Tuy nhiên hiện nay, người dân tại xã Hỏa Lựu, thành phố Cần Thơ đã ép lá khóm thành sợi phục vụ ngành dệt may. Điều này mở ra hướng tận dụng phụ phẩm nông nghiệp hiệu quả, tạo thêm nguồn thu đáng kể cho người dân.
Biến phụ phẩm thành hàng hóa
Xã Hỏa Lựu là vùng trồng khóm lâu đời, gắn bó với người dân gần một thế kỷ qua. Trên những cánh đồng đất trũng đặc thù, cây khóm sinh trưởng bền bỉ, ít bị ảnh hưởng bởi mưa lớn. Chính điều kiện thổ nhưỡng đặc biệt ấy đã tạo nên thương hiệu “Khóm Cầu Đúc” nổi tiếng với vị ngọt thanh, ít nước, phù hợp chế biến và xuất khẩu.
Tuy nhiên trước đây, lá khóm gần như không được xử lý. Sau mỗi vụ thu hoạch hoặc khi cải tạo vườn, lượng lá thải ra rất lớn nhưng không được tận dụng, thậm chí còn trở thành gánh nặng trong khâu xử lý.
Nhận thấy tiềm năng từ nguồn phụ phẩm dồi dào này, đầu tháng 7/2025, Hợp tác xã Sản xuất, thương mại, dịch vụ Cần Thơ Farm được thành lập, được đầu tư máy móc để triển khai mô hình ép sợi từ lá khóm. Đây được xem là bước đi mới trong việc nâng cao giá trị cây trồng chủ lực của địa phương, đồng thời góp phần thay đổi tập quán sản xuất của nông dân.
Theo ông Phạm Văn Nương, quản lý Hợp tác xã Cần Thơ Farm, không phải loại lá khóm nào cũng có thể ép sợi. Lá đạt yêu cầu phải được thu từ cây khóm từ ba đến bốn năm tuổi, có chiều dài khoảng 45 cm trở lên. Những vườn khóm bị ngập nước hoặc cây chỉ cho trái một lần rồi phá bỏ thường cho lá kém chất lượng, không phù hợp để ép sợi.
Lá khóm sau khi được thu mua tận vườn sẽ được vận chuyển về xưởng để xử lý qua nhiều công đoạn. Trước hết, lá được đưa vào máy làm dập, sắp thẳng và tuốt sợi. Sau đó, công nhân tiến hành cắt tỉa, loại bỏ sợi tạp. Tiếp theo là công đoạn làm sạch sợi, trước khi đưa vào máy ly tâm để sấy khô. Cuối cùng, sợi được phơi nắng tự nhiên. Nếu thời tiết thuận lợi, chỉ sau khoảng một ngày, sợi khóm có thể đạt độ khô cần thiết. Tính bình quân, khoảng 60 kg lá khóm tươi mới cho ra được 1 kg sợi khóm khô. Đây là sợi thô, sau đó được chuyển cho doanh nghiệp đối tác để đánh bóng, hoàn thiện trước khi đưa vào sản xuất sản phẩm dệt may thân thiện với môi trường.
Tăng thu nhập, giảm chi phí cho nông dân
Hiện nay, Hợp tác xã Cần Thơ Farm thu mua lá khóm tươi với giá khoảng 1.000 đồng/kg. Với mỗi công đất (tương đương 1.000 m2), vườn khóm già có thể cho từ 2,5 đến 3 tấn lá. Như vậy, chỉ riêng tiền bán lá, nông dân đã có thêm từ 2,5 đến 3 triệu đồng/mỗi công, lại không phải tốn công sức đốt lá, dọn vườn như trước.
So với việc phun thuốc, chờ lá khô rồi đốt bỏ, mô hình thu mua lá khóm giúp người trồng tiết kiệm thời gian, công sức, đồng thời hạn chế ô nhiễm môi trường. Đối với nhiều hộ dân, đây được xem là nguồn thu “ngoài mong đợi”, góp phần bù đắp chi phí sản xuất, tạo thêm vốn để tái đầu tư cho vụ mới. Ở khâu sản xuất, sợi khóm khô hiện được hợp tác xã bán ra thị trường với giá từ 160.000 đến 170.000 đồng/kg. Mỗi ngày, xưởng có thể xử lý từ 1,8 đến 2 tấn lá khóm, tùy thuộc vào nguồn nguyên liệu và điều kiện thời tiết.
Mô hình cũng đang tạo việc làm thường xuyên cho các lao động tại địa phương, với mức thu nhập bình quân từ 250.000 đến 300.000 đồng mỗi ngày. Đối với vùng nông thôn, đây là nguồn việc làm ổn định, góp phần giữ chân lao động tại chỗ.
Dù mang lại hiệu quả bước đầu, mô hình ép sợi từ lá khóm hiện vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Theo ông Nương, nguồn lá khóm thu mua chưa đáp ứng đủ nhu cầu của doanh nghiệp do vùng nguyên liệu chưa ổn định. Việc dọn vườn khóm của người dân diễn ra không đồng loạt, mỗi nơi một thời điểm, trong khi máy móc của hợp tác xã còn hạn chế về công suất.
Có thời điểm, lượng lá khóm thu mua chỉ đáp ứng được khoảng 30 đến 40% nhu cầu. Trước thực tế này, hợp tác xã đang chủ động liên hệ, mở rộng thu mua tại các vùng trồng khóm khác trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long nhằm bảo đảm nguồn nguyên liệu lâu dài.
Theo ông Nguyễn Thanh Phong, Bí thư Đảng ủy xã Hỏa Lựu, địa phương hiện có gần 2.200 ha khóm, là vùng trồng khóm lớn nhất thành phố Cần Thơ. Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, xã xác định nông nghiệp tiếp tục là thế mạnh, trong đó cây khóm chiếm khoảng 90% diện tích sản xuất toàn xã. Việc hình thành mô hình sản xuất sợi từ lá khóm được xem là giải pháp nhằm nâng cao giá trị cây trồng chủ lực, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và tăng thu nhập cho nông dân. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục kêu gọi doanh nghiệp đầu tư, hỗ trợ nâng cấp máy móc, mở rộng quy mô sản xuất sợi khóm, đồng thời hình thành chuỗi chế biến nông sản tại chỗ.
Bên cạnh đó, xã Hỏa Lựu đang khai thác lợi thế Cụm công nghiệp Tân Tiến với quy mô khoảng 50 ha để thu hút các dự án chế biến nông sản, nhất là các sản phẩm sau khóm. Địa phương cũng liên kết với doanh nghiệp để chuyển đổi giống khóm từ Queen sang MD2 phục vụ xuất khẩu, hỗ trợ nông dân về giống, kỹ thuật và vật tư sinh học theo tiêu chuẩn.
Theo định hướng phát triển giai đoạn 2026-2030, xã Hỏa Lựu đặt mục tiêu phát triển nông nghiệp gắn với công nghiệp chế biến và du lịch miệt vườn. Trong đó, việc tận dụng lá khóm để sản xuất sợi không chỉ góp phần hoàn thiện chuỗi giá trị cây khóm mà còn mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp địa phương theo hướng bền vững, thân thiện môi trường, nâng cao sinh kế cho người dân.
