Để tiến gần hơn các Mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc (SDG) khi thời hạn năm 2030 đang cận kề, Lục địa Đen cần có những bước đi mang tính đột phá, đủ sức nặng để xoay chuyển tình thế khó khăn hiện nay khi châu lục đang bị bủa vây bởi bộn bề thách thức.
Năm 2015, Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua Chương trình Nghị sự năm 2030 với 17 SDG nhằm giải quyết toàn diện các thách thức toàn cầu, từ xóa đói giảm nghèo, chống biến đổi khí hậu đến thúc đẩy bình đẳng giới và giáo dục chất lượng.
Với nỗ lực bền bỉ những năm qua, châu Phi đạt tiến bộ nhất định trong một số lĩnh vực như phát triển cơ sở hạ tầng, năng lượng, hội nhập khu vực và chuyển đổi số. Tuy nhiên, con đường hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững tại Lục địa Đen vẫn còn khá xa vời.
Trong tuyên bố chung được thông qua tại phiên họp thứ 12 “Diễn đàn Khu vực châu Phi về phát triển bền vững”, vừa diễn ra ở Ethiopia, các nhà lãnh đạo khu vực bày tỏ lo ngại khi trên lộ trình thực hiện 17 SDG, châu Phi “bước lùi” ở 5 mục tiêu và chỉ đạt tiến độ chậm ở 12 mục tiêu.
Bức tranh SDG tại châu Phi bị bao phủ bởi nhiều gam màu xám. Khoảng 600 triệu người, chiếm gần 43% dân số toàn châu lục, sống trong tình trạng thiếu điện, trong khi hàng triệu người dân chưa được tiếp cận nguồn nước sạch và các dịch vụ thiết yếu khác.
Theo Liên hợp quốc, khoảng 300 triệu người dân châu Phi đang rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực do xung đột, biến đổi khí hậu... Nạn đói tại một số nước như Burundi, Somalia và Nam Sudan ở mức đáng báo động.
Những “căn bệnh trầm kha” này tiếp tục là rào cản lớn đối với nỗ lực phát triển công bằng và bền vững tại khu vực.
Bên cạnh đó, dù nắm trong tay “chìa khóa vàng” là lực lượng dân số trẻ dồi dào với hơn 70% dân số dưới 30 tuổi, châu Phi lại nằm ở “vùng trũng” của thị trường lao động và hệ thống giáo dục toàn cầu, khi tỷ lệ thất nghiệp cao và chất lượng nguồn nhân lực chưa bắt kịp yêu cầu phát triển.
Theo Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO), hiện khu vực châu Phi cận Sahara vẫn là nơi có tỷ lệ không biết chữ cao nhất thế giới. Nhiều thanh, thiếu niên chưa được tiếp cận nền giáo dục cơ bản và không được trang bị đủ kỹ năng để đáp ứng yêu cầu công việc.
Rõ ràng, dân số trẻ vẫn là tài sản lớn nhất của châu Phi, nhưng lợi thế này chỉ được phát huy nếu có sự đầu tư bền vững vào giáo dục và việc làm. Nếu không, vòng luẩn quẩn của thất học và đói nghèo có thể trở thành lực cản lớn trên con đường phát triển.
Theo giới phân tích, tiến trình thực hiện SDG của châu Phi bị cản trở bởi tác động cộng hưởng từ các khủng hoảng tiếp diễn những năm qua. Trong đó, tình trạng an ninh bất ổn là thách thức hàng đầu. Nhiều nước trong khu vực liên tục rơi vào vòng xoáy xung đột chưa tìm ra lối thoát, kéo theo hệ lụy nghiêm trọng đối với nỗ lực phát triển kinh tế, ổn định xã hội và bảo đảm cuộc sống cho người dân.
Cùng với yếu tố an ninh, bài toán tài chính cũng là trở ngại lớn. Nợ công từ lâu đã trở thành “hòn đá tảng”đè nặng lên nỗ lực tăng trưởng của châu Phi. Nhiều nước đang gánh nợ với lãi suất cao làm cạn kiệt nguồn lực đầu tư cho các lĩnh vực thiết yếu như giáo dục, chăm sóc sức khỏe và cơ sở hạ tầng, làm chệch hướng kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội.
Theo Liên hợp quốc, những nước đang phát triển cần khoảng 4.000 tỷ USD mỗi năm để không lỡ hẹn với các SDG vào năm 2030. Tuy nhiên, những mục tiêu này có thể nằm ngoài tầm với của châu Phi, bởi khu vực đang oằn mình gánh trên vai núi nợ khổng lồ.
Dù đối mặt nhiều thách thức, châu Phi nắm giữ nhiều lợi thế có thể tận dụng để xoay chuyển cục diện khó khăn hiện nay. Đó là môi trường thuận lợi để phát triển năng lượng tái tạo, nguồn lao động dồi dào, diện tích đất đai rộng lớn với tài nguyên thiên nhiên phong phú, nhất là khoáng sản chiến lược phục vụ nhu cầu chuyển đổi năng lượng và công nghiệp công nghệ cao.
Phó Chủ tịch Ủy ban Liên minh châu Phi (AU) Selma Malika Haddadi cho rằng, để phát huy lợi thế nêu trên, tạo bước chuyển mang tính đột phá trên tiến trình thực hiện mục tiêu phát triển bền vững, châu Phi cần xây dựng chính sách nhất quán giữa các nước trong khu vực, tăng cường đầu tư vào những lĩnh vực quan trọng như nước sạch, năng lượng, cơ sở hạ tầng, công nghiệp.
Thời hạn để hoàn thành các SDG chỉ còn chưa đầy 5 năm. Hiện là thời điểm then chốt để châu Phi và cộng đồng quốc tế tăng tốc, biến cam kết thành hành động cụ thể, cùng nhau xây dựng một thế giới phát triển bền vững cho thế hệ hôm nay và mai sau.
