Những biến động này gây khó khăn trong việc quản lý ao nuôi, tăng chi phí sản xuất và rủi ro cho người nuôi cá tra vốn thích nghi môi trường nước ngọt. Để giúp người dân Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng và phát triển nuôi cá tra trong điều kiện hạn mặn, Trường Thủy sản-Đại học Cần Thơ phối hợp hai Tập đoàn De Heus và Hùng Nhơn đã tạo ra những bước tiến đáng kể. Đây là một trong những dự án mang lại thành công lớn, giúp người dân giảm chi phí sản xuất, hạn chế rủi ro dịch bệnh và nâng cao hiệu quả, mở rộng vùng nuôi, nâng cao giá trị xuất khẩu. Kết quả bước đầu cho thấy, cá tra-loài cá nước ngọt truyền thống vẫn có khả năng thích nghi trong môi trường nước lợ nếu độ mặn được kiểm soát phù hợp. Cá tra chịu mặn lên đến 10‰, có tốc độ tăng trưởng nhanh, nhưng độ mặn điều chỉnh tăng dần, giúp cá thích nghi với môi trường nước lợ-mặn, đặc trưng ở vùng ven biển thành phố Cần Thơ. Năng suất nuôi cá tra thích nghi trong môi trường này đạt từ 180 đến 400 tấn/ha/vụ tùy theo mức độ đầu tư thâm canh và quản lý nguồn nước.
Nguồn giống cá tra chịu mặn đã được cung cấp cho Công ty TNHH Thủy sản Biển Đông để triển khai nuôi thử nghiệm tại nhiều hộ ở xã Cù Lao Dung, Long Phú (thành phố Cần Thơ). Hiện doanh nghiệp đang xây dựng thương hiệu riêng cho cá tra chịu mặn, kỳ vọng giúp người nuôi giảm phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên. Cá có thể thích nghi với môi trường nước lợ, người dân có thể tăng số vụ nuôi trong năm thay vì chỉ một vụ như trước đây. Qua đó, giúp cải thiện sinh kế và bảo đảm nguồn cá tra nguyên liệu ổn định cung cấp cho doanh nghiệp, nâng cao giá trị và giá thành xuất khẩu.
Mô hình nuôi cá tra nước mặn được ông Võ Thanh Vân ở xã Long Phú thực hiện khá thành công. Ông Vân bắt đầu nuôi theo hợp đồng đặt hàng của một doanh nghiệp, với diện tích thả nuôi 7.000 m². Theo ông Vân, để nuôi cá tra nước mặn đạt hiệu quả, trước hết người nuôi chọn cá giống cỡ 50 con/kg mang về thuần dưỡng bằng nước ngọt trong vòng hai tháng. Khi nước sông Hậu bắt đầu mặn, lấy vào ao nuôi từ từ, khi độ mặn trong ao đạt 1‰ thì ngưng lại. Khoảng ba đến bốn ngày sau, tiếp tục đưa nước mặn từ sông vào ao để nâng độ mặn lên thành 2‰ và sau đó cứ cách một đến hai tuần lại bơm nước mặn vào ao nuôi cho đến khi trọng lượng cá đạt khoảng 600 đến 700 g/con và độ mặn 8‰ là đạt yêu cầu.
Ông Vân chia sẻ: Tuy cá tra sống và tăng trưởng tốt ở độ mặn từ 5 đến 10‰, nhưng nếu độ mặn tăng đột ngột thì cá dễ bị sốc, tuột nhớt và chết. Vì vậy, phải đưa độ mặn lên từ từ để cá thích nghi dần. Nuôi nước mặn con cá sẽ chậm lớn hơn so với nuôi nước ngọt; thường cá tra nuôi nước ngọt khoảng tám tháng là đạt cỡ 1 kg/con, còn nuôi nước mặn phải mất khoảng chín đến mười tháng, lâu hơn cá nước ngọt chút ít. Nhưng thịt cá tra nuôi nước mặn lại dai hơn, có mầu hồng nhạt, ít mùi hôi và thơm ngon hơn, nên giá bán thường lúc nào cũng cao hơn khoảng 2.000 đồng/kg so với cá nuôi nước ngọt. Một ưu điểm khác là khi nuôi cá tra nước mặn thì các loại bệnh ký sinh trùng ngoài da hay bệnh sán lá gan đều giảm từ 70-80% so với nuôi nước ngọt. Với diện tích ao nuôi 7.000 m² của gia đình, cuối vụ sản lượng thu hoạch được 220 tấn, bán với giá 25.000 đồng/kg, mức lãi khoảng 6.000 đồng/kg, sau khi trừ hết chi phí, tính ra lợi nhuận hơn một tỷ đồng/năm.
