Ðường sắt một ray, loại hình cho giao thông công cộng

Ðường sắt một ray có nhiều ưu điểm

Theo Giám đốc Công ty cổ phần bê-tông xây dựng Vinaconex Xuân Mai Ðặng Hoàng Huy, chi phí xây dựng một km đường sắt một ray khoảng tám triệu USD, bằng khoảng một phần năm chi phí xây dựng đường sắt hai ray và thấp hơn nhiều so với kinh phí đầu tư dự kiến cho xây dựng tuyến đường sắt đô thị Nhổn - Ga Hà Nội (khoảng 70 triệu USD). Tổng công ty cổ phần Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex) vừa đề xuất Chính phủ phương án xây dựng tuyến tàu điện một ray trên cao, dọc tuyến cao tốc Láng - Hòa Lạc và kéo dài đến khu vực nam hồ Tây (Hà Nội). Theo thiết kế, tàu điện một ray chạy trên cao có nhiều ưu thế, mỗi trụ cách nhau 30 m, diện tích chiếm đất mỗi trụ từ 1 đến 2 m2, cho nên không cần nhiều đất, có thể tận dụng dải phân cách giữa hai làn đường, vì vậy sẽ rút ngắn thời gian giải tỏa mặt bằng và thi công. Dự kiến thời gian thi công chỉ khoảng hai năm để xây dựng toàn tuyến dài 38 km.

Mặt khác, do có suất đầu tư thấp, cho nên việc huy động vốn cho các dự án đường sắt một ray sẽ khả thi hơn. Việc doanh nghiệp (DN) bỏ vốn đầu tư một số tuyến đường sắt một ray theo hình thức BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao) hoặc BT (xây dựng - chuyển giao) một mặt mang lại lợi ích cho DN, đồng thời giảm bớt gánh nặng đầu tư của ngân sách dành cho các dự án phát triển giao thông nói chung và giao thông đô thị nói riêng. Trong điều kiện hiện nay, đề xuất đầu tư vào giao thông công cộng làm tàu điện một ray của Vinaconex được đánh giá là táo bạo, có tính khả thi. Tuy nhiên, để hiện thực hóa đề xuất này còn phụ thuộc nhiều yếu tố, nhất là tính thuyết phục của đề xuất trước Chính phủ, các bộ, ban, ngành của Trung ương và UBND TP Hà Nội.

Một trong những vấn đề muôn thuở của các dự án giao thông đô thị là công tác giải phóng mặt bằng, không ít dự án chậm tiến độ do khó khăn về mặt bằng. Ðể làm đường sắt trên cao, diện tích cần giải phóng mặt bằng không đáng kể là một lợi thế lớn trong quá trình thực hiện đề án. Tại một số nước trên thế giới như Trung Quốc, Ma-lai-xi-a, Hàn Quốc..., nhà ga có thể xây trùm qua một khoảng không, có cầu thang dẫn xuống vỉa hè, có thể xây trên nóc các tòa nhà hoặc ngầm dưới các khu siêu thị. Ðối với các đô thị ở Việt Nam, loại tàu này có một số đặc điểm phù hợp: bán kính đổi hướng nhỏ (khoảng 30 đến 40 m) trong khi các loại tàu hai ray khác phải mất nhiều không gian hơn; kết cấu tàu nhỏ gọn, không chiếm nhiều diện tích giao thông của các phương tiện khác; có thể đạt độ dốc 6% cho nên dễ dàng lên cao hoặc xuống thấp, lượn quanh các tòa nhà; đặc biệt thân thiện với môi trường, không gây tiếng ồn; hệ thống điều khiển của tàu phù hợp cự ly ngắn và trung bình...

Kết nối nhiều loại hình vận tải công cộng

Tháng 3-2010, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đã có ý kiến chỉ đạo, giao Bộ Giao thông vận tải nghiên cứu báo cáo khả thi dự án đường sắt đô thị Hà Nội tuyến nam hồ Tây - Ngọc Khánh - Láng - Hòa Lạc - Ba Vì, xây dựng tuyến tàu chạy trên cao trên dải phân cách giữa của các tuyến đường với trụ cột đường kính 1 m, cao khoảng 4,5 m, cách nhau 30 m, phía trên là dầm bê-tông dự ứng lực làm đường ray cho tàu điện. Dự kiến, trên tuyến sẽ bố trí 14 ga trên cao để hạn chế giải phóng mặt bằng và giai đoạn đầu vận hành sẽ chuyên chở khoảng 120 nghìn lượt khách/ngày.

Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, GS Nguyễn Thế Bá cho biết: Việc xây dựng đường sắt một ray là phù hợp tình hình phát triển đô thị của Hà Nội, tuy nhiên cũng cần lưu ý việc kết nối loại hình vận tải hành khách này với các loại hình vận tải công cộng khác như: xe buýt, tàu điện ngầm... Vì vậy, cùng với nghiên cứu phát triển đường sắt một ray, cần tính toán đến phát triển các loại hình vận tải khác một cách đồng bộ để hỗ trợ lẫn nhau mới có thể giảm bớt ùn tắc giao thông đô thị. Vấn đề năng lực vận chuyển, theo tính toán, dân số dự báo tại khu công nghệ cao Hòa Lạc sẽ khoảng 700 nghìn người và tiềm năng có thể tăng gấp đôi nên rất cần tuyến tàu điện để chuyên chở hành khách đi lại giữa đô thị vệ tinh và khu vực trung tâm, giảm giao thông. Trong khi tàu điện một ray chạy bằng điện hoặc động cơ đi-ê-den, dự kiến chở khoảng 60 nghìn người/lượt/ngày còn thấp, chỉ đáp ứng đủ nhu cầu trong giai đoạn đầu vận hành, trong tương lai cần tính toán thêm giải pháp nâng cao năng lực vận chuyển hành khách. Hơn nữa, việc ảnh hưởng đến cảnh quan đô thị và hệ thống hạ tầng cơ sở cũng cần được tính toán kỹ, trong đó riêng tuyến đường sắt Láng - Hòa Lạc đi qua Trung tâm Hội nghị quốc gia Mỹ Ðình hay xảy ra hiện tượng ngập úng mùa mưa lũ nên khi thiết kế, thi công phải hết sức lưu ý. Ngoài ra, cũng cần nghiên cứu, tính toán đến suất đầu tư, vòng đời dự án, kế hoạch thu hồi vốn, giá vé... phù hợp những người có thu nhập thấp là sinh viên, công nhân viên chức, hằng ngày đi làm và đi học bằng loại hình vận tải này.

Vừa qua, chúng tôi có dịp đi thực tế, khảo sát loại hình vận tải bằng tàu điện một ray tại TP Trùng Khánh (Trung Quốc). Ở thành phố này, có ba tuyến tàu điện một ray với chiều dài hàng trăm km, trong đó một tuyến đang vận hành với lưu lượng khoảng 100 nghìn lượt khách/ngày. Ưu thế dễ nhận ra là việc kết nối các tuyến tàu điện một ray với các khu trung tâm thương mại, khu chung cư, vui chơi giải trí khá thuận tiện. Việc phát triển du lịch cũng dễ dàng do có tuyến đường sắt một ray từ trung tâm thành phố đến các khu di tích lịch sử. Các tuyến tàu một ray còn được kết nối gần các trạm xe buýt công cộng và công tác quản lý bán vé bằng thẻ từ một chiều khá chặt chẽ, giá vé chỉ khoảng từ  4.000 VNÐ đến 14.000 VNÐ/ lượt... Chúng tôi nhận thấy, phát triển đường sắt một ray có những yếu tố phù hợp xu hướng phát triển đô thị ở nước ta. Việc doanh nghiệp trong nước đầu tư vào giao thông công cộng là điều cần khuyến khích, tuy nhiên để đẩy nhanh tiến độ, các bên liên quan, trong đó có Bộ Giao thông vận tải cần sớm nghiên cứu, xem xét dự án, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đi đôi với nghiên cứu, ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn về loại hình giao thông mới này. Theo kinh nghiệm của một số nước trên thế giới, tàu điện một ray có tiềm năng phát triển và là một giải pháp hữu hiệu giảm ùn tắc giao thông đô thị.