Đổi mới tiêu chí Thương hiệu Quốc gia: Nhấn mạnh thực chất, thích ứng và phát triển bền vững

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng xanh hóa, số hóa và đổi mới sáng tạo, Bộ Công Thương đã có những điều chỉnh quan trọng trong tiêu chí và định hướng lựa chọn doanh nghiệp đạt danh hiệu Thương hiệu Quốc gia. Những thay đổi này không chỉ phản ánh yêu cầu mới của thị trường trong nước và quốc tế mà còn thể hiện quyết tâm nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh thực chất của doanh nghiệp Việt Nam.

Chuyển từ số lượng sang chất lượng

Theo ông Hoàng Minh Chiến, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại - Bộ Công Thương thì định hướng lựa chọn doanh nghiệp đã có sự chuyển dịch rõ nét: Từ cách tiếp cận thiên về quy mô và số lượng sang nhấn mạnh năng lực cạnh tranh thực chất và khả năng thích ứng với bối cảnh mới. Doanh nghiệp không chỉ cần đạt kết quả kinh doanh ấn tượng mà còn phải thể hiện chiến lược phát triển dài hạn gắn với bền vững, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và xanh hóa.

"Chúng tôi chuyển mạnh từ cách tiếp cận thiên về quy mô và số lượng doanh nghiệp sang nhấn mạnh năng lực cạnh tranh thực chất và khả năng thích ứng với bối cảnh mới. Doanh nghiệp được lựa chọn không chỉ cần dẫn đầu về kết quả kinh doanh, mà phải thể hiện rõ chiến lược phát triển bền vững, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và xanh hóa, phù hợp các nghị quyết mới về khoa học công nghệ, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và văn hóa doanh nghiệp".

Điều chỉnh trọng số tiêu chí: Đề cao đổi mới sáng tạo

Về tổng thể, chương trình Thương hiệu Quốc gia vẫn giữ ba giá trị cốt lõi gồm: Chất lượng - Đổi mới sáng tạo - Năng lực tiên phong. Tuy nhiên, cách lượng hóa các tiêu chí đã được cập nhật đáng kể.

Ông Chiến cho biết "Về tổng thể, chúng tôi tiếp tục giữ 3 giá trị cốt lõi: Chất lượng - Đổi mới sáng tạo - Năng lực tiên phong, nhưng cách lượng hóa và triển khai tiêu chí đã được cập nhật để phù hợp bối cảnh mới.

Trước đây, trụ cột Đổi mới sáng tạo được chấm 180 điểm và Năng lực tiên phong 520 điểm trên thang 1.000 điểm; dự thảo Thông tư mới điều chỉnh theo hướng nâng điểm cho Đổi mới sáng tạo lên 300 điểm và Năng lực tiên phong 400 điểm, Chất lượng giữ ở mức 300 điểm.

Đáng chú ý, khái niệm “tiên phong” cũng được tái định nghĩa, không còn chỉ dựa vào quy mô hay thị phần, mà nhấn mạnh vai trò dẫn dắt trong chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và thực hành các tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội, quản trị). Điều này thể hiện rõ định hướng ưu tiên các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), công nghệ số, mô hình kinh doanh mới, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, đồng thời tái định nghĩa ‘tiên phong’ theo hướng tiên phong trong chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và thực hành ESG, chứ không chỉ đơn thuần là quy mô hay thị phần.

Đây là bước đi phù hợp với các chủ trương lớn về phát triển khoa học công nghệ, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và xây dựng văn hóa doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay.

ESG trở thành lợi thế cạnh tranh

Theo định hướng mới, doanh nghiệp Thương hiệu Quốc gia không chỉ “đáp ứng tiêu chí” mà phải đóng vai trò tiên phong trong thực hành ESG. Việc đầu tư vào các giải pháp xanh-sạch-tuần hoàn sẽ trực tiếp chuyển hóa thành điểm số trong hệ thống đánh giá, từ đó tạo lợi thế rõ rệt trong quá trình xét chọn.

Quan trọng hơn, ESG được nhìn nhận không còn là áp lực tuân thủ, mà là đòn bẩy nâng cao giá trị thương hiệu. Trong bối cảnh các thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản ngày càng siết chặt tiêu chuẩn môi trường và chuỗi cung ứng, doanh nghiệp nào đi trước trong chuyển đổi xanh sẽ có lợi thế tiếp cận thị trường và xây dựng uy tín dài hạn.

Trong cuộc cạnh tranh mới, doanh nghiệp muốn đi xa không chỉ cần làm tốt, mà phải làm đúng và làm xanh.

Bộ Công Thương cũng bổ sung, cụ thể hóa các tiêu chí liên quan đến tuân thủ pháp luật, quản trị minh bạch, trách nhiệm xã hội, hệ thống quản lý môi trường, đáp ứng các chuẩn mực mới từ EU, Mỹ, Nhật Bản như CBAM, EUDR… Mục tiêu là khuyến khích doanh nghiệp Thương hiệu Quốc gia trở thành lực lượng nòng cốt về phát triển bền vững và hội nhập tiêu chuẩn toàn cầu.

Dự thảo Thông tư Số 18/2026/TT-BCT ngày 3/4/2026, Quy định hệ thống tiêu chí của Chương trình Thương hiệu quốc gia Việt Nam cũng làm rõ hơn các điều kiện liên quan đến vi phạm hành chính để bảo đảm cả hai yêu cầu: Kỷ cương pháp luật và tạo điều kiện cho doanh nghiệp có thiện chí khắc phục. Doanh nghiệp đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính nhưng đã chấp hành xong quyết định xử phạt, hoàn thành các biện pháp khắc phục, không trong thời hạn bị cấm theo quyết định thì vẫn được xem xét hồ sơ tham gia Chương trình.

Cách quy định này giúp tăng tính minh bạch, giảm sự tùy nghi trong áp dụng, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp cải thiện, hoàn thiện mình để đạt chuẩn Thương hiệu Quốc gia. Hệ thống phụ lục, biểu mẫu cũng được sắp xếp lại theo hướng logic, dễ áp dụng, bảo đảm tính quan sát, kiểm chứng được".

Hình thành lực lượng doanh nghiệp dẫn dắt

Cục Xúc tiến Thương mại kỳ vọng, các doanh nghiệp đạt Thương hiệu Quốc gia 2026 sẽ không chỉ là những đơn vị xuất sắc riêng lẻ, mà còn trở thành hạt nhân dẫn dắt cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình chuyển đổi sang mô hình phát triển bền vững.

Qua đó, thương hiệu Việt không chỉ được nhận diện bởi chất lượng sản phẩm, mà còn bởi trách nhiệm với môi trường; Cam kết với xã hội; Chuẩn mực quản trị minh bạch.

Việc đưa ESG vào “lõi” của bộ tiêu chí Thương hiệu Quốc gia cho thấy một bước chuyển quan trọng: Từ đánh giá doanh nghiệp dựa trên kết quả sang đánh giá dựa trên cách tạo ra kết quả.

Những thay đổi trong tiêu chí và định hướng lựa chọn doanh nghiệp đạt Thương hiệu Quốc gia cho thấy bước chuyển mạnh mẽ từ “danh hiệu” sang “giá trị thực”. Qua đó, chương trình không chỉ tôn vinh doanh nghiệp tiêu biểu mà còn đóng vai trò dẫn dắt cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam hướng tới chuẩn mực toàn cầu, phát triển bền vững và cạnh tranh hiệu quả trong kỷ nguyên mới.