Từ bao tiêu sang hợp tác sâu
Sau hơn 50 năm gắn bó với nông nghiệp và triển khai liên kết với hàng chục hợp tác xã, ông Trần Mạnh Báo nhận định, việc đổi mới cơ chế là yêu cầu cấp thiết để doanh nghiệp có thể tham gia sâu hơn vào tổ chức sản xuất.
Dù kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản năm 2024 đạt mức cao kỷ lục, ngành nông nghiệp vẫn đối mặt với những hạn chế kéo dài như tình trạng được mùa mất giá, sản xuất chưa bám sát nhu cầu thị trường và chất lượng chưa đồng đều.
Theo ông Báo, hợp tác xã giữ vai trò trung tâm trong việc tổ chức sản xuất, kết nối các hộ nông dân nhỏ lẻ thành một hệ thống có quy mô, tiêu chuẩn và năng lực cạnh tranh. Thiếu hợp tác xã vững mạnh, khó có thể hình thành chuỗi giá trị nông sản bền vững.
Từ thực tiễn triển khai hơn 70 vùng liên kết với quy mô gần 8.000ha, ThaiBinh Seed nhận thấy mô hình bao tiêu truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt khi thị trường biến động hoặc xảy ra rủi ro.
“Bao tiêu không còn đủ để bảo đảm tính bền vững. Khi thị trường thay đổi, liên kết dễ bị đứt gãy. Do đó, doanh nghiệp cần chuyển sang hợp tác sâu hơn với hợp tác xã, trong đó trọng tâm là góp vốn và chia sẻ lợi ích”, ông Báo cho biết.
Theo đó, khi doanh nghiệp tham gia góp vốn, mối quan hệ giữa hai bên sẽ chuyển từ hợp đồng mua bán sang quan hệ đồng hành. Hiệu quả hoạt động của hợp tác xã cũng gắn trực tiếp với lợi ích của doanh nghiệp.
Mô hình này giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn chất lượng vùng nguyên liệu, giảm chi phí trung gian, đồng thời tạo điều kiện để hợp tác xã tiếp cận nguồn vốn, công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và mở rộng thị trường.
Đáng chú ý, nông dân cũng không còn chỉ là người bán sản phẩm, mà trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị, được hưởng lợi không chỉ từ sản xuất mà còn từ lợi nhuận và cổ tức.
Cần “mở đường” về chính sách
Để mô hình góp vốn phát huy hiệu quả, theo Chủ tịch ThaiBinh Seed, cần đồng thời đáp ứng ba điều kiện then chốt, trong đó yếu tố thể chế giữ vai trò quyết định.
Thứ nhất, các hợp tác xã phải tiếp tục đổi mới quản trị, minh bạch tài chính và vận hành thực chất. Đây là cơ sở để doanh nghiệp yên tâm đầu tư, bởi chỉ những hợp tác xã hoạt động hiệu quả, phân phối lợi ích rõ ràng mới có thể thu hút nguồn lực dài hạn.
Thứ hai, doanh nghiệp cần xác định góp vốn vào hợp tác xã là chiến lược dài hạn, sẵn sàng chia sẻ rủi ro và đồng hành cả trong những giai đoạn khó khăn của thị trường.
Quan trọng hơn, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý theo hướng cho phép doanh nghiệp góp vốn vào hợp tác xã với các hình thức đa dạng như tiền, tài sản, công nghệ, thương hiệu hoặc quyền sử dụng đất.
Bên cạnh đó, các quy định của Luật Hợp tác xã cũng cần được cụ thể hóa theo hướng khuyến khích góp vốn, tạo điều kiện để hợp tác xã huy động nguồn lực xã hội, mở rộng sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Theo ông Báo, khi môi trường thể chế đủ thông thoáng và minh bạch, liên kết giữa doanh nghiệp và hợp tác xã sẽ không dừng ở các hợp đồng bao tiêu đơn thuần, mà tiến tới quan hệ đối tác chiến lược, cùng đầu tư, cùng chia sẻ lợi ích và cùng phát triển.
Trong dài hạn, xu hướng chuyển từ bao tiêu sang góp vốn chiến lược được xem là tất yếu để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, nơi doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân cùng trở thành những chủ thể gắn kết trong một hệ sinh thái giá trị thống nhất.
