Trong số các loại hình vận tải hành khách công cộng (VTHKCC) hiện nay tại Hà Nội, xe buýt mặc dù giữ vai trò chủ đạo, nhưng cũng chỉ mới đáp ứng phần nhỏ nhu cầu đi lại của người dân. Các dự án VTHKCC khối lượng lớn khác như: tàu điện trên cao, đường sắt đô thị đang trong quá trình triển khai, chưa đưa vào sử dụng. Đây chính là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự gia tăng nhanh chóng của phương tiện giao thông cá nhân.
Để phát triển VTHKCC bằng xe buýt, thành phố cần có chính sách ưu tiên phát triển hệ thống này với năm nhóm giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần phát triển mạng lưới và cơ sở hạ tầng tuyến xe buýt. Cần có mạng lưới hợp lý giữa khu vực các vùng, có hệ thống đường ưu tiên, bãi đỗ và quỹ đất cho hệ thống hậu cần, nhất là ưu tiên quỹ đất bố trí các điểm gửi phương tiện cá nhân. Thứ hai, đầu tư để nâng cao chất lượng xe buýt, đổi mới đoàn phương tiện với các phương tiện mới và phù hợp điều kiện khai thác ở Việt Nam. Thứ ba, nâng cao trình độ chuyên môn, giao tiếp, văn hóa ứng xử cho đội ngũ lái xe, nhân viên phục vụ, người điều hành, quản lý. Thứ tư, cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và điều hành xe buýt, tăng cường hệ thống thông tin phục vụ hành khách tại các điểm đầu cuối, điểm dừng đón trả khách. Áp dụng hệ thống vé điện tử, ổn định giá vé tạo thuận lợi cho hành khách đi lại, đồng thời tăng cường khả năng quản lý.
Bên cạnh việc ưu tiên phát triển phương tiện vận chuyển hành khách công cộng, thành phố nên có giải pháp hạn chế người dân sử dụng phương tiện giao thông cá nhân tại các khu vực không bảo đảm điều kiện hoạt động, kết hợp việc áp dụng các giải pháp quản lý hành chính và kinh tế đối với chủ phương tiện giao thông cá nhân. Chúng tôi xin đề xuất một số giải pháp như: Hạn chế xe máy trên các trục đường đã có tuyến xe buýt đi qua, tổ chức các điểm gửi xe máy tại những trục đường chính vào thành phố. Quy định các đường xe chạy một chiều để tăng tốc độ lưu hành, giảm ách tắc giao thông. Tạo ra lợi thế của xe buýt so với phương tiện cá nhân. Bên cạnh đó, tăng chi phí cho việc đi lại bằng xe máy, áp dụng tại những khu giao thông có mạng lưới tuyến xe buýt đủ tiêu chuẩn. Từng bước nghiên cứu áp dụng các giải pháp tài chính tác động trực tiếp vào chi tiêu của cá nhân cho việc đi lại bằng xe máy, ô-tô con như: Hạn chế đăng ký xe máy, ô-tô con trong nội đô, thu phí lưu hành vào giờ cao điểm, tăng phí trông giữ xe, nhất là ở các khu vực nhạy cảm về giao thông và có hệ thống xe buýt công cộng phát triển. Mặt khác, thành phố cần đưa ra các tiêu chuẩn quản lý phương tiện chặt chẽ để loại bỏ các phương tiện không còn bảo đảm an toàn, không đáp ứng được yêu cầu khí thải, nhằm tạo ra lợi thế so sánh giữa việc đi lại bằng xe buýt công cộng so với phương tiện cá nhân. Ngoài ra cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức và hình thành thói quen sử dụng phương tiện VTHKCC cho người dân.
Để hạn chế phương tiện giao thông cá nhân cần có cơ chế, chính sách nhất quán ưu tiên phát triển VTHKCC và hệ thống này phải tiện lợi, hấp dẫn, đi trước một bước. Phải tổ chức giao thông theo hướng ưu tiên tuyệt đối cho VTHKCC trong vành đai 3, tách vận tải liên tỉnh, xe quá cảnh ra ngoài vành đai 3. Nếu dịch vụ VTHKCC có chất lượng phục vụ tốt, thuận tiện, thì sẽ thay đổi được thói quen sử dụng phương tiện giao thông cá nhân, khi đó giao thông Thủ đô mới trật tự, văn minh.
Nguyễn Trọng Thông
Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách công cộng TP Hà Nội
