Tại tổ dân phố Ô Quý Hồ 2, phường Sa Pa, chúng tôi gặp anh Phạm Xuân Kiên, người đã mạnh dạn trồng cà chua Runner trái vụ trong khu nhà lưới rộng hàng nghìn mét vuông của gia đình. Hiện vườn cà chua đã cho sai quả, mang về nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Anh Kiên cho biết, gia đình có khoảng 4.000 m² đất canh tác, riêng khu vực đang cho thu hoạch rộng khoảng 1.000 m². Tại đây, anh trồng khoảng 2.500 gốc cà chua Runner.
Vài năm trước, khi bắt đầu triển khai xây dựng mô hình trồng cà chua trái vụ trong nhà lưới, anh từng đối mặt với không ít khó khăn về vốn, kỹ thuật và đầu ra sản phẩm. Tuy nhiên, nhờ sự kiên trì, tích cực học hỏi kinh nghiệm từ các vùng trồng cà chua công nghệ cao trên địa bàn, anh dần tìm được hướng đi phù hợp với điều kiện khí hậu Sa Pa.
Ưu điểm của giống cà chua Runner là cây khỏe, thời gian cho quả dài và chất lượng đồng đều. Nếu chăm sóc tốt, cây có thể sai quả từ phần gốc đến tận ngọn, giúp tăng năng suất đáng kể. Trồng ngoài trời thì thời tiết Sa Pa thất thường, mưa đá hay sương muối là hỏng cả vụ; có nhà lưới sẽ kiểm soát được độ ẩm, hạn chế sâu bệnh và quả đẹp hơn.
Cà chua được trồng khoảng 90 ngày là bắt đầu cho thu hoạch. Mỗi năm, gia đình anh Kiên chỉ làm một vụ việc, thời gian vào khoảng tháng 7 đến tháng 11, trung bình năng suất đạt khoảng 10 tấn quả trên 1.000 m².
Năm 2025, tổng sản lượng đạt khoảng 20 tấn. Còn năm nay, do mở rộng diện tích, dự kiến thu khoảng 40 tấn cà chua thương phẩm. Giá cà chua dao động từ 13.000-20.000 đồng/kg, có thời điểm, giá tăng mạnh lên tới 47.000 đồng/kg, giúp gia đình thu về hàng trăm triệu đồng.
Tại tổ dân phố Ô Quý Hồ 1, phường Sa Pa, anh Nguyễn Văn Quang lại trồng cà chua trong nhà lưới hiện đại cho năng suất cao. Vốn tốt nghiệp chuyên ngành trồng trọt, cách đây 5 năm, anh tiếp quản gần 8.000 m² đất nông nghiệp của gia đình chuyên trồng hoa ly, hoa hồng để chuyển sang mô hình trồng cà chua công nghệ cao.
Theo anh Quang, để đầu tư xây dựng hệ thống nhà lưới hiện đại trên toàn bộ diện tích canh tác, anh đã chi khoảng 700-800 triệu đồng. Đây là số vốn được gia đình tích góp và đầu tư qua từng năm.
Ngoài ra, anh đã thử nghiệm trồng nhiều dòng cà chua nhập khẩu từ nước ngoài cho chất lượng và năng suất cao hơn cà chua bản địa và hai ba mùa gần đây đã cho ra hiệu quả kinh tế trông thấy, khi năng suất cao, cà chua được mùa, giá cao...
Để tạo năng suất cao, không chỉ chú trọng giống, anh Kiên, anh Quang còn áp dụng công nghệ hiện đại để chăm sóc cà chua, ví như tưới phân nhỏ giọt kết hợp máy đo nồng độ EC để kiểm soát dinh dưỡng cho cây. Từng giai đoạn sinh trưởng sẽ có mức dinh dưỡng khác nhau. Nếu cây con chỉ cần chỉ số EC từ 1.0-1.5 thì giai đoạn mang quả sẽ tăng lên khoảng 2.0.
Toàn bộ phân hữu cơ chỉ bón lót lúc làm luống ban đầu. Sau đó, dinh dưỡng được cung cấp chủ yếu qua hệ thống tưới nhỏ giọt để cây hấp thụ tốt hơn... Những cách chăm sóc bài bản, hiện đại đã giúp cây cà chua công nghệ cao đạt năng suất tốt, đối với cây đẹp có thể đạt tới 10 kg quả/cây.
Tuy nhiên, làm nông nghiệp ở vùng núi cao cũng đầy rủi ro. Độ ẩm lớn khiến cây dễ mắc các bệnh thối thân, thối lá. Để hạn chế thiệt hại, người trồng phải thường xuyên chăm bón, kiểm tra từng luống cây, vệ sinh cỏ dại, phun phòng định kỳ và sử dụng lưới côn trùng để bảo vệ cây trồng...
Mới đây, Quỹ Hỗ trợ nông dân tỉnh Lào Cai đã giải ngân tổng số 1 tỷ đồng cho 10 hộ hội viên tham gia Dự án trồng cà chua trái vụ tại các tổ dân phố Ô Quý Hồ 1 và Ô Quý Hồ 2 (phường Sa Pa). Nguồn vốn hỗ trợ được các hộ sử dụng để mua vật tư, cây giống, đầu tư hệ thống sản xuất, từng bước mở rộng quy mô canh tác và nâng cao hiệu quả mô hình.
Ông Má A Sẳng, Chủ tịch Hội Nông dân phường Sa Pa cho biết, mô hình trồng cà chua trong nhà lưới đang mang lại hiệu quả kinh tế cao cho hội viên nông dân. Một nét nổi bật khác là việc thành lập Tổ hội nông dân nghề nghiệp “Trồng cà chua trái vụ” vừa tạo điều kiện để các hộ có thêm nguồn lực đầu tư, vừa giúp nông dân liên kết, chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau trong quá trình sản xuất.
Theo ông, việc sản xuất cà chua trái vụ trong nhà lưới giúp nông dân chủ động hơn trước điều kiện thời tiết bất lợi, kiểm soát tốt hơn quá trình sinh trưởng của cây, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm. Đây cũng là hướng đi phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và định hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa tại Sa Pa.
Từ những mô hình sản xuất hiệu quả, nông dân Sa Pa đang từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, ứng dụng nhà lưới và các tiến bộ khoa học-kỹ thuật nhằm nâng cao giá trị nông sản để làm giàu và đưa thương hiệu cà chua chất lượng cao Sa Pa phát triển...
