Theo sử sách, Nữ tướng Lê Chân sinh ra dưới thời Đông Hán cai trị. Mang mối thù nhà, nợ nước, nghe lời truyền hịch cứu nước của Hai Bà Trưng, Lê Chân đã đem nghĩa quân theo Hai Bà dựng cờ khởi nghĩa. Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng thành công, Nữ tướng Lê Chân được Trưng Nữ Vương phong là Thánh Chân công chúa, giữ chức Chưởng quản binh quyền nội bộ.
Năm 42 (sau Công nguyên), tướng nhà Đông Hán là Mã Viện đem quân xâm lược. Thế giặc mạnh, nghĩa quân nhiều người hy sinh, Hai Bà Trưng tuẫn tiết.
Khi cuộc chiến chống quân xâm lược Đông Hán rơi vào thế nguy cấp, Nữ tướng Lê Chân tiếp tục cùng thủy binh xuôi về nam Đồng bằng sông Hồng, chọn vùng rừng núi hiểm trở Lạt Sơn để làm căn cứ phòng thủ chặn quân Đông Hán. Vùng đất Lạt Sơn có vị trí hiểm yếu, lưng tựa vào dãy núi hình cánh cung ở phía tây chạy từ bắc xuống nam; trước mặt, phía đông là sông Đáy, sông Ngân như hai hào nước; địa hình căn cứ tiến có thể đánh, lui có thể giữ, đầu cuối hô ứng lẫn nhau.
Trận địa phòng thủ được xây dựng điểm đầu ở các thung lũng trước núi, ở các hang động và các đồi đất lẫn đá kéo dài từ bắc xuống nam, điểm cuối là núi Giát Dâu. Nhưng do căn cứ chưa vững mạnh, binh lực không đủ đánh lui quân thù, Nữ tướng Lê Chân đã cho toàn binh bí mật rút khỏi căn cứ để xây dựng kháng chiến lâu dài, bản thân và số ít tướng lĩnh, một bộ phận cảm tử quân chốt lại tử thủ.
Trong một trận quyết chiến ác liệt, thế giặc quá mạnh, Nữ tướng Lê Chân cùng các tướng tâm phúc rút lên núi Giát Dâu. Từ đỉnh núi cao, Nữ tướng Lê Chân gieo mình tự vẫn để khỏi sa vào tay giặc.
Trải qua gần 2.000 năm, với những giá trị về lịch sử, văn hóa, địa điểm căn cứ Lạt Sơn gồm 3 địa danh tiêu biểu: Đền thờ Nữ tướng Lê Chân, động Thành Chân và núi Giát Dâu, nơi ghi dấu các sự kiện lịch sử, vừa là nơi thờ phụng, tôn vinh công lao của bà đối với vùng đất này đã được Nhà nước xếp hạng di tích cấp quốc gia vào năm 2023.
Đáng chú ý, giá trị văn hóa phi vật thể và du lịch Lễ hội đền Nữ tướng Lê Chân tiêu biểu cho sức sống mãnh liệt của văn hóa cội nguồn. Lễ hội vừa là nơi thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc, vừa là môi trường giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa cho thế hệ trẻ, góp phần hun đúc lòng tự hào, tình yêu quê hương đất nước của nhân dân trong vùng.
Hằng năm, lễ hội truyền thống đền Nữ tướng Lê Chân được tổ chức trong không gian văn hóa rộng (một trong những lễ hội vùng tiêu biểu tỉnh Hà Nam cũ) bảo lưu nhiều nghi thức tế lễ và sinh hoạt văn hóa dân gian đặc sắc gắn liền cuộc đời, sự nghiệp của Nữ tướng Lê Chân.
Đến với lễ hội truyền thống Nữ tướng Lê Chân vào dịp tháng bảy âm lịch, cùng với hoạt động chiêm bái cảnh quan tươi đẹp vùng căn cứ Lạt Sơn, du khách còn được hòa mình trong không gian lễ hội truyền thống linh thiêng mang màu sắc văn hóa, đặc trưng của vùng đất này.
Nổi bật là nghi lễ rước kiệu Thánh Mẫu từ chùa Bụt về sân đền làm lễ khai hội. Điều đặc biệt ở hoạt động rước kiệu thánh trong lễ hội là màn tái hiện không khí hào hùng khi xuất trận của nữ tướng trong cuộc chiến đấu chống quân Đông Hán tại cửa rừng Lạt Sơn.
Tiếp đến là bài văn tế được cất lên hào sảng như nhắc nhớ mỗi người về công đức của nữ tướng, là nơi núi thiêng, rừng sâu luôn che chở, bảo vệ, ban phúc, lộc, thọ cho muôn dân; những giá hát văn hầu đồng đặc sắc và các trò hội sôi nổi, tưng bừng như đua thuyền câu trên sông Ngân, đánh cờ, chọi gà...
Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Lý Thường Kiệt Trần Trọng Đại cho biết: Thời gian tới, chính quyền và nhân dân phường Lý Thường Kiệt tiếp tục huy động nhiều nguồn lực để tu bổ, tôn tạo di tích, mở rộng cảnh quan...
Phường tập trung đầu tư quy hoạch không gian di tích gắn với quy hoạch các khu, cụm di tích chung của tỉnh, đồng thời phát huy hơn nữa giá trị của di tích quốc gia tiêu biểu với các loại hình, các tuyến du lịch, các tuyến liên kết các điểm du lịch nhằm tạo ra sản phẩm du lịch hấp dẫn, để nơi đây trở thành điểm đến thu hút khách tham quan về chiêm bái vị Anh hùng dân tộc Nữ tướng Lê Chân.
