Trách nhiệm của NXB là nhiều chứ không ít!
* Bản dịch Mật mã Da Vinci đang bị dư luận coi là "thảm họa dịch thuật". Ông nhận xét gì về điều này?
- Theo đánh giá của tôi, bản dịch này chưa hoàn hảo, bằng chứng là có một số độc giả đã góp ý một số chỗ sai, kém.
Gọi là một "thảm họa" thì hơi nặng. Có thể bạn đọc đó hơi khắt khe. Để đánh giá toàn bộ bản dịch không chỉ căn cứ trên các lỗi đó.
* Trước khi phát hành, NXB đã nhận ra sự "chưa hoàn hảo" đó, thưa ông?
- Chưa hoàn hảo là chưa tốt nhất. Song trước khi phát hành chúng tôi chưa biết điều đó, vì thực tế, dịch giả Đỗ Thu Hà từng làm nhiều cuốn cho NXB rất tốt nên NXB hoàn toàn tin tưởng.
Chị Hà hiện là giảng viên của khoa Ngôn ngữ - Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn nên chắc chắn trình độ tiếng Việt cũng tốt rồi.
Nhưng trong quá trình dịch, chị bị tai nạn ba tháng, do đó rất ảnh hưởng tới việc dịch thuật. Có thể chị nhờ người khác, nhưng điều này cần hỏi dịch giả.
* Có nghĩa, NXB giao bản dịch mà không biết người dịch làm gì với nó?
- NXB chỉ biết một người, và biết người này từng làm tốt nhiều cuốn. NXB yên tâm khi giao cho dịch giả Thu Hà.
Nhưng cũng có thể do cuốn này nổi tiếng quá, nên độc giả đòi hỏi quá khắt khe chăng?
* Do đó, NXB cũng không tìm hiểu quá trình dịch...
- Chị Hà hiện nay bị sốc, và không được bình tĩnh, nhiều cuộc điện thoại trách cứ...
Nói về đạo đức nghề nghiệp thì chị ấy hoàn toàn tốt, có trách nhiệm trong công việc. Đây cũng là một "tai nạn" không mong muốn!
* Thế còn trách nhiệm của NXB?
- Trách nhiệm của NXB là nhiều chứ không ít!
| Tìm ra một lỗi từ nho nhỏ cho tới trầm trọng trong bản dịch này là rất dễ. Tìm cho ra một trang hoàn toàn sạch (nghĩa là không có lỗi nào) là việc khó hơn nhiều, đòi hỏi rất nhiều kiên nhẫn và kỳ công. Các lỗi này có thể chia làm ít nhất bốn loại: 1. Sai vì kém tiếng Anh ở cấp sơ đẳng. 2. Sai vì kém tiếng Việt ở cấp sơ đẳng. 3. Sai vì kém kiến thức tôn giáo, lịch sử, văn hóa... 4. Bỏ hẳn nhiều đoạn. (Trần Tiễn Cao Đăng) |
Đáng lẽ cần phải đưa một dịch giả tên tuổi hiệu đính. Nhưng do chúng tôi muốn làm gấp để kịp đi dự Triển lãm sách quốc tế tại Đức vừa khai mạc hôm 19-10 nên nghĩ rằng chỉ một mình chị Hà hiệu đính là được rồi.
* Như thế thì khác nào "vừa đá bóng vừa thổi còi"...
- Ở NXB, trình độ tiếng Anh của biên tập viên chỉ đạt chứng chỉ B, C thì làm sao hơn chị Hà được. Nếu muốn "bắt lỗi" thì trình độ phải cao hơn người ta.
Với cuốn này, tôi cũng rất cẩn thận giao cho hai trưởng ban là chị Đặng Thị Huệ và anh Nguyễn Thế Vinh đọc chéo, trong đó có Thế Vinh là người giỏi về tôn giáo.
Nhưng, không ngờ, lỗi lại do phần dịch, lại đúng cuốn nổi tiếng và bị để ý...
Thực tế, có khi, nhiều cuốn có lỗi mà không ai phát hiện ra.
* Phải chăng buông lỏng khâu dịch, mà chú trọng phát hành cũng là một nguyên nhân?
- Không phải buông lỏng, mà mình quản lý không chắc.
Nếu bản dịch không đạt, NXB sẵn sàng đổi sách
* Hiện NXB đang sửa sai cho bản dịch tiếng Việt này?
- Chúng tôi kiểm tra từng trang một. Những phần sai do bạn đọc phát hiện đang được xem xét, nếu đúng như vậy thì sửa.
