Tỉnh Quảng Trị có truyền thống sản xuất nông nghiệp với hơn 55.000 ha lúa mỗi vụ. Khoảng 70% dân số của tỉnh có nguồn thu nhập gắn liền với cây lúa, mang lại doanh thu toàn ngành đạt hơn 4.000 tỷ đồng mỗi năm. Tỉnh có điều kiện tự nhiên rất thuận lợi cho sản xuất lúa hữu cơ với hơn 5.000 ha đất đủ điều kiện trồng lúa hữu cơ và hơn 10.000 ha đạt chuẩn VietGAP hay sản xuất an toàn.
Phối hợp đồng bộ, chặt chẽ
Tuy có lợi thế, song con đường đưa cây lúa hữu cơ cắm rễ sâu vào đồng ruộng Quảng Trị chưa bao giờ phẳng lặng. Người nông dân sẽ chỉ thật sự gắn bó và tin tưởng vào phương thức canh tác hữu cơ khi họ nhìn thấy rõ hiệu quả thực tế. Đó là có đầu ra sản phẩm ổn định, mang lại thu nhập cao hơn hẳn so với canh tác truyền thống.
Ông Hồ Xuân Hiếu, Chủ tịch Hội đồng quản trị Sepon Group cho biết, để đưa chủ trương nông nghiệp xanh trở thành hiện thực trên đồng ruộng, đơn vị này cùng người nông dân Quảng Trị đã bắt tay thực hiện cơ chế phân công lao động rõ ràng, khoa học và chặt chẽ. Trong chuỗi liên kết ấy, Sepon Group giữ vai trò “nhạc trưởng” đảm nhiệm toàn bộ các khâu hạ tầng kỹ thuật cao và tiêu chuẩn nghiêm ngặt.
Doanh nghiệp không chỉ chủ động sản xuất phân bón hữu cơ, mạ khay, các chế phẩm sinh học cung ứng tận chân ruộng, mà còn đẩy mạnh cơ giới hóa, đưa công nghệ hiện đại vào sản xuất. Như vận hành máy cấy trên diện rộng, ứng dụng thiết bị bay không người lái để phun dưỡng chất sinh học và các chế phẩm thảo mộc phòng trừ sâu bệnh. Cuối chuỗi, doanh nghiệp thực hiện thu mua toàn bộ sản lượng lúa tươi ngay tại đồng ruộng với giá cao, giải tỏa triệt để nỗi lo được mùa mất giá cho nông dân.
Ở chiều ngược lại, nông dân đóng vai trò chủ thể trực tiếp chăm sóc và bảo vệ hệ sinh thái cánh đồng. Họ không còn làm ruộng theo thói quen tùy tiện mà tuân thủ chặt chẽ việc vệ sinh đồng ruộng, làm đất, củng cố bờ bao và lập hàng rào vật lý ngăn ngừa ô nhiễm từ bên ngoài. Trên diện tích liên kết, người dân thực hiện tỉa dặm, làm cỏ, sục bùn, điều tiết nước và bón phân hữu cơ đúng liều lượng, đúng quy trình kỹ thuật.
Tinh thần hợp tác còn thể hiện ở cơ chế phối hợp song phương là doanh nghiệp và nông dân cùng tham gia khảo sát chọn vùng trồng đạt chuẩn, ký cam kết, đồng thời duy trì việc giám sát chéo và ghi chép nhật ký sản xuất một cách minh bạch. Đến mùa gặt, nông dân chủ động vận hành máy gặt liên hợp để thu hoạch nhanh gọn, bảo đảm chất lượng hạt gạo.
Ông Nguyễn Hữu Dõng ở thôn Kim Long, xã Vĩnh Định chia sẻ, gia đình ông tham gia trồng lúa hữu cơ với Sepon Group nhận được nhiều lợi ích. Trước hết, được hỗ trợ về kỹ thuật, nông dân không sử dụng các loại phân bón hóa học, thuốc trừ sâu; làm ruộng đã có máy móc thực hiện. Nhờ đó, sức khỏe của nông dân được bảo đảm hơn. Hạt lúa làm ra đạt chất lượng, dinh dưỡng cao hơn. Đây là điều người dân luôn muốn hướng đến.
Sau 5 năm kiên trì triển khai mô hình liên kết sản xuất lúa hữu cơ, thành công lớn nhất không chỉ nằm ở những con số kinh tế, còn là sự chuyển biến sâu sắc trong tư duy và tập quán sản xuất. Người nông dân đã hoàn toàn từ bỏ thói quen lạm dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu, tự giác chuyển đổi sang quy trình canh tác hữu cơ an toàn cho sức khỏe và hệ sinh thái.
Hai bên đã hình thành vùng sản xuất lúa hữu cơ tập trung với quy mô liên kết sản xuất lên tới 1.400 ha với tổng sản lượng lúa tươi thu mua đạt 8.500 tấn. Xây dựng và hoàn thiện thành công chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu dùng, thiết lập quy trình khép kín hiện đại từ đồng ruộng đến bàn ăn.
Giải pháp phát triển bền vững
Theo ông Hồ Xuân Hiếu, sản xuất nông nghiệp hữu cơ cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của thị trường tiêu thụ, tuyệt đối không làm theo phong trào hay phát động mang tính hình thức. Quyền lợi và thu nhập thực tế của người trồng lúa phải được đặt ở vị trí trung tâm của toàn bộ chuỗi giá trị.
Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị Nguyễn Văn Phương cho biết, phát triển nông nghiệp xanh là lựa chọn chiến lược để nâng cao giá trị gia tăng, sức cạnh tranh và khả năng thích ứng của nền nông nghiệp tỉnh. Trong liên kết, cần lấy hiệu quả làm thước đo, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt, hợp tác xã tổ chức sản xuất, người dân là chủ thể, Nhà nước hoàn thiện thể chế và hạ tầng.
Để tiếp tục thực hiện cam kết mở rộng vùng nguyên liệu, ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao năng lực chế biến và xây dựng thương hiệu gạo hữu cơ Quảng Trị, Sepon Group đề nghị chính quyền các cấp tiếp tục hoàn thiện hạ tầng vùng nguyên liệu.
Đầu tư giao thông nội đồng, bờ bao, thủy lợi; đẩy mạnh dồn điền đổi thửa, chỉnh trang đồng ruộng để hình thành vùng sản xuất tập trung quy mô lớn. Hỗ trợ máy cấy, máy bón phân, máy bay không người lái, máy gặt. Thí điểm và nhân rộng mô hình số hóa đồng ruộng, quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc. Ban hành chính sách tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp và hợp tác xã, hỗ trợ chứng nhận hữu cơ, VietGAP, mã số vùng trồng; đầu tư hệ thống sấy, bảo quản, chế biến sâu sau thu hoạch.
Một yếu tố nữa là cần đẩy mạnh tuyên truyền về nông nghiệp hữu cơ, xúc tiến thương mại trong và ngoài nước, quảng bá thương hiệu gạo hữu cơ Quảng Trị, thành lập Chi hội Nông nghiệp hữu cơ Quảng Trị, xây dựng cơ chế phối hợp giữa nhà nước-doanh nghiệp-hợp tác xã-nông dân, chuyển từ hỗ trợ từng khâu nhỏ lẻ sang hỗ trợ phát triển toàn bộ chuỗi giá trị.
