Kỷ nguyên AI: Kiến tạo năng lực quốc gia, nâng tầm trí tuệ-thương hiệu Việt.

Trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, nhiều trí thức và doanh nhân người Việt Nam ở nước ngoài bày tỏ kỳ vọng Việt Nam tiếp tục giữ vững ổn định chiến lược, đẩy mạnh đổi mới thể chế và chủ động bước vào kỷ nguyên AI bằng bản lĩnh chính trị, kỷ luật phát triển và trách nhiệm với cộng đồng quốc tế.

Phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với ông Abraham Nguyễn Quang Huy, đồng Chủ tịch 9S UNION (Liên hiệp kinh tế toàn cầu); Nhà sáng lập và Đồng Chủ tịch Diễn đàn đầu tư toàn cầu vì hòa bình và thịnh vượng; Ủy viên Ban Thường vụ Hội Liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài.

AI - một tầng năng lực mới trong sức mạnh quốc gia

Phóng viên: Thưa ông, vì sao AI hiện nay được nhìn nhận như một “tầng quyền lực” hay “tầng năng lực” mới của quốc gia, chứ không đơn thuần là một công nghệ?

Ông Abraham Nguyễn Quang Huy: AI đang tác động trực tiếp và toàn diện tới nền tảng sức mạnh quốc gia, từ năng suất kinh tế, năng lực quản trị nhà nước, bảo đảm quốc phòng-an ninh, cho đến khả năng tham gia và định hình các tiêu chuẩn quốc tế. Nếu trong các giai đoạn phát triển trước đây, lợi thế chủ yếu dựa vào tài nguyên, lao động và vốn, thì trong kỷ nguyên AI, lợi thế cốt lõi nằm ở dữ liệu, năng lực tính toán, nguồn nhân lực chất lượng cao và đặc biệt là thể chế đủ linh hoạt để chuyển hóa tri thức thành năng suất và giá trị gia tăng.

AI không chỉ tạo ra sản phẩm hay dịch vụ mới, mà còn tạo ra tiêu chuẩn. Quốc gia nào chủ động tham gia xây dựng và dẫn dắt tiêu chuẩn sẽ có lợi thế dài hạn trong cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Vì vậy, AI cần được nhìn nhận như một cấu phần quan trọng của năng lực và quyền lực quốc gia trong thời đại mới.

Phóng viên: Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược và đứt gãy toàn cầu, theo ông, câu hỏi lớn nhất đặt ra đối với các quốc gia là gì?

Ông Abraham Nguyễn Quang Huy: Câu hỏi cốt lõi là làm thế nào để phát triển vừa nhanh, vừa an toàn, vừa bền vững. Tốc độ phát triển nếu thiếu kỷ luật và quản trị sẽ tạo ra rủi ro hệ thống; ngược lại, nếu quá thận trọng, thiếu đổi mới, sẽ đánh mất cơ hội. Do đó, năng lực quản trị quốc gia trong thời đại AI trở thành yếu tố mang tính quyết định, bao gồm khả năng lựa chọn đúng ưu tiên, tổ chức và điều phối nguồn lực hiệu quả, cũng như thiết kế thể chế phù hợp tốc độ thay đổi của công nghệ.

Kỳ vọng của kiều bào trước Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV

Phóng viên: Vì sao kiều bào đặc biệt kỳ vọng vào Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV khi Việt Nam bước vào kỷ nguyên AI, thưa ông?

Ông Abraham Nguyễn Quang Huy: Với kiều bào, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV là một mốc có ý nghĩa định hướng chiến lược đối với sự phát triển của đất nước trong 5-10 năm tới. Chúng tôi nhìn Đại hội không chỉ như một sự kiện chính trị quan trọng, mà còn như một thông điệp chiến lược của Việt Nam gửi tới cộng đồng quốc tế về con đường phát triển, về cách tiếp cận và quản trị các công nghệ mới, trong đó có AI.

Kiều bào kỳ vọng niềm tin thể chế tiếp tục được củng cố theo hướng minh bạch, ổn định, khả dự đoán cao và hiệu quả hơn. Đây là nền tảng quan trọng để thu hút và phát huy hiệu quả các nguồn lực tri thức, vốn và mạng lưới quốc tế của người Việt Nam ở nước ngoài, phục vụ phát triển đất nước một cách bền vững.

Phóng viên: Theo ông, vai trò lãnh đạo của Đảng và quản lý thống nhất của Nhà nước trong kỷ nguyên AI thể hiện rõ nhất ở đâu?

Ông Abraham Nguyễn Quang Huy: Thể hiện rõ nhất ở năng lực tổ chức, điều phối nguồn lực và mở đường thể chế cho đổi mới sáng tạo. AI là lĩnh vực có tính liên ngành, liên lĩnh vực cao, đòi hỏi sự điều phối thống nhất, tầm nhìn dài hạn và kỷ luật phát triển nghiêm ngặt. Nếu thiếu một trung tâm chiến lược đủ mạnh, xã hội dễ phân tán nguồn lực và bỏ lỡ cơ hội.

