Tăng cường các biện pháp bảo vệ rừng hiệu quả

Rừng nhiều nơi vẫn bị tàn phá

Năm 2016, công tác quản lý, bảo vệ rừng đã có chuyển biến tích cực khi số vụ vi phạm các quy định của Nhà nước về bảo vệ và phát triển rừng đã giảm gần 2.000 vụ so với năm 2015. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bất cập, hạn chế, trong đó nổi lên tình trạng phá rừng ở một số vùng trọng điểm và đến nay chưa có dấu hiệu giảm, chấm dứt. Việc xử lý vi phạm chưa nghiêm, số vụ việc bị phát hiện xử lý chiếm tỷ lệ thấp. Theo đánh giá của Cục Kiểm lâm, trong một số vụ phá rừng nghiêm trọng, chính quyền địa phương chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý nhà nước về công tác quản lý, bảo vệ rừng; thiếu kiên quyết chỉ đạo các biện pháp bảo vệ rừng thường xuyên, đồng bộ. Vì vậy, thời gian qua, một số địa phương, như tại hai tỉnh Đác Nông và Bình Định đã xảy ra tranh chấp đất đai giữa người dân địa phương, giữa dân di cư tự do với các doanh nghiệp thuê đất, thuê rừng, nhất là sau khi tỉnh có quyết định giải thể các công ty lâm nghiệp, dẫn đến rừng không được quản lý.

Theo thống kê, năm 2016, cả nước đã xảy ra 490 vụ cháy rừng, thiệt hại 3.374 ha rừng các loại, tăng 13 vụ, 1.314 ha so với năm 2015. Trong tháng 1-2017, cả nước xảy ra 14 vụ cháy rừng làm thiệt hại 30 ha rừng, trong khi cùng kỳ năm trước, cháy rừng chỉ gây thiệt hại 1 ha. Những địa phương để xảy ra cháy rừng nhiều là: Sơn La, Điện Biên, Bình Định, Hà Giang, Nghệ An, Lào Cai, Hà Tĩnh, Tây Ninh, Bà Rịa-Vũng Tàu, Lâm Đồng, Hà Nội, Hải Phòng… làm thiệt hại hàng nghìn héc-ta rừng, trong đó có nhiều diện tích là rừng đặc dụng. Để xảy ra cháy rừng, theo Phó Cục trưởng Kiểm lâm Đoàn Hoài Nam, chủ yếu do diễn biến thời tiết phức tạp, nắng nóng xảy ra ở hầu khắp các tỉnh, thành phố trong đó một số khu vực nắng nóng cục bộ, nhiệt độ tăng cao đã làm khô nỏ vật liệu cháy, nguy cơ cháy rừng rất cao. Đáng chú ý là, trong những tháng đầu năm 2016, do ảnh hưởng của đợt rét đậm, rét hại kỷ lục đã xuất hiện băng giá, đóng tuyết ở hầu hết các khu rừng của những tỉnh Sơn La, Yên Bái, Điện Biên, Lai Châu, Hà Giang… làm cho thảm thực vật rừng bị chết, gãy đổ hàng loạt, tạo lớp vật liệu cháy khổng lồ, trong khi sau thời điểm này là mùa đốt nương làm rẫy của đồng bào sinh sống trong rừng và gần rừng tại các tỉnh phía bắc.

Bên cạnh đó, công tác quản lý lâm sản và bảo vệ động vật quý hiếm vẫn có những diễn biến phức tạp. Cả nước hiện có hơn 15 nghìn cơ sở kinh doanh gỗ và sản phẩm gỗ và gần 24 nghìn cơ sở gây nuôi động vật hoang dã. Trong năm 2016 đã phát hiện và xử lý 890 vụ vi phạm quản lý cơ sở chế biến gỗ, tăng 359 vụ so với năm 2015 (tương ứng 40,3%), xử lý 256 vụ vi phạm về quản lý động vật hoang dã. Theo Phó Giám đốc Trung tâm giáo dục thiên nhiên (ENV) Bùi Thị Hà, mặc dù đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng, nhưng hiện nay, các cơ quan bảo vệ pháp luật Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc đấu tranh chống nạn buôn bán động vật hoang dã. Do vậy, cần tập trung xử lý nghiêm, có biện pháp răn đe hiệu quả, đóng cửa các cơ sở gây nuôi, gắn trách nhiệm chính quyền địa phương và tăng cường hơn nữa vai trò của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong lĩnh vực này.

