Địa phương đã và đang tìm cách khôi phục, bảo tồn văn hóa dân tộc Chứt thông qua bộ trang phục phù hợp với tập quán và sinh hoạt cộng đồng.
Là một trong những dân tộc rất ít người ở Việt Nam, dân tộc Chứt gồm 5 tộc người là Sách, Mày, Rục, A Rem và Mã Liềng; sinh sống chủ yếu ở khu vực Bắc Trung Bộ.
Tại tỉnh Quảng Bình (trước đây), dân tộc Chứt có khoảng 1.860 hộ với hơn 7.800 nhân khẩu, sinh sống chủ yếu ở các xã vùng sâu, biên giới, nơi có điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn. Do đó, khả năng tự bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống của đồng bào rất hạn chế, văn hóa truyền thống bị mai một.
Cùng với đó, quá trình giao lưu và ảnh hưởng của các dân tộc khác khiến những trang phục truyền thống của người Chứt dần biến mất. Vì thế, người Chứt là dân tộc duy nhất trong 54 dân tộc Việt Nam đến nay chưa có trang phục mang bản sắc văn hóa của dân tộc mình.
Cuối tháng 12/2024, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Bình phối hợp Viện Dân tộc học tổ chức hội thảo “Trang phục dân tộc Chứt: Nhu cầu, cách tiếp cận và định hình”.
Theo các nhà nghiên cứu, trang phục truyền thống của người Chứt gồm áo, khố được làm từ vỏ cây rừng, lá rừng hoặc một số da động vật.
Sau này, người Chứt sử dụng các loại trang phục bằng vải từ các tộc người ở khu vực lân cận. Hiện nay, hầu hết người Chứt mặc trang phục như người Kinh, trong sinh hoạt cộng đồng còn sử dụng trang phục truyền thống của một số tộc người thiểu số khác.
Theo khảo sát của Viện Dân tộc học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) vào tháng 10/2024, có tới 79% số người Chứt đang sử dụng trang phục phổ thông, 12% sử dụng trang phục người Lào và 4,3% sử dụng trang phục người Khùa...
Tiến sĩ Bùi Thị Bích Lan, cán bộ nghiên cứu Viện Dân tộc học cho biết, khôi phục và định hình trang phục dân tộc giúp người Chứt khẳng định bản sắc riêng, hình thành một biểu tượng văn hóa cho cộng đồng và tăng cường ý thức tự giác, sự gắn kết của một dân tộc rất ít người nhưng lại bao gồm nhiều nhóm địa phương.
Nhóm nghiên cứu của Tiến sĩ Bùi Thị Bích Lan đã khảo sát thực tế tại các huyện Minh Hóa, Tuyên Hóa và Bố Trạch, Quảng Bình (trước đây) để thu thập ý kiến từ cư dân, nhất là các già làng, người có uy tín về một bộ trang phục chung thể hiện bản sắc.
Các cuộc khảo sát, thăm dò ý kiến cho thấy, phần lớn bà con người Chứt mong muốn có được một bộ trang phục riêng như các dân tộc anh em khác.
Qua trưng cầu ý kiến, hơn 54% số người được hỏi mong muốn sử dụng vải công nghiệp cho bộ trang phục, số còn lại muốn dùng vải dệt như các dân tộc thiểu số. Những tông mầu đen, mầu đất, nâu, xanh lá cây là những mầu được người dân đề xuất, lựa chọn nhiều nhất.
Theo các nhà nghiên cứu dân tộc học, đây là những mầu sắc phản ánh sự gần gũi với thiên nhiên và liên kết với các nghi lễ tín ngưỡng, cầu may mắn, thể hiện sự gắn bó chặt chẽ với môi trường sống của đồng bào giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ.
Qua tham khảo ý kiến từ các nhà khoa học, nhà quản lý các đơn vị, địa phương và nhất là sự đồng thuận của đại diện đồng bào dân tộc Chứt, nhóm nghiên cứu của Viện Dân tộc học và Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Bình (trước đây) đề xuất các mẫu trang phục sinh hoạt cộng đồng cho người Chứt.
Từ đó, cơ quan liên quan tổ chức thiết kế, sản xuất mẫu trang phục mang bản sắc tộc người.
Cuối tháng 12/2025, tại Trường phổ thông dân tộc nội trú trung học phổ thông Quảng Trị, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị tổ chức lễ giao nhận trang phục sinh hoạt cộng đồng cho các đội, câu lạc bộ văn nghệ truyền thống đồng bào dân tộc Chứt tại 6 xã ở phía tây của tỉnh. Đại diện lãnh đạo xã Tuyên Lâm cho biết, trong thời gian dài, do điều kiện lịch sử và kinh tế-xã hội đặc thù, đồng bào Chứt chưa có bộ trang phục truyền thống cho nên phần nào ảnh hưởng đến các hoạt động văn hóa, lễ hội.
Bản sắc văn hóa, phong tục riêng của dân tộc vì thế cũng bị lấp khuất giữa bức tranh đa dạng của các dân tộc anh em. Việc có được bộ trang phục mới được bà con người Chứt đồng thuận, đón nhận là sự đổi mới trong cách khôi phục, bảo tồn văn hóa tộc người, cũng là điều được cấp ủy, chính quyền địa phương rất hoan nghênh.
Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị Mai Xuân Thành, bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của người Chứt được nghiên cứu, thiết kế một cách bài bản, vừa tôn trọng yếu tố truyền thống, vừa phù hợp điều kiện sinh hoạt hiện nay; nhằm bảo tồn văn hóa, củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc và mở ra cơ hội gắn văn hóa với giáo dục truyền thống và du lịch cộng đồng ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số Quảng Trị.