Vai trò lãnh đạo hiệu quả là vừa tạo môi trường khuyến khích đổi mới, vừa xây dựng các cơ chế bảo vệ cần thiết như chủ quyền dữ liệu, an ninh mạng, chuẩn mực đạo đức và kỷ luật thị trường, qua đó bảo đảm phát triển nhanh nhưng bền vững và nhân văn.

Sứ mệnh dân tộc trong kỷ nguyên AI

Phóng viên: Ông có thể làm rõ hơn khái niệm “sứ mệnh dân tộc trong kỷ nguyên AI”?

Ông Abraham Nguyễn Quang Huy: Tôi cho rằng sứ mệnh này có thể nhìn nhận trên 3 phương diện gắn bó chặt chẽ với nhau.

Thứ nhất, là sứ mệnh phát triển, tức làm chủ và ứng dụng hiệu quả công nghệ để nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng cuộc sống của nhân dân, xây dựng nền kinh tế tri thức và Nhà nước số hiệu lực, hiệu quả.

Thứ hai, là sứ mệnh bảo vệ, bao gồm bảo vệ chủ quyền dữ liệu, bảo đảm an ninh mạng, giữ vững sự thật và niềm tin xã hội trong không gian số. Đây là điều kiện tiên quyết để bảo đảm phát triển bền vững.

Thứ ba, là sứ mệnh đóng góp. Việt Nam không chỉ phát triển vì lợi ích của riêng mình, mà còn chủ động đóng góp vào việc xây dựng một mô hình phát triển hòa bình, bền vững, lấy con người làm trung tâm. AI chỉ thực sự có ý nghĩa khi được dẫn dắt bởi các giá trị nhân văn và trách nhiệm xã hội.

Phóng viên: Ông mong muốn Việt Nam được nhận diện như thế nào trên bản đồ AI thế giới?

Ông Abraham Nguyễn Quang Huy: Tôi mong Việt Nam được nhận diện là một quốc gia đổi mới có trách nhiệm: Tăng trưởng bằng trí tuệ, cạnh tranh bằng chuẩn mực và hợp tác bằng sự tin cậy. Thương hiệu quốc gia trong thời đại AI không chỉ được đo bằng tốc độ, mà bằng năng lực “làm đúng” và “làm bền”, tuân thủ pháp quyền, bảo đảm đạo đức, an ninh dữ liệu và trách nhiệm xã hội.

Quản trị AI và phát huy nguồn lực kiều bào

Phóng viên: Theo ông, đâu là những ưu tiên thể chế then chốt để Việt Nam phát triển AI bền vững?

Ông Abraham Nguyễn Quang Huy: Cần tập trung vào các ưu tiên mang tính nền tảng như cơ chế thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ mới, quản trị và khai thác hiệu quả dữ liệu, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, cũng như xây dựng khung quản trị rủi ro và đạo đức AI. Đồng thời, phải chú trọng xây dựng “miễn dịch xã hội” trước tin giả, deepfake và tội phạm công nghệ cao, bởi niềm tin xã hội là một loại hạ tầng mềm đặc biệt quan trọng của phát triển.

Phóng viên: Theo ông, điều gì sẽ khiến kiều bào sẵn sàng “đặt cược dài hạn” vào Việt Nam?

Ông Abraham Nguyễn Quang Huy: Đó là khi Việt Nam có những bài toán phát triển đủ lớn, cơ chế hợp tác rõ ràng, minh bạch và niềm tin thể chế bền vững. Khi kiều bào được tham gia đồng kiến tạo, được tôn trọng và đánh giá bằng hiệu quả thực chất, nguồn lực trí tuệ Việt Nam ở nước ngoài sẽ hội tụ mạnh mẽ hơn, đóng góp thiết thực cho sự phát triển của đất nước.

Phóng viên: Trước thềm Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, ông muốn gửi gắm thông điệp gì tới kiều bào và thế hệ trẻ?

Ông Abraham Nguyễn Quang Huy: Đất nước đang đứng trước một cơ hội phát triển mang tính lịch sử. Tôi tin tưởng vào vai trò lãnh đạo của Đảng và quản lý thống nhất của Nhà nước trong việc dẫn dắt Việt Nam bước vào kỷ nguyên AI một cách tự tin, bền vững và có trách nhiệm. Tôi mong kiều bào và thế hệ trẻ biến kỳ vọng thành hành động cụ thể, góp trí tuệ, chuẩn mực và tinh thần phụng sự, để cùng đưa Việt Nam phát triển vì lợi ích của dân tộc và đóng góp tích cực cho hòa bình, thịnh vượng bền vững của nhân loại.