Ngoài ra, còn nhờ các chuyên gia tiếng Anh có tên tuổi hiệu đính. Chắc rằng, khi nhìn thấy tên tuổi họ, độc giả cũng yên tâm.
* Như thế là dịch lại toàn bộ?
- Không dịch lại, vì nếu thế chẳng lẽ bản dịch hỏng. Với một cuốn như Mật mã Da Vinci , không mua được cũng gay, mua được cũng gay. Có khi cũng tại ra mắt "ồn ào", họp báo hẳn hoi lại thành ra...
* Có ý kiến cho rằng, với gần 3.000 người đã mua bản dịch tiếng Việt cuốn tiểu thuyết này, NXB cần phải xin lỗi họ.
- Muốn đánh giá bản dịch cần có hội đồng. Và nếu hội đồng đó đánh giá bản dịch không đạt chất lượng thì NXB sẽ sẵn sàng đổi lại sách cho độc giả.
Nhưng tôi vẫn tin, với dịch giả Đỗ Thu Hà, bản dịch không đến nỗi như thế.
* Còn trong khi chưa có hội đồng...
- Thì cũng chưa thể khẳng định điều gì cả.
* Đại diện của tác giả Dan Brown đã biết về sự cố này?
- Đến nay, họ vẫn chưa biết.
* Nếu qua báo chí họ biết thì sao?
- Thực ra, điều này cũng không vi phạm hợp đồng đã ký kết, chỉ ảnh hưởng đến uy tín của NXB.
- Xin cảm ơn ông!
| Ý kiến của bạn đọc: Đôn Trì (Hà Nội): Những người yêu sách đang sôi lên vì mua phải một cuốn sách nổi tiếng trong nguyên bản tiếng Anh nhưng té ra lại... dỏm trong bản tiếng Việt. Nhiều bài trên các tờ Nhân Dân điện tử, Người đại biểu nhân dân..., được hầu hết các báo NET đăng lại với những cái tít động trời như Mật mã Da Vinci, một thảm họa dịch thuật (Trần Tiễn Cao Đăng- báo NĐBND) hay Mật mã Da Vinci, những bức xúc từ bản dịch tiếng Việt (Nhân Dân điện tử )... đã lật tẩy một vụ "làm ăn chụp giật" về văn hóa của một nhà xuất bản nhân danh văn hóa. NXB VH-TT đã kịp bán 3.000 cuốn sách, và nếu không có sự phát hiện của độc giả có lương tâm thì họ sẽ hoàn tất kế hoạch vét tiền thiên hạ bằng hàng chục nghìn cuốn định tái bản trong thời gian tới. Vụ "chụp giật" giữa chợ bị bắt quả tang. Căn cứ vào bản dịch, các tác giả những bài báo trên đã bắt tận tay NXB giao cuốn sách nổi tiếng và quan trọng này cho một người dịch "kém tiếng Anh ở cấp sơ đẳng; kém tiếng Việt ở cấp sơ đẳng kém kiến thức tôn giáo, lịch sử, văn hóa...và (chỉ có cái gan lớn) là bỏ hẳn nhiều đoạn. Người dịch đã nhầm lẫn giữa misery (sự nghèo khó) với mystery (sự bí ẩn), giữa cellar (hầm rượu) với cell (tế bào) (phát hiện của Doãn Hiệp - Nhân Dân điện tử), những lỗi mà ngay các học viên trình độ A ở các trung tâm ngoại ngữ ban đêm ít khi nhầm. Ai cũng biết rằng, muốn dịch sách văn học, người dịch phải giỏi thứ tiếng nguyên bản đồng thời giỏi tiếng Việt, biên tập của NXB phải có trình độ hiệu đính bản dịch. Đằng này, ta thấy người dịch Mật mã Da Vinci chỉ có gan to còn NXB thì lại có kế hoạch lớn để thu lời lớn. Việc ông giám đốc NXB VH-TT tuyên bố ngừng tái bản là đương nhiên, nhưng chưa đủ. Theo tôi - một trong 3.000 người đã cắn răng bỏ 90.000 đồng tiền túi lương thiện ra mua sách, thì để sửa chữa vụ chụp giật này, NXB nên có một hành động lương thiện tối thiểu là thu hồi lại sách đã bán và hoàn tiền lại cho những người đã lỡ mua một cuốn sách dỏm mà họ tưởng là giá trị. Ngay cả một đôi giày có lỗi cũng được trả lại huống là một sản phẩm văn hóa. |
Theo Thể thao và Văn hóa
Tin bài liên quan:
