Chúng tôi thăm Kim Lũ ngày đầu tháng bảy. Từ quốc lộ 3, rẽ vào đường 16, đi khoảng 5 km là đến địa bàn xã. Tỉnh lộ 16 nối Hà Nội với Bắc Ninh bằng cầu Ðò Lo bắc qua sông Cà Lồ, chạy qua bốn thôn của xã, đang thi công, mở rộng mặt đường lầy lội bùn đất. Hai bên đường lác đác có vài cửa hàng buôn bán nhỏ, vắng khách mua hàng. Trong các thôn xóm, có một vài căn nhà cao tầng, còn phần lớn là những căn nhà nhỏ, lợp ngói, xây dựng đã lâu.
Ðồng chí Vũ Xuân Tách, Bí thư Ðảng ủy xã, cho biết: Kim Lũ là một làng cổ ở vùng hạ lưu sông Cà Lồ. Theo truyền thuyết, làng hình thành từ thời kỳ An Dương Vương xây thành Cổ Loa. Trước đây, làng là nơi cung cấp các hiệp thợ cho triều đại phong kiến xây dựng các đền đài, miếu mạo. Ngày nay, Kim Lũ vẫn là xã nghèo, thuần nông, thu nhập của người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Theo số liệu UBND, xã tuy không còn hộ đói, nhưng tỷ lệ hộ nghèo còn cao, với 356 hộ nghèo, chiếm gần 18% số hộ. Lãnh đạo xã cho chúng tôi biết thêm: So với các xã khác ở Thủ đô, Kim Lũ vẫn còn kém phát triển, nhưng so với mấy năm trước, hạ tầng xã hội ở địa phương đã đổi thay rõ rệt. Ðó là nhờ việc thực hiện Nghị quyết 16 của Thành ủy Hà Nội về một số chủ trương, giải pháp phát triển kinh tế-xã hội huyện Sóc Sơn. Các công trình lớn như điện-đường-trường-trạm ở Kim Lũ đã được đầu tư đáng kể, làm thay đổi hẳn bộ mặt làng quê nghèo.
Bác Nguyễn Văn Mạnh, Bí thư Chi bộ thôn Kim Lũ Trung cho biết: Mấy năm trước, nhân dân trong xã phải mua điện qua cai thầu với giá cao, nhưng nay, Công ty Ðiện lực đã kéo điện về bán cho từng hộ dân đúng giá quy định. Hệ thống trường học từ mầm non đến tiểu học, trung học cơ sở đều được xây dựng kiên cố. Xã có trường tiểu học và trạm y tế đạt chuẩn quốc gia. Cầu Ðò Lo bắc qua sông Cà Lồ được xây dựng lại cách đây hai năm, giúp người dân Kim Lũ (huyện Sóc Sơn) và người dân huyện Yên Phong (Bắc Ninh) hằng ngày giao thương thuận lợi hơn. Tuyến đường 16, nối từ quốc lộ 3, chạy qua các xã Ðức Hòa, Xuân Thu, Kim Lũ... đang triển khai dự án mở rộng, nâng cấp, khi hoàn thành chắc chắn tạo diện mạo khang trang, thúc đẩy thương mại, dịch vụ của địa phương phát triển.
Cơ sở hạ tầng đã được thành phố quan tâm đầu tư, nhưng Kim Lũ vẫn chưa có những bước đi đột phá trong phát triển kinh tế địa phương, để từng bước thoát nghèo. Do địa hình tự nhiên của xã không thuận lợi, vì đây là vùng đất trũng, ở ngoài đê sông Cà Lồ, nên hay bị ngập úng mỗi khi có mưa to hoặc mùa nước lên, nên dù không cách xa trung tâm thành phố, đi lại khá thuận tiện, nhưng không có doanh nghiệp nào đặt nhà xưởng, trụ sở tại địa bàn Kim Lũ. Trong khi sản xuất nông nghiệp bấp bênh, năng suất thường không cao, người dân chẳng mấy mặn mà với đồng ruộng. Chăn nuôi chủ yếu là quy mô nhỏ, nuôi tại các gia đình, vì người dân thiếu cả vốn đầu tư và quỹ đất.
