Tôi thường giấu mẹ ngày tôi về. Chỉ vì tôi thích được tận hưởng cái vẻ ngạc nhiên vui mừng ấy của mẹ. Nhưng có lần bố tôi kể, đêm qua mẹ con vừa nói: Tôi cảm thấy là ngày mai cái T. sẽ về ông ạ. Và vì cái “cảm” ấy, sáng mẹ đã giữ lại trong chuồng một con gà, chiều mẹ đã ra vườn sớm hơn mọi khi để hái rau. Mẹ là thế, luôn cảm thấy tôi.
Mẹ có một cái bờ ao để trồng rau. Trồng rau ở bờ ao rất tiện, vì đất luôn ẩm vừa phải. Trời nắng nóng đến mấy thì đất vẫn luôn ẩm, chỉ cần tưới một lần vào buổi sáng. Mà tưới cũng tiện chứ. Cầm cái ô doa, cúi xuống múc nước ao lên mà tưới là xong. Cái bờ ao được rào bằng nan tre để chặn bọn gà nhảy vào bới. Mẹ luôn chăm chút cái vườn nhỏ ấy để bốn mùa lúc nào cũng xanh biếc rau. Tôi đặc biệt thích nó khi mùa đông đến. Những ngày mùa đông buốt giá, sáng sớm thức dậy chạy thể dục vài vòng ra ngõ. Người chạy trước, chó chạy sau. Chạy vài vòng, mồ hôi vã ra, mới bước vào vườn, cầm cái ô doa mà múc nước ao lên tưới rau. Một số bọn rau cần phải nhiều nước, ví như bắp cải. Bắp cải phải đủ nước, đủ lạnh mới cuộn. Trời càng lạnh bắp càng cuộn chặt. Dưới gốc bắp cải, sương đêm đọng thành một tấm màng mỏng, trong suốt, phủ trên mặt đất tơi xốp nâu sẫm. Những củ su hào trắng xanh, lớn từng ngày một. Su hào tươi non, vừa chặt ở vườn về, xắt con chì, kho với tóp mỡ. Kho nhỏ lửa, sột sệt, cho một ít nước hàng, miếng su hào chín mềm, đậm đà, quện mỡ, ăn với cơm nóng thật là nóng, bên bếp lửa hồng rực, ôi chao là ngon. Còn bắp cải thì dùng để cuộn thịt. Thịt băm nhuyễn, trộn với mộc nhĩ, nấm hương, một chút miến ngâm nước, hành mùi, trứng gà, tiêu xay, nước mắm, mì chính... Bắp cải tách lá thật khéo không để rách, chần qua nước sôi cho mềm. Cuộn nhân thịt nấm vào trong mảnh lá ấy, gói kín, dùng một sợi hành buộc bên ngoài cho khỏi bung ra, xếp từng lớp vào nồi. Bắc lên bếp, cho lửa nhỏ để nước từ lá bắp cải tự chắt ra, không cần phải cho nước cũng không bao giờ cháy. Đợi nước từ rau, từ thịt, từ gia vị tự chiết ra, lấp xấp đủ tự ngấm trở lại. Món chín thì cho lửa to hơn một chút. Có thể để miếng bắp cải cuộn thịt hơi xém vàng, thơm nức mùi rau mùi thịt mùi gia vị, cũng ăn với cơm nóng. Thế, nói như mẹ là “thủng nồi trôi rế”.
Từ bé, tôi đã nghĩ mọi thứ đều có linh hồn. Mọi cây rau trong vườn mẹ cũng có linh hồn. Nên mỗi khi tưới lên chúng bằng chiếc ô doa nhỏ, tôi luôn cảm thấy những cái lá cây đang reo lên vui vẻ vì được uống nước. Tôi thích đi chân đất vào vườn cho dù trời lạnh buốt. Cảm thấy từng miếng đất mềm dưới chân mình đang rên lên vì lạnh. Nước tưới lên sẽ làm chúng ấm áp hơn. Những cây xà lách luôn gây một cảm hứng đặc biệt. Trời lạnh thì xà lách cũng cuộn. Chúng cuộn y như bắp cải. Nhưng chúng bé hơn, nhỉnh hơn cái bát ăn cơm một chút. Những cây xà lách tròn xoe, trắng xanh, vừa khiêm nhường vừa kiêu kỳ, như những cô tiểu thư con nhà trung lưu luôn biết mình là ai. Bên cạnh luống xà lách là luống mùi. Ôi những cây mùi thơm nức. Khi chúng lớn hết cỡ, chúng có thể cao ngang lưng tôi. Cái ngọn của những cây mập mạp có thể to bằng chiếc đũa chứ không phải bé tí ti như những mớ mùi mua ở chợ bây giờ. Và mẹ thì hay ngắt những ngọn mùi để ăn, rồi chúng lại đâm nhánh ra, lại ngắt nhánh. Những cây mùi vì thế có tuổi thọ rất dài, đến tận Tết. Đấy là khi đã cuối mùa, những cây mùi già ra hoa.
Cũng có khi mẹ bớt đất bắp cải trồng thêm cải canh hoặc cải thìa. Cải canh thì tỉa lá to ăn trước. Nhưng cải thìa thì phải nhổ cả cây. Cái giống cải thìa nó thế. Tỉa lá ngoài thì sẽ thối rữa luôn cả cây. Chết thì chết cả cây không chịu chết từng lá. Một kiểu trượng nghĩa rất kỳ lạ.
Sau này, tôi vẫn nghĩ mọi cây cỏ đều biết vui và biết buồn. Khi bị bỏ quên chúng héo rũ không phải vì thiếu nước mà vì buồn. Cắt những cây rau ở vườn mẹ mang ra cầu ao để rửa, lúc nào cũng muốn lẩm bẩm: Hôm nay mày tặng mày cho tao, nhé rau. Và từ đấy, từ cái lúc cắt cây rau mà bảo nó trao tặng mình ấy, đứa bé con là tôi luôn tâm niệm: Trao tặng là một niềm hạnh phúc. Trao tặng đúng nơi, đúng chỗ, đúng người, càng là niềm hạnh phúc. Như mẹ đã trao tặng tôi một tuổi thơ tuyệt diệu, để tôi lớn lên với những mơ mộng vẩn vơ, và chưa bao giờ dừng kiếm tìm những điều tốt đẹp trong đời.
