Hậu quả của dự báo sai
Chưa kể đến hậu quả quá nặng nề do dự báo sai hướng đi của cơn bão Chan-chu năm 2006 khiến hàng trăm ngư dân miền trung thiệt mạng, chỉ trong vòng hai tháng qua, Trung tâm dự báo Khí tượng - Thủy văn T.Ư (KTTVT.Ư) liên tiếp để xảy ra những dự báo sai, làm cho dư luận bức xúc.
Ðầu tiên, phải kể đến cơn bão số 7. Trưa 29-9-2008, chỉ một ngày trước khi bão đổ bộ, bản tin dự báo của Trung tâm dự báo Khí tượng-Thủy văn Quốc gia dự báo chiều 30-9, bão đổ bộ đất liền.
Thực tế là từ 8 đến 10 giờ sáng 30-9, bão đã tràn vào Quảng Bình, Quảng Trị và Hà Tĩnh. Theo thống kê của Ban chỉ đạo PCLB T.Ư, bão số 7 làm 19 người chết, mất tích, 13 người bị thương. Thiệt hại về tài sản gồm có 25 nhà trôi, sập, hơn 6.200 nhà tốc mái, hư hại, 45 tàu, thuyền chìm...
Tại các vùng bão gây thiệt hại nặng nề ở Quảng Bình, Hà Tĩnh, chính quyền, cơ quan chức năng và nhân dân cho biết, bão số 7 đến nhanh quá, không kịp trở tay. Người nhà một số nạn nhân bị chết, mất tích trên biển cho biết, do dự báo đến chiều 30-9 bão mới vào, nên buổi sáng, nhiều tàu, thuyền mới hối hả trở vào đất liền. Có tàu, thuyền đã vào gần bờ rồi chủ quan chưa neo đậu hoặc vào nơi tránh bão. Nhiều nhà dân chưa kịp chằng chống, đang mua vật liệu chằng chống nhà thì bão tràn qua. Thậm chí, một số cuộc họp triệu tập cán bộ các xã để chỉ đạo đối phó bão, chưa họp xong thì thiệt hại đã xảy ra...
Dù bão số 7 không lớn, khi đổ bộ vào đất liền, sức gió vùng gần tâm bão chỉ mạnh cấp 8, cấp 9, nhưng thiệt hại khá nặng, số người chết cao. Theo đánh giá, con số thiệt hại về người và tài sản do bão số 7 gây ra có thể hạn chế, nếu công tác dự báo thời gian đổ bộ của bão chính xác hơn.
Trận mưa cực lớn xảy ra trong các ngày từ 31-10 đến 2- 11 vừa qua tại các tỉnh phía bắc được đánh giá là trận mưa "lịch sử" kể cả trong mùa mưa cũng như trong mùa khô chưa từng xảy ra.
Khi đọc lại các bản tin dự báo thời tiết của Trung tâm Dự báo KTTVT.Ư ngày 30-10, nhiều người không thể tin nổi khi Trung tâm dự báo, trời có mưa rào nhẹ và dông nhiều nơi, có nơi mưa to.
Sự thật thì sao? Từ đêm 30 rạng sáng 31-10, trời đã mưa như trút nước. Cứ 1-2 phút ngớt, trời lại giội thêm một trận mưa sủi bọt mới, mỗi trận mưa kéo dài từ 10 đến 15 phút. Mưa trải rộng trên toàn miền bắc, kéo dài trong ba ngày, từ ngày 31-10 cho đến 2-11. Nhiều nơi thuộc khu vực Hà Nội, lượng mưa lên mức kỷ lục như: Hà Ðông 820mm, Ứng Hòa 900mm. Ở các tỉnh khác, lượng mưa phổ biến từ 300 đến 500mm. Hậu quả, toàn miền bắc có 66 người chết và mất tích. Thiệt hại về tài sản lên tới hàng nghìn tỷ đồng, cụ thể là 128 nhà sập, đổ; hơn 123 nghìn nhà ngập, hư hại; hơn 300 nghìn ha lúa, rau màu, 27 nghìn ha thủy sản ngập úng và phần lớn mất trắng. Ðó là chưa kể những thiệt hại không thể tính được do nước ngập mênh mông khiến sinh hoạt, công việc của nhiều người dân bị đảo lộn.