Giải pháp mạnh để bảo vệ rừng

Hiện nay, gỗ và lâm sản quý hiếm đang có giá trị lớn trên thị trường, nhu cầu mua bán, sử dụng ngày càng cao, cho nên các đối tượng đã bất chấp các quy định của pháp luật để khai thác, buôn bán kiếm lời. Các cơ quan nhà nước có trách nhiệm đã vào cuộc, một mặt giải quyết tốt tình trạng tranh chấp đất đai xảy ra ở nhiều nơi, tăng cường lực lượng làm nhiệm vụ quản lý bảo vệ rừng và các phương tiện, trang thiết bị phục vụ công tác bảo vệ rừng, mặt khác, ngành lâm nghiệp đã đẩy mạnh công tác giao rừng, đất rừng. Đến nay, trên toàn quốc đã cơ bản hoàn thành công tác tổ chức, sáp nhập chi cục lâm nghiệp vào chi cục kiểm lâm theo chỉ đạo của Chính phủ, trong đó tập trung bố trí đủ biên chế và chuyển ngạch viên chức, công chức; sắp xếp, bố trí cán bộ phù hợp với vị trí việc làm và tăng cường cán bộ về cơ sở cho lực lượng kiểm lâm toàn quốc.

Chính phủ đã có quyết định về việc phê duyệt đề án kiện toàn tổ chức, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của kiểm lâm giai đoạn 2014-2020. Theo đó, thống nhất đầu mối quản lý về lâm nghiệp tại địa phương nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả chỉ đạo, điều hành trong quản lý nhà nước về lâm nghiệp. Có giải pháp mạnh về tổ chức để lực lượng kiểm lâm đủ năng lực phòng ngừa, đấu tranh chống các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực lâm nghiệp; hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và chuẩn bị các điều kiện cần thiết khác cho lực lượng kiểm lâm thực thi nhiệm vụ, bảo đảm chấp hành các quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng. Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định về lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách của chủ rừng (có hiệu lực từ tháng 12-2016). Đây là lực lượng bảo vệ rừng có chức năng tuần tra, kiểm tra, ngăn chặn các hành vi phá rừng, khai thác lâm sản, săn bắt động vật rừng, lấn chiếm rừng, đất rừng trái pháp luật và các hành vi vi phạm khác theo quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng thuộc phạm vi diện tích được giao; thực hiện các biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng. Nhằm chủ động tiến công các đối tượng vi phạm, bảo vệ rừng hiệu quả, lực lượng bảo vệ rừng được Thủ tướng Chính phủ cho phép sử dụng một số loại công cụ hỗ trợ. Đây là một lực lượng quan trọng cùng với chủ rừng, lực lượng kiểm lâm để bảo vệ rừng hiệu quả.

Theo Cục trưởng Kiểm lâm Nguyễn Quốc Trị, năm 2017, ngành kiểm lâm phấn đấu giảm ít nhất 20% số vụ vi phạm các quy định nhà nước về bảo vệ và phát triển rừng và giảm ít nhất 50% diện tích rừng bị thiệt hại do cháy rừng, phá rừng gây ra. Bên cạnh đó, ngành cũng đặt mục tiêu bảo vệ nghiêm đối với diện tích rừng tự nhiên hiện có, tích cực thực hiện hiệu quả công tác trồng rừng, phấn đấu đưa độ che phủ rừng cả nước đạt 41,45%. Cùng với việc thực hiện tốt phân cấp trách nhiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo vệ rừng đối với chính quyền các địa phương, cần xử lý trách nhiệm cá nhân đối với người đứng đầu chính quyền các cấp, chủ rừng trong phạm vi trách nhiệm để xảy ra tình trạng phá rừng, lấn chiếm đất rừng gây hậu quả nghiêm trọng, kéo dài mà không có biện pháp ngăn chặn, xử lý kịp thời. Đồng thời, kiên quyết dừng thực hiện các dự án có liên quan đến chuyển mục đích sử dụng rừng tự nhiên hiện có; thực hiện nghiêm việc trồng rừng thay thế đối với các dự án chuyển đổi mục đích sử dụng rừng và có biện pháp xử lý đối với các dự án không chấp hành các quy định của Nhà nước...