Tại Hội nghị thượng đỉnh Liên minh châu Phi (AU) lần thứ 39 vừa qua, Burundi chính thức đảm nhiệm cương vị Chủ tịch AU năm 2026. Tiếp quản “ghế nóng” trong bối cảnh châu Phi vẫn bị bủa vây bởi loạt thách thức cố hữu: xung đột, nghèo đói, biến đổi khí hậu…, Burundi mang trên vai trọng trách chèo lái con thuyền khu vực vượt qua khó khăn, hướng tới tương lai tươi sáng hơn.
Những biến chuyển sâu sắc tại châu Phi trong thời gian qua đã làm thay đổi nhận thức của thế giới về châu lục này. Không còn xuất hiện trên bản đồ địa chính trị toàn cầu với cái tên “lục địa bị lãng quên”, châu Phi được biết đến nhiều hơn với nguồn khoáng sản dồi dào, tiềm năng phát triển năng lượng sạch, lực lượng lao động trẻ và trên hết là một trong những tâm điểm trong cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.
Trong bối cảnh đó, tưởng chừng nhiệm kỳ Chủ tịch AU của Burundi sẽ nhẹ gánh hơn. Tuy nhiên, bên cạnh những kỳ vọng, lời phát biểu nhân dịp tiếp quản vai trò Chủ tịch AU của Tổng thống Evariste Ndayishimiye lại chất chứa nhiều nỗi lo khi ông khẳng định, Burundi đảm nhiệm vai trò dẫn dắt trong bối cảnh lục địa hơn 1,4 tỷ dân này đối mặt hàng loạt thách thức. Giới phân tích cho rằng, những lo lắng của tân Chủ tịch AU là hoàn toàn có cơ sở. Dù đã gặt hái một số thành quả nhất định, châu Phi vẫn chưa thể thoát khỏi những “căn bệnh trầm kha”, vốn là trở ngại trên con đường phát triển những năm qua.
Trong đó, bảo đảm an ninh là thách thức hàng đầu. Nhiều năm qua, hòa bình - điều kiện tiên quyết để phát triển, thường vắng bóng tại nhiều nước châu Phi. Lục địa đen là nơi diễn ra tới 40% số cuộc xung đột trên thế giới, trải dài từ Sudan, Cộng hòa Dân chủ Congo đến khu vực Sahel và vùng Sừng châu Phi. Đặc điểm chung của các điểm nóng xung đột tại châu Phi là không bùng phát dồn dập mà âm ỉ, kéo dài, lan tỏa trên diện rộng và để lại hệ lụy nghiêm trọng. Từ năm 2016 đến nay, khói lửa chiến tranh đã cướp đi hàng triệu sinh mạng, buộc gần 46 triệu người rời bỏ nhà cửa, đẩy 120 triệu người ở 26 quốc gia trong khu vực vào cảnh đói nghèo. Nỗ lực “tắt tiếng súng” trên toàn lục địa từ lâu đã trở thành nhiệm vụ cấp thiết nhưng đầy khó khăn. Đây cũng là bài toán nan giải của Burundi trên cương vị người cầm trịch AU trong năm nay.
Nợ công cũng là thách thức nổi cộm. Sở hữu nhiều thế mạnh để phát triển kinh tế như dân số trẻ, tài nguyên thiên nhiên dồi dào nhưng châu Phi lại mang trên vai gánh nặng nợ khổng lồ, lên tới 1.800 tỷ USD, tương đương gần 70% GDP của toàn lục địa. Núi nợ ngày càng cao đe dọa nghiêm trọng đà tăng trưởng, sự phát triển và ổn định xã hội trong dài hạn. Trên thực tế, hơn một nửa số dân châu Phi sống ở những quốc gia mà việc trả nợ vượt quá chi tiêu xã hội. Chi phí trả nợ tăng vọt dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn lực đầu tư cho các lĩnh vực thiết yếu như giáo dục, chăm sóc sức khỏe và kết cấu hạ tầng, làm chệch hướng các kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội.
Trong báo cáo công bố mới đây, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) nhận định, châu Phi có thể sớm trở thành động lực tăng trưởng mới của thế giới. Châu lục này dự kiến dẫn đầu thế giới về số lượng nền kinh tế tăng trưởng cao trong năm 2026, với nhiều quốc gia đạt mức tăng trưởng từ 6% trở lên.
Trên trường quốc tế, châu Phi cũng dần khẳng định vị thế với việc AU trở thành thành viên thường trực Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20). Bên cạnh G20, châu Phi cũng đang tìm kiếm tiếng nói mạnh mẽ hơn tại các thể chế toàn cầu. Nỗ lực này nhận được sự ủng hộ tích cực từ cộng đồng quốc tế khi nhiều ý kiến cho rằng, châu Phi cần được tham gia những cơ chế ra quyết định về chính mình, nhằm bảo đảm quyền tự quyết, tính hiệu quả của các chính sách phát triển và an ninh. Phát biểu nhân dịp tham dự Hội nghị thượng đỉnh AU lần thứ 39 vừa diễn ra ở Ethiopia, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cũng khẳng định, “bất cứ khi nào cần đưa ra quyết định về châu Phi và thế giới, châu Phi phải có mặt”. Sự ủng hộ đó tạo động lực, cũng là đòn bẩy quan trọng để Lục địa đen tiếp tục gia tăng vị thế trên toàn cầu.
Châu Phi đang đứng giữa ngã rẽ quan trọng, nơi thách thức và cơ hội song hành. Trên cương vị Chủ tịch AU năm 2026, Tổng thống Burundi Evariste Ndayishimiye cam kết sẽ cùng các nước vượt qua thách thức, nắm bắt cơ hội để thực hiện mục tiêu phát triển dài hạn, tăng cường tiếng nói của châu Phi trên trường quốc tế.
