Theo các chuyên gia, thực hành quy trình canh tác dừa phát thải thấp sẽ đáp ứng tiêu chuẩn xanh, yêu cầu của thị trường, góp phần nâng cao giá trị, thu nhập cho người trồng dừa, xây dựng thương hiệu vùng trồng, đóng góp vào mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững, Net Zero của địa phương và cả nước.
GIỐNG NĂNG SUẤT CAO, THÍCH NGHI KHÍ HẬU
Đến nay, tỉnh có hơn 120.000 ha dừa, đứng đầu cả nước về diện tích, giá trị xuất khẩu ước đạt 700 triệu USD. Mặt hàng dừa trái ở Vĩnh Long đang rất sôi động cả về sản xuất, chế biến và xuất khẩu. Làng nghề tiểu thủ công nghiệp ấp Đức Mỹ, xã Nhị Long nhộn nhịp với các ngành nghề tơ xơ dừa, sản xuất đất sạch, thảm xơ dừa. Nhiều cơ sở sản xuất của làng nghề sản xuất phân bón hữu cơ với nguồn nguyên liệu chính gồm mụn dừa, men vi sinh, hóa chất giúp tăng độ phì nhiêu cho đất.
Trên địa bàn tỉnh hiện có hơn 180 doanh nghiệp sản xuất, chế biến các sản phẩm từ dừa, giải quyết việc làm cho khoảng 10.000 lao động. Các sản phẩm chế biến từ dừa gồm nước dừa, sữa dừa, nước cốt dừa, kẹo dừa, mật hoa dừa, than gáo dừa, chỉ xơ dừa, mụn dừa và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ dừa.
Ông Ngô Hữu Sự, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Vạn Hưng, xã Bình Phú cho biết, hợp tác xã đã thực hiện liên kết theo chuỗi giá trị trong sản xuất với hơn 400 hộ dân, thực hành quy trình canh tác dừa đạt chuẩn hữu cơ châu Âu diện tích hơn 300 ha từ khâu sản xuất đến thu mua, sơ chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Theo đó, 100% thành viên, hộ liên kết trồng dừa tham dự các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác, nắm vững quy trình chăm sóc, chọn giống tốt, thu hoạch đúng thời điểm để bảo đảm chất lượng nước và cơm dừa.
Bên cạnh đó, hộ liên kết trồng dừa được hợp tác xã hợp đồng bao tiêu dừa trái, giá tối thiểu là 60.000 đồng/chục, thu mua dừa với mức giá cao hơn giá thị trường 10.000 đồng/chục (1 chục = 12 trái). Hộ ông Nguyễn Thanh Thế, ấp Phú Hưng 2, xã Bình Phú, thành viên liên kết của Hợp tác xã nông nghiệp Vạn Hưng chia sẻ: “Thực hành mô hình trồng dừa đạt chuẩn hữu cơ, gia đình tôi phải tuân thủ các yêu cầu bắt buộc trong quá trình sản xuất từ khâu chọn giống, chăm sóc, thu hoạch trái. Nhờ đó, dù nắng nóng kéo dài, xâm nhập mặn bủa vây, vườn dừa của gia đình vẫn luôn tươi tốt, năng suất tăng so với trước đây”.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Diệp Thanh Tùng, Phó Hiệu trưởng Đại học Trà Vinh, Tỉnh ủy Trà Vinh (cũ) đã thống nhất với chủ trương giao nhiệm vụ cho Đại học Trà Vinh tiếp tục thực hiện giai đoạn 2 quy trình nhân giống dừa sáp bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào. Ngoài lai tạo, tuyển chọn, nhân giống dừa sáp, Đại học Trà Vinh còn tuyển chọn, nhân giống các giống dừa cao sản cho năng suất, chất lượng cao thích ứng biến đổi khí hậu, phục vụ nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội địa phương.
XÂY DỰNG MÔ HÌNH TRỒNG DỪA PHÁT THẢI THẤP
Vừa qua, Đại học Trà Vinh phối hợp cùng các sở, ngành, đơn vị liên quan tổ chức tọa đàm “Trái dừa phát thải thấp, giải pháp canh tác, thị trường và thu nhập bền vững”. Đây là diễn đàn kết nối giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất; thúc đẩy mô hình sản xuất dừa xanh, giảm phát thải khí nhà kính, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường, nâng cao thu nhập người trồng dừa.
Các chuyên gia cho rằng, những cam kết toàn cầu về biến đổi khí hậu cùng các quy định mới của thị trường quốc tế đang trực tiếp tác động đến từng sản phẩm nông nghiệp, trong đó có trái dừa. Cụ thể, Trung Quốc, thị trường tiêu thụ khoảng 4 tỷ trái dừa mỗi năm cũng đang chuyển từ nhập khẩu số lượng lớn sang nhập khẩu có kiểm soát, ưu tiên truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và sản xuất an toàn, bền vững. Đồng thời, các thị trường như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Đông đều có xu hướng tương tự.
Thực tế sản xuất dừa tại Vĩnh Long vẫn còn manh mún, phân tán, dựa nhiều vào kinh nghiệm, thiếu dữ liệu trong khi thị trường yêu cầu minh bạch đầu vào, đầu ra, truy xuất theo lô và đo lường phát thải. Do đó, chuyển từ canh tác truyền thống sang canh tác dựa trên dữ liệu là xu hướng tất yếu. Hiện nay, các công cụ như Carbon Footprint; hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm tra và truy xuất nguồn gốc giúp người trồng dừa, hợp tác xã và doanh nghiệp quản lý sản xuất hiệu quả hơn, giảm rủi ro và nâng cao giá trị sản phẩm.
Tiến sĩ Đoàn Văn Công, Trung tâm Nghiên cứu thích ứng biến đổi khí hậu và hỗ trợ phát triển cộng đồng, Đại học Trà Vinh cho rằng, phát thải trong canh tác dừa chủ yếu đến từ việc sử dụng phân bón, nước tưới chưa hợp lý. Kết quả các nghiên cứu quốc tế cho thấy, quản lý dinh dưỡng cây dừa hợp lý có thể giảm từ 20 đến 30% lượng phân bón mà không làm giảm năng suất, đồng thời giảm phát thải khí N2O, một loại khí nhà kính có cường độ cao. Việc trồng xen, phủ đất, tăng hàm lượng hữu cơ không chỉ giúp giảm phát thải mà còn tăng khả năng hấp thụ carbon, mở ra tiềm năng tham gia các chương trình carbon trong tương lai.
Tiến sĩ Lê Văn Đông, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cho biết, tỉnh đang lập và hoàn chỉnh đề án phát triển ngành dừa đến năm 2030, định hướng đến năm 2050. Việc triển khai mô hình dừa phát thải thấp cần được thực hiện theo hướng thí điểm, quy mô phù hợp, lộ trình từng bước, tránh nóng vội. Khi các bên cùng tham gia và chia sẻ trách nhiệm, trái dừa sẽ trở thành sản phẩm có giá trị bền vững, đủ sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế, tạo sinh kế bền vững cho người dân.
