Thời cơ vàng trong không gian phát triển mới
Việc Thành phố Hồ Chí Minh hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu đã tạo nên một thực thể hành chính, kinh tế đặc biệt với diện tích hơn 6.700 km² và dân số hơn 14 triệu người. Mô hình phát triển “1 trung tâm, 3 vùng, 1 đặc khu” cùng năm trụ cột chiến lược đã mở ra không gian tăng trưởng rộng lớn, tạo tiền đề để thành phố trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, logistics và đổi mới sáng tạo của khu vực Đông Nam Á.
Trong tổng thể đó, Nhà Bè giữ vị trí quan trọng. Không chỉ là vùng dự trữ phát triển, địa phương còn đóng vai trò cầu nối giữa trung tâm thành phố với hệ thống cảng biển, khu công nghiệp và vùng kinh tế trọng điểm phía nam. Với vị trí nằm trên trục kết nối ra biển Đông, Nhà Bè có lợi thế lớn để phát triển logistics đa phương thức, liên kết trực tiếp với cụm cảng Hiệp Phước, Cái Mép-Thị Vải và sân bay quốc tế Long Thành.
Xã Nhà Bè mới được hình thành trên cơ sở sáp nhập thị trấn Nhà Bè, Phú Xuân, Phước Kiển và Phước Lộc, với diện tích hơn 37 km², dân số hơn 170.000 người. Quy mô này tương đương một quận nội thành, tạo nền tảng để hình thành một đô thị hiện đại trong tương lai gần.
Nhấn mạnh về tầm nhìn, chiến lược của Nhà Bè, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Xuân Cường nhấn mạnh: “Xã Nhà Bè đang đứng trước thời cơ vàng để chuyển mình mạnh mẽ. Hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược như đường Vành đai 3, mở rộng trục Nguyễn Hữu Thọ-Nguyễn Văn Linh, khu đô thị-cảng Hiệp Phước… đang mở ra không gian phát triển mới, tạo điều kiện để địa phương trở thành trung tâm đô thị-công nghiệp-logistics hiện đại.
Dù tiềm năng lớn, Nhà Bè cũng đối mặt với không ít thách thức khi không gian đô thị của địa phương còn thiếu đồng bộ, nhiều khu dân cư phát triển tự phát xen kẽ đất nông nghiệp, dẫn đến tình trạng “đô thị chắp vá”, hạ tầng kỹ thuật manh mún, thiếu kết nối.
Áp lực hạ tầng ngày càng gia tăng khi dân số tăng nhanh, trong khi hệ thống giao thông, cấp thoát nước, xử lý rác thải, trường học và y tế chưa đáp ứng kịp nhu cầu. Đặc biệt, với đặc thù là vùng đất thấp ven sông, Nhà Bè chịu tác động trực tiếp của nước biển dâng, xâm nhập mặn và sụt lún nền đất.
Nếu không có giải pháp quy hoạch phù hợp, nguy cơ ngập úng, ô nhiễm môi trường và suy giảm chất lượng sống sẽ trở thành rào cản lớn đối với quá trình phát triển.
Bên cạnh đó, quá trình chuyển dịch từ nông nghiệp sang đô thị cũng đặt ra bài toán về sinh kế cho người dân, nguy cơ mai một bản sắc văn hóa sông nước Nam Bộ nếu không có chiến lược bảo tồn hợp lý.
Quy hoạch bài bản để khai thác tiềm năng
Nhiều chuyên gia nhấn mạnh vai trò then chốt của quy hoạch trong việc định hình tương lai Nhà Bè. Ông Nguyễn Văn Đua, nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ kinh nghiệm từ Nhật Bản khi phát triển các vùng đất thấp.
Ông cho biết, các chuyên gia Nhật Bản vẫn phát triển đô thị trên nền đất trũng nhưng tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chí như bảo đảm thoát nước, tăng diện tích cây xanh, giảm mật độ xây dựng và kiểm soát chiều cao công trình.
“Chúng ta phải ứng xử hài hòa với thiên nhiên, chứ không lấn chiếm mọi không gian để phát triển”, ông Đua nhấn mạnh. Theo ông, Nhà Bè hoàn toàn có thể biến điểm yếu thành lợi thế nếu biết tận dụng hệ sinh thái sông nước, xây dựng các hồ điều tiết, giữ lại vùng trũng tự nhiên và phát triển mảng xanh đặc trưng với các loài cây như bần, đước, dừa nước.
Đồng quan điểm, Thạc sĩ, Kiến trúc sư Phạm Thị Huệ Linh đề xuất mô hình hệ thống hồ điều hòa phân tầng, với các hồ lớn ở hạ lưu kết hợp công viên để trữ nước, trong khi các hồ nhỏ ở thượng lưu giúp giảm áp lực thoát nước. Cách tiếp cận này không chỉ hạn chế ngập úng mà còn tạo cảnh quan đô thị đặc sắc.
Bà Linh cũng cho rằng, Nhà Bè có thể phát triển các khu đô thị lấy cảnh quan ven kênh rạch làm mặt tiền, kết nối không gian sống với sông nước, từ đó tạo giá trị gia tăng và bản sắc riêng.
Theo định hướng quy hoạch chung Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2040, tầm nhìn 2060, Nhà Bè sẽ phát triển theo mô hình đô thị sinh thái-công nghệ cao-thích ứng biến đổi khí hậu, gắn với kinh tế tri thức, logistics, công nghiệp và du lịch sinh thái.
Không gian đô thị được tổ chức đa vùng chức năng: Khu phía đông phát triển cảng-công nghiệp-logistics ven sông; khu trung tâm dọc trục Nguyễn Hữu Thọ là lõi thương mại-dịch vụ; khu dân cư hiện hữu được chỉnh trang; khu phía tây phát triển đô thị sinh thái mật độ thấp gắn với không gian xanh.
Ông Bùi Xuân Cường nhấn mạnh, để phát triển nhanh và bền vững, Nhà Bè cần một tầm nhìn quy hoạch tổng thể, đồng bộ, cùng mô hình quản trị đô thị hiện đại, có khả năng điều phối hiệu quả giữa phát triển hạ tầng, sử dụng đất và bảo tồn sinh thái.
Thành phố cũng xác định ba định hướng trọng tâm cho Nhà Bè trong thời gian tới gồm: đầu tư hạ tầng đồng bộ; xây dựng mô hình quản trị hiện đại, lấy người dân làm trung tâm; và phát triển đô thị sinh thái-thông minh, tận dụng lợi thế sông nước để phát triển kinh tế gắn với du lịch, văn hóa và dịch vụ.
Trong bối cảnh Thành phố Hồ Chí Minh hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, dịch vụ hàng đầu khu vực Đông Nam Á, việc phát triển Nhà Bè mang ý nghĩa chiến lược trong tổ chức không gian đô thị phía nam. Đây không chỉ là cơ hội để một địa phương chuyển mình, mà còn là mắt xích quan trọng trong hành trình xây dựng siêu đô thị đa trung tâm.
Quy hoạch bài bản, tầm nhìn dài hạn và cách tiếp cận hài hòa với thiên nhiên sẽ là chìa khóa để Nhà Bè biến những thách thức thành lợi thế, phát triển bền vững. Với nền tảng đó, cùng sự quyết tâm của chính quyền và sự đồng thuận của người dân, Nhà Bè hoàn toàn có thể vươn lên trở thành đô thị sinh thái đặc trưng, góp phần khẳng định vị thế của Thành phố Hồ Chí Minh trên bản đồ khu vực và quốc tế.
