Phóng viên: Nếu nhìn một cách tổng thể, vì sao hoạt động bảo vệ bản quyền nội dung số tại Việt Nam vẫn gặp nhiều khó khăn, và những điểm nghẽn chính đang nằm ở khâu nào trong chuỗi giá trị, thưa ông?

Ông Hoàng Đình Chung: Trong toàn bộ quá trình từ xây dựng, phát triển nội dung đến việc đưa nội dung đó đến người thụ hưởng, thường tồn tại 3 “nút thắt” cơ bản.

Nút thắt đầu tiên là những người sáng tạo hoặc chủ sở hữu nội dung. Đối tượng thứ hai là các đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian để phân phối nội dung đến người dùng cuối. Đối tượng thứ ba là người thụ hưởng nội dung.

Với người chủ sở hữu nội dung, họ thường phải đầu tư chi phí ban đầu lớn, bao gồm chi phí sáng tạo, công cụ, tư liệu sản xuất để tạo ra nội dung chất lượng và có dấu ấn. Có những nội dung, những bộ phim có thể được đầu tư sản xuất lên tới hàng trăm triệu USD hoặc tích lũy kiến thức trong thời gian rất dài.

Nút thắt thứ hai là các đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian. Đây là các đơn vị đóng vai trò cầu nối giữa người sáng tạo và người dùng cuối, đưa sản phẩm gốc đến người thụ hưởng. Họ có thể trực tiếp trả tiền hay đầu tư sản xuất hoặc mang nhiệm vụ phân phối nhưng lại giữ vai trò rất quan trọng trong toàn bộ chuỗi.

Họ chịu áp lực phải thu hút người dùng, đồng thời đảm bảo có nhiều nội dung hay và chất lượng trên nền tảng của mình. Nếu chính sách quá khắt khe hoặc chưa phù hợp, có thể làm hạn chế cả nguồn nội dung lẫn người dùng.

Ở vị trí thứ ba là người tiêu thụ, người thụ hưởng nội dung số. Tại Việt Nam, người dùng lâu nay vẫn có thói quen sử dụng nội dung miễn phí. Điều này xuất phát từ lịch sử, khi người dân từng tiếp cận các giá trị nội dung thông qua các phương tiện được Nhà nước hỗ trợ và mặc nhiên coi đó là miễn phí.

Việc chuyển từ thói quen đó sang chấp nhận trả phí cho nội dung là một quá trình khó khăn. Một phần do người dùng chưa thấy tiện, hoặc cho rằng chi phí còn cao so với thu nhập, hoặc nội dung chưa thực sự phù hợp với nhu cầu. Vì vậy, họ có xu hướng tìm cách lách luật hoặc vi phạm.

Phóng viên: Ông có thể chia sẻ một vài trường hợp vi phạm điển hình, cho thấy mức độ tinh vi ngày càng gia tăng của các đối tượng xâm phạm bản quyền, đặc biệt là từ nước ngoài?

Ông Hoàng Đình Chung: Trường hợp tranh chấp giữa Sconnect (Việt Nam) và Entertainment One (Vương quốc Anh) liên quan đến loạt phim hoạt hình Wolfoo, kéo dài từ năm 2022 đến nay, là một ví dụ điển hình.

Thách thức nằm ở khâu xây dựng và bảo vệ tài sản trí tuệ (IP). Khi các sản phẩm nội dung bắt đầu hình thành thương hiệu và tiếp cận thị trường quốc tế, nguy cơ vướng vào các tranh chấp pháp lý liên quan đến bản quyền và sở hữu trí tuệ cũng gia tăng.

Vụ việc cho thấy, trong môi trường số toàn cầu, việc sở hữu một sản phẩm sáng tạo là chưa đủ, mà còn đòi hỏi năng lực bảo vệ IP một cách bài bản, chuyên nghiệp và phù hợp với luật chơi quốc tế.

Về các vụ việc nổi bật khác có thể kể đến các website phim lậu hoặc các nền tảng như “Xôi Lạc”. Những trường hợp này đã được cơ quan quản lý nhà nước xử lý, và tôi cho rằng đây là một bước tiến lớn trong công tác xử lý vi phạm bản quyền.

"Rất nhiều hành vi vi phạm bản quyền trên môi trường số mà chủ sở hữu nội dung phải "tự xử lý" bằng các biện pháp công nghệ, thay vì đưa ra cơ quan quản lý để xử lý ở cấp độ pháp lý cao hơn".

Mỗi loại hình sản phẩm số lại có một cách thức vi phạm khác nhau. Ví dụ, trong lĩnh vực sách, các đối tượng sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo ra tác phẩm, sau đó mạo nhận là sản phẩm của mình; hay tình trạng một số đơn vị cung cấp thiết bị cài sẵn nhiều nội dung sách từ các nguồn không chính thức để thu hút người mua.

Với các sản phẩm số nói chung, tình trạng cắt ghép sản phẩm gốc cũng là một hình thức vi phạm phổ biến.