Tuy nhiên những năm qua, giá cá tra bắt đầu sụt giảm mạnh, doanh nghiệp cũng ngưng đặt hàng cho nên nhiều người dân vùng ven biển Cần Thơ lại chuyển sang nuôi tôm sú và tôm thẻ. Gần đây, giá cá tra tăng trở lại, doanh nghiệp cũng bắt đầu quay lại hợp đồng cho nên nhiều người tiếp tục thả nuôi, nhưng số hộ nuôi vẫn chưa được nhiều. Theo bà con, điều quan trọng là phải có hợp đồng bao tiêu của doanh nghiệp ngay từ đầu vụ thì người dân mới yên tâm sản xuất, vì cá tra nuôi nước mặn hiện chưa có thị trường biết đến nên khó tiêu thụ. Nếu có đầu ra ổn định, nuôi cá tra nước mặn sẽ có sản lượng, chất lượng và lợi nhuận không thua gì so với nuôi tôm nước lợ. Vì vậy, người dân vùng ven biển Cần Thơ rất mong ngành nông nghiệp địa phương quan tâm nhiều hơn đến con cá tra nuôi vùng nước lợ-mặn.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Ngô Thái Chân cho biết: Mới đây, Ủy ban nhân dân thành phố cùng với hai Tập đoàn De Heus và Hùng Nhơn đã có buổi làm việc nhằm chuẩn bị nguồn lực triển khai kế hoạch đầu tư giai đoạn 2026-2036 về phát triển giống cá tra chịu mặn. Đây là một hướng đi chiến lược mang tính đột phá, nhằm giúp Cần Thơ khai thác tối đa dư địa của ngành trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay, bởi Cần Thơ hiện được xem là một trong những trung tâm nuôi, chế biến và xuất khẩu cá tra của vùng với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp quy mô lớn. Trong bối cảnh đó, việc chuyển đổi tư duy sản xuất từ phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện tự nhiên sang chủ động thích ứng đang trở thành xu hướng tất yếu. Cá tra chịu nước mặn không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là hướng đi chiến lược giúp ngành thủy sản duy trì đà tăng trưởng. Đặc biệt, sau khi sáp nhập với tỉnh Hậu Giang, Sóc Trăng, quỹ đất được mở rộng là điều kiện thuận lợi để thành phố Cần Thơ phát triển đồng bộ vùng nuôi gắn với chế biến, hoàn thiện chuỗi giá trị ngành hàng cá tra trong tương lai.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên cho biết: Thành phố sẵn sàng tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư về cung ứng quỹ đất và nguồn nước cho các dự án nuôi trồng thủy sản (nước ngọt, nước lợ-mặn), nhất là nuôi cá tra nước mặn ở vùng ven biển. Đồng thời, hỗ trợ tối đa cho các nhà đầu tư trong quá trình hình thành các dự án về thủ tục hành chính và môi trường đầu tư minh bạch để triển khai dự án. Sắp tới, Cần Thơ sẽ nghiên cứu quy hoạch vùng nuôi tập trung cá tra chịu nước mặn, đây sẽ là cơ hội để ngành cá tra phát triển theo hướng bền vững, phù hợp với yêu cầu thị trường, mang lại hiệu quả kinh tế cao trong tương lai ở vùng ven biển.
