Thay vì tiếp tục gieo sạ lúa vụ 3 tiềm ẩn nhiều rủi ro, bà con chuyển sang trồng các loại cây màu như dưa hấu, bí đỏ, bắp… nhằm thích ứng điều kiện tự nhiên và bảo đảm thu nhập.
Những ngày đầu mùa khô, không khó để bắt gặp hình ảnh ruộng đồng nứt nẻ do thiếu nước. Tuy nhiên, xen giữa những thửa ruộng bỏ trống là màu xanh của các loại cây trồng ngắn ngày. Sự thay đổi này phản ánh rõ nét xu hướng chuyển dịch sản xuất nông nghiệp linh hoạt, lấy hiệu quả kinh tế và khả năng thích ứng làm trọng tâm.
Tại ấp Bưng Chông, ông Lâm Kết đang tất bật tưới nước cho 3 công dưa hấu chuẩn bị đến kỳ thu hoạch. Theo ông, vụ dưa năm nay phát triển khá tốt, trái to, đồng đều. Dù chi phí đầu tư tăng so với các năm trước, nhưng nếu đầu ra thuận lợi, mỗi công dưa vẫn có thể mang lại lợi nhuận khoảng 10 triệu đồng.
Điểm đáng chú ý là toàn bộ diện tích canh tác của ông Kết đều là đất mượn từ người dân trong xóm, không phải trả tiền thuê. Nhờ vậy, ông giảm được phần nào chi phí đầu vào. Sau khi kết thúc vụ dưa, ông dự định sẽ tiếp tục xoay xở với các mô hình khác để duy trì nguồn thu nhập. “Xong vụ này thì sạ lúa hoặc lên liếp trồng thêm hành lá, làm được nhiêu hay nhiêu”, ông Kết chia sẻ.
Cùng trồng dưa trên đất ruộng lúa, ông Sơn Phun cho biết năng suất năm nay ước đạt hơn 3 tấn/công, giảm khoảng 1-1,5 tấn so với mức trung bình các năm trước. Nguyên nhân chủ yếu do điều kiện thời tiết chưa thật sự ổn định.
Hiện giá dưa hấu dao động khoảng 5.000 đồng/kg nếu bán xô; trong khi loại đạt chuẩn từ 1,2kg trở lên có thể bán với giá khoảng 6.000 đồng/kg. Ông Phun nhận định, dù năng suất giảm nhưng nhờ nguồn nước ngọt dồi dào, không bị ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn nên vụ mùa vẫn được xem là tương đối thuận lợi.
Gắn bó với mô hình trồng dưa trên đất lúa gần 10 năm, ông Phun chủ yếu canh tác trên diện tích đất mượn. Với 3 công đất, tổng chi phí đầu tư cho vụ này lên đến hơn 20 triệu đồng, bao gồm giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Dù chi phí cao, mô hình vẫn mang lại nguồn thu đáng kể. Năm trước, ông thu lãi khoảng 40 triệu đồng, nhưng năm nay dự kiến giảm còn khoảng 30 triệu đồng do năng suất sụt giảm.
Không chỉ dưa hấu, bí đỏ cũng là lựa chọn của nhiều nông dân trong vùng. Ông Lâm Ngọc Sang, cũng ở ấp Bưng Chông, vừa thu hoạch những lứa bí đầu tiên sau khi chuyển đổi 4 công đất lúa sang trồng bí đỏ. Gia đình ông đã áp dụng mô hình này khoảng 2 năm và bước đầu ghi nhận hiệu quả ổn định.
Theo ông Sang, ngoài nguồn thu từ trái bí, mỗi ngày vườn còn cho thu hoạch từ 5-8kg bông bí, với giá bán khoảng 30.000 đồng/kg. Đây là nguồn thu phụ nhưng góp phần đáng kể vào tổng thu nhập.
Về năng suất, bí đỏ loại 1 đạt bình quân khoảng 1 tấn/công. Chi phí đầu tư tương đối thấp, chủ yếu dành cho phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, khoảng 2 triệu đồng/công. Nhờ thời tiết mùa khô ít sâu bệnh, đầu ra ổn định, mỗi công bí có thể mang lại lợi nhuận khoảng 5 triệu đồng sau khi trừ chi phí.
Thực tế tại các khu vực ven biển của thành phố Cần Thơ như Tài Văn, Liêu Tú, Long Phú, Đại Ngãi cho thấy, việc không xuống giống lúa vụ 3 không chỉ do yếu tố thời tiết mà còn liên quan trực tiếp đến bài toán kinh tế.
Khi giá lúa bấp bênh, chi phí đầu vào tăng cao trong khi nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn ngày càng lớn, nhiều nông dân đã chủ động “bỏ vụ” để giảm thiểu rủi ro.
Từ đó, cơ cấu sản xuất nông nghiệp tại địa phương dần có sự chuyển biến rõ rệt. Diện tích trồng màu ngày càng tăng, kéo theo nhu cầu lao động tại chỗ cũng gia tăng. Điều này góp phần tạo thêm việc làm cho người dân nông thôn.
Trước đây, vào thời điểm không sản xuất vụ 3, nhiều lao động nông thôn phải rời quê lên thành phố hoặc sang các tỉnh khác tìm việc làm thời vụ. Tuy nhiên, với sự phát triển của mô hình trồng màu, người dân có thêm cơ hội làm việc ngay tại địa phương, giảm áp lực di cư lao động.
Có thể thấy, việc chuyển đổi từ trồng lúa sang trồng màu không chỉ là giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế nông thôn. Sự linh hoạt trong sản xuất giúp nông dân chủ động hơn trước những biến động của thị trường và thời tiết.
Về lâu dài, nếu được hỗ trợ về kỹ thuật, đầu ra và liên kết tiêu thụ, mô hình này có thể trở thành hướng phát triển bền vững, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân vùng nông thôn. Đây cũng là một trong những giải pháp quan trọng nhằm tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng thích ứng, hiệu quả và ổn định hơn trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét.