Rõ ràng, bản tin dự báo thời tiết không chính xác, làm người dân cũng như các cấp chính quyền, cơ quan chức năng chủ quan, bị động, không chuẩn bị tốt phương án ứng phó, làm hậu quả nặng thêm. Ðiều đó cũng dễ hiểu bởi từ trước đến nay, phần lớn người dân chúng ta quen tin cậy và dựa vào dự báo thời tiết.
Ngay sau khi đợt mưa, lũ kể trên vừa dứt, Trung tâm dự báo KTTVT.Ư có các bản tin cảnh báo do ảnh hưởng của gió mùa đông-bắc tràn xuống Bắc Bộ, kết hợp rãnh gió tây-nam trên cao ở Bắc Bộ, có khả năng xảy ra một đợt mưa lớn kéo dài từ hai đến ba ngày, lượng mưa ở các tỉnh Bắc Bộ có thể đạt từ 50 đến 150mm.
Các địa phương dọc sông Hồng, đặc biệt là Hà Nội đã đầu tư nhiều công sức, chi phí di chuyển nhân dân, huy động nhiều lực lượng ứng cứu, sẵn sàng đối phó. Tại nhiều nơi ở Hà Nội, thông tin dự báo nói trên làm người dân hoang mang, đổ xô đi mua thực phẩm dự trữ. Thực tế là lượng mưa đo được ở các tỉnh Bắc Bộ phổ biến ở mức trên dưới 30mm. Và khi chính quyền, người dân nghĩ những cơn mưa lớn chuẩn bị ập xuống, thì ánh nắng lại chói chang.
Gần đây nhất là cơn bão số 9. Ngay sau khi tan thành áp thấp nhiệt đới, Trung tâm dự báo KTTV T.Ư dự báo áp thấp nhiệt đới có khả năng di chuyển theo nhiều hướng khác nhau khiến các tỉnh miền trung cuống cuồng đối phó... Cuối cùng, bão số 9 cơ bản không ảnh hưởng nhiều đến nước ta.
Nguyên nhân do đâu?
Tình trạng liên tiếp đưa ra những dự báo không chính xác khiến dư luận đặt câu hỏi: Cảnh báo sai về khả năng thời tiết vừa qua do đâu? Do thiếu trách nhiệm? Do năng lực con người, hay do thiếu thiết bị máy móc? Ðể tìm hiểu vấn đề này, chúng tôi đã làm việc với các cơ quan chức năng.
Phó Giám đốc Trung tâm dự báo KTTVT.Ư, Dương Liên Châu, cho biết: Ðể làm được một bản tin về khí tượng, Trung tâm có ba kênh liên lạc quốc tế với Mát-xcơ-va, Bắc Kinh và Băng-cốc, thu thập số liệu của 500 trạm khí tượng trên thế giới (chủ yếu vùng bắc bán cầu) một ngày hai lần. Ngoài ra, máy móc, thiết bị phải thu thập số liệu của 250 trạm quan trắc thám không (tầng khí quyển) của quốc tế mỗi ngày hai lần; 168 trạm quan trắc khí tượng (trong đó có sáu ra-đa thời tiết và năm trạm quan trắc thám không), 232 trạm thủy văn và hàng trăm điểm đo mưa trong nước. Tất cả những số liệu thu thập được là những dữ liệu để làm bản tin dự báo.
Hiện nay, trung tâm sử dụng phương pháp dự báo số trị bằng hệ thống máy tính bó song song 16 nút để thay cho siêu máy tính có dung lượng rất cao mà một số nước tiên tiến đang sử dụng, là phương pháp tiên tiến nhất trên thế giới hiện nay. Ngoài ra, qua mạng internet, trước khi làm bản tin dự báo, Trung tâm còn tham khảo mô hình dự báo của các trung tâm dự báo tiên tiến trên thế giới như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc...