Ở Kim Lũ, ngoài sản xuất nông nghiệp, người dân còn có hai nghề phụ vào lúc nông nhàn, đó là nghề đan lát ở thôn Xuân Dương và nghề thợ xây tại ba thôn Kim Lũ Thượng, Kim Lũ Trung và Kim Lũ Hạ. Nhiều người dân trong xã thừa nhận, hai nghề này tuy gọi là nghề phụ, nhưng lại mang về nguồn thu nhập chính cho nông dân. Tuy nhiên, do chưa được đầu tư theo hướng đi đúng, nên nghề phụ vẫn chỉ dừng lại mức tự phát, giá trị kinh tế thấp. Nghề đan lát có ở địa phương hàng trăm năm nay, nhưng sản phẩm của người dân Xuân Dương vẫn chỉ là những rổ, thúng, dần, sàng đan bằng mây, tre, trong khi sức tiêu thụ ở thị trường trong nước ngày một giảm sút, thị trường thế giới chưa vươn ra được. Chị Phương, một người dân ở thôn Xuân Dương cho biết: Thu nhập từ đan rổ, thúng trung bình chỉ được 20 nghìn đồng/ngày, tuy còn thấp, nhưng đó là nguồn thu nhập khá quan trọng của gia đình chị. Năm 2004, Liên hiệp các HTX thành phố Hà Nội hỗ trợ các hộ dân thôn Xuân Dương thành lập HTX mây tre đan, mở các lớp đào tạo nghề cho các thợ thủ công, tổ chức các chuyến đi tham quan học tập kinh nghiệm ở các làng nghề sản xuất mây tre đan xuất khẩu..., nhưng HTX chỉ hoạt động vài tháng rồi tan rã vì sản phẩm làm ra không có thị trường tiêu thụ.
Nghề xây dựng cũng tương tự, tuy là nghề truyền thống, nhưng đến nay, vẫn chỉ dừng lại ở hình thức các nhóm thợ tự do, đủ sức nhận công trình nhỏ, phần lớn là công trình nhà ở dân sinh. Thu nhập từ nghề phụ không mấy sung túc, nên những lúc nông nhàn, nhiều phụ nữ bên Kim Lũ lại qua cầu Ðò Lo sang Bắc Ninh phụ việc cho các xưởng mộc ở Từ Sơn, Ðồng Kỵ, tiền công khoảng 50 nghìn đồng/ngày. Trung bình, mỗi ngày lại có khoảng 500-600 lao động của xã đi các địa bàn khác làm thợ xây dựng hoặc phụ việc. Tuy nhiên, việc làm và nguồn thu nhập này cũng không vững chắc. Năm 2008 và đầu năm nay, do ảnh hưởng suy thoái kinh tế, các làng nghề ở Bắc Ninh tạm ngừng sản xuất, nhiều công trình xây dựng của các hộ dân tạm ngừng thi công, dẫn đến nhiều lao động của Kim Lũ rơi vào tình trạng thiếu việc.
Ðiểm sáng nhất trong bức tranh kinh tế-xã hội ở Kim Lũ là thành tích trong công tác giáo dục. Tuy là một trong những xã nghèo nhất của huyện Sóc Sơn, nhưng những năm gần đây, người dân Kim Lũ luôn quan tâm đầu tư cho con em học tập và đã thu được kết quả tốt. Xã trở thành địa bàn đứng nhất, nhì huyện về thành tích giáo dục. Bí thư Ðoàn Thanh niên xã Kim Lũ Nguyễn Quang Thanh cho biết: Các em học sinh của xã rất ham học, vì đều nhận thức được phải có tri thức thì mới thoát nghèo. Từ nhiều năm nay, trên địa bàn xã hầu như không có hiện tượng thanh, thiếu niên bỏ học. Học tập đã thành phong trào ở các thôn, các dòng họ. Ông Ngô Sỹ Giáp, Chủ tịch Hội giáo chức (gồm những giáo viên về hưu) của xã cho biết: "Ðối với những em hoàn cảnh gia đình quá khó khăn, xã vận động trường miễn học phí cho các em. Ðồng thời, xã trích một phần kinh phí từ các nguồn có thể để hỗ trợ các em tiếp tục đi học". Trường tiểu học, THCS đóng trên địa bàn xã năm nào cũng có 50% số học sinh đạt danh hiệu học sinh giỏi, tiên tiến, khoảng 30-40 em thi đỗ hệ chính quy vào các trường đại học, cao đẳng. Một thành tích rất đáng tự hào ở vùng quê nghèo khó.
Trước mắt, cùng với nội lực, sự vươn lên của Ðảng bộ, chính quyền, người dân trong xã; đề nghị thành phố, huyện Sóc Sơn quan tâm hơn nữa, hỗ trợ địa phương mở các lớp bồi dưỡng kiến thức khoa học kỹ thuật, đào tạo nghề cho nông dân, tạo điều kiện cho người dân vay vốn dài hạn để phát triển kinh tế gia đình... nhằm giúp Kim Lũ thoát nghèo, từng bước vươn lên làm giàu.
Việt Anh
