sẽ cân đối nguồn lực, tiếp tục ưu tiên bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc trên địa bàn.