Tìm hiểu công nghệ và trình độ dự báo thời tiết của nước ta, phải thừa nhận rằng, ít nhất từ 30 đến 50 năm nữa chúng ta mới có thể tự xây dựng được mô hình tính toán thời tiết như của các nước hiện nay, với điều kiện đào tạo cho được một đội ngũ chuyên gia siêu đẳng về máy tính, về lập trình. Do tính chắp vá, lai căng, mô hình đang áp dụng ở một số nơi thường không ổn định. Chúng ta cố gắng thử bổ sung một số thông tin nội địa để có được thông tin đầu ra gần với tình hình ở Việt Nam hơn. Tuy nhiên, các thông số bổ sung, sau một thời gian bị máy tính từ chối, các số liệu đưa vào bị nhòa.
Ảnh vệ tinh chụp từ trên cao xuống, nghĩa là chỉ nhìn được mây về diện chứ không nhìn được nó có độ dày mỏng bao nhiêu. Thông tin từ radar về mây và mưa cũng vậy, cũng phải được xử lý bằng chủ quan của kỹ thuật viên. Bởi thế, thông tin đổ về thì nhiều, nhưng toàn thô và dựa quá nhiều vào chủ quan của dự báo viên. Quá nhiều khả năng dự báo khác nhau, càng khó lựa chọn, nếu không có linh cảm.
Ðược biết, chúng ta đang xây dựng một trung tâm điều hành khí tượng quốc gia mới, với một hệ thống máy tính đủ khả năng xử lý số liệu trong nước. Nhưng toàn bộ máy móc, mô hình và chuyên gia, vẫn phải dựa vào sự giúp đỡ của nước ngoài.
Tỷ lệ dự báo chính xác về khả năng thời tiết ở nước ta còn thấp hơn nhiều nước trên thế giới là điều tất yếu. Vấn đề là chúng ta cần xác định được nguyên nhân của yếu kém này để cùng Nhà nước và các ngành liên quan đề ra giải pháp khắc phục, tháo gỡ, để từng bước nâng cao chất lượng dự báo, đáp ứng ngày một tốt hơn cho công tác chỉ đạo phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai, cũng như phát triển một cách ổn định kinh tế - xã hội của đất nước.
Tối 7- 11, trong cuộc họp giao ban của Ban chỉ đạo PCLB T.Ư chỉ đạo công tác ứng phó với bão số 9, Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Sinh Hùng nhận xét, cách dự báo của Trung tâm Dự báo KTTV T.Ư còn rất chung chung, khô cứng, làm người dân rất khó hiểu. Bởi vậy, Phó Thủ tướng yêu cầu, phải đổi mới cách thức dự báo, đưa tin kịp thời, chính xác, rõ ràng, tăng thời lượng. Chẳng hạn như dự báo bão thì phải nói rõ vị trí của bão ứng với tỉnh nào, khu vực nào, phạm vi ảnh hưởng ra sao... để người dân dễ nghe, dễ hiểu, chủ động ứng phó, giảm đến mức thấp nhất những thiệt hại có thể xảy ra
Vẫn biết, thiên tai vốn khắc nghiệt, thiệt hại là điều khó tránh khỏi. Trong dự báo thời tiết, khó tránh khỏi những sai sót. Chúng ta không thể đòi hỏi những thông tin cực kỳ chính xác, nhưng cũng không thể cho phép những sai số quá lớn.
Thời gian qua, Ðảng, Nhà nước ta đã đầu tư nhiều kinh phí cho công tác dự báo thời tiết, trang, thiết bị ngày càng hiện đại, nên việc cơ quan chuyên môn đổ lỗi cho dự báo của các cơ quan dự báo nước ngoài, rồi do máy móc và trình độ con người có hạn, là điều khó có thể chấp nhận, cần được làm rõ và nghiêm túc rút kinh nghiệm.
