Theo ông Hoàng Văn Lộc, thuộc Ban quản lý di tích xã Đường Hoa, đình Cái Tó thường gọi là đình Tó, nằm ở thôn Cái Tó, xã Đường Hoa. Tên đình gắn với vùng đất có vụng biển lớn, nước sâu, kín gió, thuận lợi cho thuyền bè ra khơi, cập bến, tránh gió. Trước năm 1945, Cái Tó thuộc tổng Đầm Hà, châu Hà Cối, tỉnh Hải Ninh. Đình Tó từ lâu đã gắn bó với đời sống cư dân trên dải đất ven biển Đông Bắc.
Trải qua nhiều biến động, đình Cái Tó nhiều lần được di chuyển qua các vị trí khác nhau. Từ ngôi đình nhỏ bằng cột gỗ, tranh tre, nứa, lá, đến năm 2012, đình Cái Tó được xây dựng lại khang trang tại vị trí hiện nay, trong khuôn viên rộng hơn 7.500 m².
Ngôi đình chính rộng hơn 200 m², mang kiến trúc đình làng truyền thống, kết cấu hình chữ Đinh, gồm tiền đường và hậu cung. Mái lợp ngói mũi hài, bờ nóc đắp hổ phù, hai góc mái có hình rồng, bốn đầu đao uốn cong hình mây xoắn. Những chi tiết ấy tạo nên vẻ trang nghiêm, đồng thời thể hiện sự trân trọng của người dân với nơi thờ tự chung.
Bí thư thôn Tiến Tới Trần Thị Kiệm cho biết: “Mong muốn của nhân dân trong xã là đình Cái Tó sớm được công nhận là di tích cấp thành phố và tiếp tục được hoàn thiện các hạng mục như trong Đề án bảo tồn để di tích thật sự là điểm đến trải nghiệm văn hóa, lịch sử đặc sắc cho Nhân dân và du khách thập phương”.
Hằng năm, lễ hội Đình Cái Tó được tổ chức từ ngày 14 đến ngày 16 tháng Giêng, là dịp để nhân dân và du khách về dâng hương, báo ân, cầu quốc thái dân an...
Mở đầu lễ hội là nghi lễ rước nước từ cửa sông về đình Cái Tó, nghi thức tâm linh mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống của ngư dân, thể hiện ước vọng cầu cho mưa thuận gió hòa, sóng yên biển lặng, mùa màng bội thu, đời sống nhân dân ấm no, hạnh phúc.
Tiếp đó là các nghi lễ truyền thống như dâng hương, tế cỗ, lễ cáo trạng, hát nhà tơ, hát múa cửa đình...được tổ chức trang nghiêm, đúng nghi thức. Cùng với phần lễ là các hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian được tổ chức, thu hút đông đảo người dân, du khách đến với lễ hội.
Trưởng phòng Văn hóa-xã hội xã Đường Hoa Bùi Văn Chãi cho hay: “Lễ hội là hoạt động văn hóa tâm linh đặc sắc của cư dân làng biển nơi đây. Nhằm phát huy giá trị độc đáo của lễ hội đình Cái Tó, xã Đường Hoa đã xây dựng đề án bảo tồn di tích, đồng thời phối hợp với Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh xây dựng hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích cấp thành phố”.
Lễ hội đình Cái Tó mang đậm giá trị văn hóa tín ngưỡng của cư dân vùng biển, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Thông qua việc tổ chức lễ hội hằng năm đã khẳng định quyết tâm bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử của di tích đình Cái Tó của xã Đường Hoa.
Đây được coi là nguồn lực tinh thần quan trọng, không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của đông đảo người dân mà còn góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, tạo không khí vui tươi, phấn khởi, động viên Nhân dân hăng hái thi đua lao động sản xuất, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đường Hoa Trần Đức Dũng chia sẻ: “Lễ hội là hình thức sinh hoạt văn hóa tinh thần mang đậm truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Địa phương đang tích cực triển khai Đề án bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch bền vững giai đoạn 2025-2030. Trong đó, đình Cái Tó và không gian làng biển được quan tâm bảo tồn, phục dựng, từng bước đầu tư, đưa vào kết nối du lịch”.
Nhằm phát huy những giá trị văn hóa, lịch sử của đình Cái Tó, xã Đường Hoa đang thực hiện kết nối lễ hội đình Cái Tó với các điểm, khu du lịch trên địa bàn nhằm hình thành chuỗi du lịch văn hóa - lịch sử - sinh thái độc đáo, trong đó, đình Cái Tó được xác định là điểm nhấn quan trọng của không gian du lịch làng biển.
