Theo số liệu của BHXH Hà Nội, tính đến ngày 31-8-2017, tổng số tiền nợ BHXH của toàn thành phố đã lên tới hơn 3.202 tỷ đồng, làm ảnh hưởng quyền lợi của hơn 812 nghìn lao động. Trong đó, có 34.597 doanh nghiệp nợ BHXH với số tiền 2.845,3 tỷ đồng (chiếm 88,8%), làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của hơn 656.742 lao động.
Quận Hoàng Mai là đơn vị đứng đầu toàn thành phố về nợ đọng BHXH. Tính đến tháng 8-2017, tổng số nợ BHXH của 2.864 doanh nghiệp trên địa bàn quận là hơn 232 tỷ đồng. Trong đó, có 67 doanh nghiệp có số tiền nợ từ 500 triệu đồng trở lên; 1.094 doanh nghiệp có số tiền nợ từ ba tháng trở lên với tổng số tiền gần 58 tỷ đồng. Một số đơn vị nợ lớn như các đơn vị thuộc Tập đoàn Hoàng Hà nợ hơn 13 tỷ đồng; Công ty cổ phần Xây dựng công trình giao thông 810 nợ 9,329 tỷ đồng, Công ty cổ phần Lilama Hà Nội nợ 9,614 tỷ đồng… Tại quận Bắc Từ Liêm, thời gian qua, dù công tác thu hồi nợ đọng bảo hiểm đã được UBND quận chỉ đạo quyết liệt, nhưng tỷ lệ nợ của các doanh nghiệp vẫn ở mức cao. Đến cuối tháng 8, quận còn 1.441 doanh nghiệp nợ BHXH, bảo hiểm y tế, ảnh hưởng đến 21.921 lao động, với tổng tiền nợ hơn 113 tỷ đồng. Trong đó, có 27 đơn vị nợ 500 triệu đồng trở lên; 603 đơn vị nợ ba tháng trở lên. Đáng chú ý, có 105 doanh nghiệp, với tổng số nợ 19,66 tỷ đồng khó có khả năng thu hồi, do các đơn vị đã bỏ giao dịch, giải thể, phá sản. Tại các quận khác như Hà Đông, Thanh Xuân, Đống Đa, Ba Đình, tình trạng nợ đọng BHXH diễn ra phổ biến.
Nợ đọng BHXH gia tăng không chỉ khiến nguồn thu của BHXH giảm sút, mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới người lao động. Nhiều lao động phải chịu thiệt thòi khi có biến cố xảy ra như: Về hưu nhưng chưa được chốt sổ để hưởng chế độ hưu; việc thực hiện chính sách thai sản, tử tuất cho người lao động cũng bị chậm trễ. Điển hình, tại Công ty cổ phần Sông Đà - Thăng Long (quận Hà Đông) vì nợ BHXH, bảo hiểm y tế, mà có trường hợp lao động nữ đã sinh con đến lần thứ hai vẫn chưa nhận được chế độ thai sản. Đau xót hơn, tại Tổng công ty Xây dựng Công trình giao thông 8, Công ty Liên doanh công trình Hữu Nghị (quận Thanh Xuân), có trường hợp người lao động mất từ tháng 10-2016, nhưng đến nay người thân vẫn chưa được hưởng chế độ tử tuất. Gần đây nhất, bà Nguyễn Thị Cẩm ở quận Bắc Từ Liêm sau ba năm chờ đợi đã buộc phải khởi kiện Công ty cổ phần Bê-tông Xây dựng Hà Nội ra tòa do công ty nợ đọng bảo hiểm, cho nên không chốt sổ BHXH và giải quyết chế độ hưu trí cho bà. Ngày 20-9-2017, TAND quận Bắc Từ Liêm xét xử, buộc công ty phải chốt sổ BHXH và chuyển hồ sơ của bà Cẩm đến BHXH quận Bắc Từ Liêm để giải quyết chế độ hưu trí, nhưng đến nay bản án vẫn chưa được thi hành.
Lý giải về nguyên nhân chậm trễ, nợ đọng BHXH, bảo hiểm y tế, phần lớn doanh nghiệp cho rằng do tình hình kinh doanh, sản xuất gặp khó khăn. Nhiều công ty đảm nhận các công trình có nguồn vốn từ ngân sách, nhưng chậm được thanh toán, dẫn đến không có tiền trả lương, trả BHXH. Thực tế giám sát cho thấy, nhiều doanh nghiệp cố tình chây ỳ, nợ BHXH để sử dụng nguồn tiền này làm vốn sản xuất, kinh doanh. Có đơn vị trốn đóng hoặc đóng không đúng với số lượng lao động thực tế đang sử dụng. Nhận thức của một bộ phận người sử dụng lao động và người lao động về các chính sách bảo hiểm còn hạn chế, cho nên có không ít lao động tự thỏa thuận với công ty nhận tiền trực tiếp thay vì đóng bảo hiểm.
BHXH là chính sách quan trọng trong chính sách an sinh xã hội được Đảng, Nhà nước hết sức quan tâm, chỉ đạo. Để bảo đảm quyền lợi cho người tham gia BHXH, tại cuộc giám sát về công tác này, Trưởng ban Văn hóa - Xã hội, HĐND thành phố Hà Nội Trần Thế Cương cho rằng, các cấp, các ngành cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước về các chế độ, chính sách bảo hiểm đến người lao động và chủ doanh nghiệp. Thời gian tới, nếu doanh nghiệp tiếp tục cố tình nợ BHXH, HĐND thành phố sẽ xem xét hồ sơ dự thầu các dự án của thành phố và có thể hủy kết quả, kể cả đơn vị đã trúng thầu. Các đơn vị kinh doanh, sản xuất có lãi mà không trả nợ BHXH, sẽ bị các đơn vị chức năng xem xét, xử lý nghiêm. Ngoài những giải pháp trên, việc sớm sửa đổi Luật BHXH hoặc ban hành văn bản tháo gỡ vướng mắc trong khởi kiện doanh nghiệp nợ BHXH ra tòa án cũng hết sức cần thiết, nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động. Tại kỳ họp HĐND cuối năm nay, Ban Văn hóa - Xã hội sẽ đề xuất thêm mục báo cáo thực hiện về công tác BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp như một chỉ tiêu pháp lệnh để làm căn cứ đánh giá việc hoàn thành nhiệm vụ của các sở, ngành, địa phương.
