Với người Xơ Đăng (xã Trà Tập), núi rừng không chỉ là nơi cư ngụ mà còn là cội nguồn của sự sống. Núi cho đất để làm rẫy, rừng mang đến cây trái, dược liệu, nguồn nước và sinh kế gắn với quế, lúa rẫy, chăn nuôi.
Vì vậy, trong đời sống tâm linh của đồng bào, Thần Núi được xem là vị thần bảo hộ cho mùa màng và cuộc sống bình yên của buôn làng.
Hằng năm, trước mùa gieo cấy, vào rừng trồng cây, bóc quế hay khai mở nương rẫy, người dân tổ chức lễ cúng để xin phép thần linh và cầu mong mưa thuận gió hòa, cây cối xanh tươi, mùa màng bội thu.
Trong ngày lễ, các già làng tề tựu đông đủ, khoác lên mình những bộ trang phục thổ cẩm rực rỡ sắc màu. Theo sau là tốp trai gái và trẻ nhỏ trong làng, tay mang lễ vật như: Heo, gà, trầu cau, cùng nhau nối bước từ nhà sinh hoạt cộng đồng đến cửa rừng.
Suốt dọc hành trình, tiếng cồng chiêng vang lên không ngớt, như lời thưa gửi của con người với núi rừng, đất trời, nơi đã chở che, nuôi dưỡng bao thế hệ đồng bào lớn lên giữa đại ngàn.
Tại cửa rừng, các vị già làng thay mặt cộng đồng dâng lễ vật, đọc lời khấn mời Thần Núi về chứng giám. Lời khấn mộc mạc, nhưng chứa đựng niềm tin sâu sắc, gửi gắm ước mong về sức khỏe, bình an, gia đình yên ấm, bản làng thuận hòa.
Bà Trần Thị Kim Hoa (làng Tu Chân, thôn Trà Cang) cho biết, năm nào người dân cũng tổ chức lễ cúng để “giữ linh hồn của trời, của đất, của cây”, cầu mong thần linh phù hộ cho con cháu bình an, học hành nên người, cuộc sống không gặp điều bất trắc.
Không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng, lễ cúng Thần Núi còn gắn kết cộng đồng, củng cố tình đoàn kết. Mọi người cùng chuẩn bị lễ vật, tham gia nghi lễ và chia sẻ trách nhiệm giữ gìn buôn làng.
Giữa núi cao, vực sâu và biết bao khắc nghiệt của cuộc sống, sự gắn bó, đùm bọc lẫn nhau đã tạo nên sức mạnh để bà con bám làng, giữ đất, giữ rừng, gây dựng cuộc sống.
Ông Đinh Hữu Quảng (làng Tu Du, thôn Trà Cang) chia sẻ, lễ cúng Thần Núi là tập tục văn hóa được truyền lại từ bao đời nay và con cháu vẫn tiếp nối gìn giữ. “Thần Núi có ý nghĩa rất lớn đối với việc làm ăn, sản xuất của bà con, bởi từ nương rẫy, ruộng lúa đến việc vào rừng mưu sinh đều gắn với sự che chở của núi rừng. Duy trì nghi lễ là để giữ phong tục, nhắc nhở con cháu nhớ về cội nguồn, trân trọng những giá trị cha ông để lại”, ông Quảng nói.
Cùng với nỗ lực của người dân, chính quyền địa phương rất quan tâm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào.
Theo ông Nguyễn Thế Anh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Trà Tập, việc duy trì các nghi lễ truyền thống đã góp phần bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, giúp giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống của quê hương, cộng đồng.
“Đây là dịp để địa phương quảng bá hình ảnh của xã Trà Tập, từng bước phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân”, ông Thế Anh nhấn mạnh.
Lễ cúng Thần Núi mở đầu mùa vụ, cũng là dịp để người Xơ Đăng trở về với cội nguồn. Trong làn khói lễ nơi cửa rừng, giữa tiếng cồng chiêng vọng vào vách núi và lời khấn mộc mạc, thành kính của già làng, núi rừng hiện lên như một phần máu thịt của cộng đồng.
Điều được gìn giữ không chỉ là một phong tục cổ truyền, ký ức bản làng, mà còn là đạo lý biết ơn thiên nhiên đã chở che con người giữa đại ngàn.
