Trải qua nhiều biến đổi hành chính và nhịp sống hiện đại, phiên chợ đầu xuân vẫn giữ được hồn cốt truyền thống, đồng thời mở ra cơ hội phát triển kinh tế dịch vụ, du lịch tâm linh cho địa phương.
Phiên chợ của niềm tin và ký ức xuân
Từ chiều tối mồng 7 tháng Giêng, các tuyến đường dẫn vào khu vực họp chợ đã đông dần. Những hàng quán hai bên đường sáng đèn, những gian hàng cây cảnh tạo nên một bức tranh xuân sống động. Người ta đến chợ Viềng không vội vã, cũng ít ai đặt nặng chuyện mua bán lời lãi, bởi việc mua một món đồ nhỏ đầu năm đã được xem như mang về một chút may mắn.
Phiên chợ vì thế mang ý nghĩa “mua may, bán rủi”, nơi ước vọng bình an, hanh thông và đủ đầy được gửi gắm qua từng giao dịch giản dị. Chính niềm tin ấy làm nên nét đẹp ứng xử đặc trưng, người bán không nói thách cao, người mua cũng ít mặc cả, để phiên chợ đầu xuân giữ trọn ý nghĩa văn hóa, tâm linh vốn có. Tuy nhiên, thời khắc thiêng liêng nhất vẫn là sau 0 giờ ngày mồng 8, khi đất trời giao hòa, dòng người vẫn kiên nhẫn chờ đợi để thực hiện giao dịch. Theo quan niệm dân gian, mua bán vào thời điểm ấy sẽ mang lại trọn vẹn may mắn cho cả năm.
Giữa dòng người tấp nập, chợ Viềng hiện lên với sắc thái vừa rộn ràng, tươi vui, vừa phảng phất nét trầm mặc của một phiên chợ xưa. Các gian hàng bày bán đủ thứ quen thuộc của làng quê như: Nông cụ, cây giống, đồ sắt, đồ gốm, cây cảnh, đồ cổ, đồ giả cổ,… Những vật dụng rất đỗi bình dị, nhưng mỗi món đồ lại mang trong mình một ý nghĩa tinh thần riêng, gắn liền với niềm tin dân gian, phong tục, đời sống tâm linh của người Việt. Anh Nguyễn Văn Hưng, du khách đến từ Thanh Hóa chia sẻ, năm nào có điều kiện anh cũng cố gắng về chợ Viềng. Chỉ cần mua một cây cảnh nhỏ, ăn một suất thịt bò, thế là thấy như đã có lộc đầu năm.
Không chỉ là một phiên chợ, chợ Viềng còn là nơi hội tụ, giao thoa của những giá trị văn hóa truyền thống được hun đúc qua bao thế hệ. Ông Phạm Văn Vinh, thôn Nhì, xã Hiển Khánh năm nay gần 80 tuổi cho biết, từ thuở nhỏ ông đã theo bố mẹ đi chợ. Bao đổi thay của thời gian không làm phai nhạt hình ảnh phiên chợ đầu xuân, nơi những câu ca quen thuộc vẫn được nhắc lại: “Qua ngày mồng bảy nghỉ ngơi/Bước sang mồng tám đi chơi chợ Viềng/Chợ Viềng năm có một phiên…”. Giờ đây, dù tuổi đã cao, năm nào ông cũng cùng con cháu ra chợ, vừa để mua bán lấy may, vừa tìm lại nếp xưa, để cảm nhận rõ hơn sự gắn bó bền chặt của mình với quê hương và truyền lại cho thế hệ sau những giá trị truyền thống tốt đẹp.
Đối với người dân, chợ Viềng đã trở thành một nét sinh hoạt văn hóa không thể thiếu trong đời sống tinh thần mỗi độ xuân về. Đây là dịp để gặp gỡ, giao lưu cộng đồng; là cơ hội gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống, phong tục tập quán lâu đời và quảng bá hình ảnh quê hương đến với du khách thập phương.
Gìn giữ truyền thống, mở rộng cơ hội phát triển
Chợ Viềng là một chợ phiên đặc biệt, có từ lâu đời, gắn với tín ngưỡng dân gian đầu xuân của cư dân Đồng bằng sông Hồng. Đây không chỉ là một di sản văn hóa phi vật thể quý báu, mà còn là “cầu nối” giữa quá khứ và hiện tại, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn, phong tục, tập quán tốt đẹp của cha ông.
Năm nay, công tác tổ chức chợ Viềng được thực hiện trong điều kiện các địa phương vận hành mô hình chính quyền hai cấp, nhiều nhiệm vụ được giao trực tiếp cho cấp xã. Đặc biệt, đây là lần đầu tiên chợ Viềng xuân tại xã Vụ Bản được tổ chức trong 3 ngày (từ mồng 6 đến hết mồng 8 tháng Giêng), tạo thêm không gian và thời gian để nhân dân, du khách tham quan, trải nghiệm.
Không gian chợ tại các xã được mở rộng; các khu vực mua bán, ẩm thực, vui chơi, hành lễ bố trí hợp lý; bãi trông giữ phương tiện, phân luồng giao thông quy hoạch rõ ràng. Các lực lượng chức năng tăng cường bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông; kiên quyết xử lý hành vi lấn chiếm, chèo kéo, ép giá, trộm cắp, cờ bạc trá hình và biểu hiện mê tín dị đoan. Công tác vệ sinh môi trường, thu gom rác thải, bảo đảm an toàn thực phẩm và trực y tế 24/24 giờ trong thời gian diễn ra phiên chợ được triển khai nghiêm túc, góp phần tạo dựng điểm du xuân an toàn, văn minh, thân thiện.
Thông qua phiên chợ đầu xuân, những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng cư dân địa phương được tôn vinh, lan tỏa sâu rộng. Từ nét đẹp trong giao tiếp, ứng xử nghĩa tình, đời sống tâm linh giàu bản sắc đến giá trị của các làng nghề truyền thống và thành tựu phát triển kinh tế- xã hội, tất cả hội tụ tạo nên diện mạo riêng có của phiên chợ.
Ông Phạm Xuân Thao, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Hiển Khánh cho biết, xã xác định việc tổ chức chợ Viềng là nhiệm vụ thường niên góp phần gìn giữ văn hóa truyền thống và mở ra cơ hội phát triển du lịch tâm linh, dịch vụ thương mại cho địa phương. Quan điểm xuyên suốt là bảo đảm hài hòa giữa yếu tố kinh tế với văn hóa, môi trường; giữa khai thác giá trị lễ hội với bảo tồn không gian tâm linh đặc trưng.
Thời gian tới, các địa phương định hướng gắn chợ Viềng với phát triển du lịch văn hóa-du lịch trải nghiệm; khuyến khích các sản phẩm đặc trưng, sản phẩm làng nghề tham gia, qua đó quảng bá hình ảnh quê hương tới đông đảo du khách; từng bước xây dựng hồ sơ đề nghị công nhận “Chợ Viềng xuân xã Vụ Bản là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia”. Khi được ghi danh, phiên chợ sẽ có điều kiện để bảo tồn bền vững, đồng thời mở rộng cơ hội quảng bá, kết nối với các tuyến, điểm du lịch tâm linh-văn hóa của tỉnh.
