Điểm đến di sản hàng đầu

Với cộng đồng yêu di sản, bốn “viên ngọc quý” mang tầm vóc toàn cầu ở các loại hình khác nhau được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc ghi nhận trong năm 2025 đã trở thành một mốc son đặc biệt, khi đều gắn với cụm từ “lần đầu” đáng nhớ.

Lần đầu tiên chúng ta có “di sản dạng chuỗi” trải rộng trên địa bàn ba tỉnh, thành phố (Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc), có “di sản liên biên giới” Việt-Lào (Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng và Vườn quốc gia Hin Nam Nô).

Cũng là lần đầu tiên, một bộ sưu tập cá nhân (của nhạc sĩ Hoàng Vân) lọt vào danh sách “Di sản tư liệu thế giới” và một nghề truyền thống (làm tranh dân gian Đông Hồ) được xếp vào nhóm “Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp”.

Nhờ thế, danh mục vốn quý nhân loại mà chúng ta vinh dự góp mặt tiếp tục được nối dài, với 9 di sản thiên nhiên và văn hóa, 17 di sản văn hóa phi vật thể cùng 11 di sản tư liệu thuộc “Di sản Ký ức Thế giới”. Cộng thêm 143 di tích quốc gia đặc biệt, 3.677 di tích quốc gia cùng 498 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, Việt Nam đã trở thành miền đất sở hữu mỏ vàng di sản với trữ lượng giàu có hàng đầu trong khu vực.

Đó là còn chưa kể tới 9 Khu dự trữ sinh quyển thế giới, 5 Công viên địa chất toàn cầu, 9 Khu RAMSAR và 12 Vườn di sản ASEAN được “mẹ thiên nhiên” hào phóng ban tặng.

Ngoài ra, 6 cái tên thành viên của “Mạng lưới học tập toàn cầu” cùng 5 “Làng du lịch tốt nhất thế giới”... cũng đã làm phong phú và đa dạng thêm bảng thành tích danh hiệu quốc tế đầy tự hào.

Mỏ vàng ấy đóng góp phần không nhỏ trong số liệu tăng trưởng ngoạn mục của ngành du lịch Việt, khi đón hơn 21 triệu du khách quốc tế và doanh thu du lịch-lữ hành ước đạt gần 94 nghìn tỷ đồng (đều tăng hơn 20% so với năm 2024).

Đó cũng là nguyên nhân lý giải cho cặp đôi giải thưởng song hành mà ngành công nghiệp không khói nước nhà thường được đón nhận trong những đêm vinh danh World Travel Awards gần đây, khi danh hiệu “Điểm đến” luôn đi kèm “Điểm đến Di sản” hấp dẫn hàng đầu châu Á/thế giới.

Thậm chí, chúng ta dường như đang chiếm thế độc tôn ở hai hạng mục danh giá này, khi có tới 6 lần giữ ngôi vị quán quân “điểm đến di sản” ở quy mô toàn cầu và 7 lần ở cấp độ “điểm đến hàng đầu châu Á”.

Những chiến thắng kép đầy thuyết phục này được xem như sự công nhận của bè bạn năm châu, cho những nỗ lực không ngừng nghỉ trong phát triển sản phẩm du lịch đa dạng song song với bảo tồn và phát huy hiệu quả các giá trị di sản. Có thể nói, di sản đã trở thành bệ phóng hữu hiệu giúp “Việt Nam trở thành điểm sáng trên bản đồ du lịch toàn cầu” - như lời khẳng định của ông Graham Cooke, Chủ tịch kiêm nhà sáng lập giải thưởng được coi là “Oscar của ngành du lịch” này.

Trải qua mấy nghìn năm lịch sử hào hùng dựng nước và giữ nước, sức sống mãnh liệt của mạch nguồn văn hóa dân tộc đã giúp kho tàng ấy bất khuất, kiên cường đi qua những thăng giáng nổi chìm thời cuộc mà vẫn định hình một bản sắc riêng có, độc đáo và hấp dẫn. Nhờ sức sống trường tồn ấy, di sản có thể lưu trữ những hạt vàng tinh hoa quá khứ, đồng thời kết nối mạnh mẽ hiện tại và định hướng phát triển bền vững cho tương lai.

Tiếp nối mạch nguồn bằng sáng tạo người trẻ

Để di sản được tiếp tục tồn tại như một thực thể sống, trở thành một phần tất yếu không thể tách rời của đời sống thường nhật và đóng góp hiệu quả cho phát triển kinh tế-xã hội trong tương lai thì sự chung tay của cộng đồng được coi là một trụ cột then chốt.

Và trong một thế giới đang thay đổi từng ngày bởi AI cùng những tiến bộ khoa học thần kỳ, người trẻ mặc nhiên nhận trách nhiệm gánh gồng vai trò hạt nhân của cộng đồng ấy. Bởi họ có sức trẻ, khả năng nắm bắt công nghệ cùng năng lực hiểu rõ, mạch nguồn di sản - nơi những tinh hoa bao đời tiền nhân đúc kết sẽ trở thành nguồn năng lượng dồi dào vô tận giúp họ sáng tạo và thăng hoa.

Có thể liệt kê hàng loạt thí dụ để minh chứng. Chỉ từ gốc nền một món ăn nổi tiếng, trò chơi Tiệm phở anh Hai bỗng chốc “viral toàn cõi mạng”, đã nhanh chóng vượt qua biên giới và khiến hàng triệu follower quốc tế say sưa hóa thân thành người bán phở để “bước vào một Việt Nam thật sự vừa thân thiện vừa bí ẩn” - như chia sẻ của một streamer nổi tiếng.

Chỉ chọn chất liệu gốm làm cảm hứng nghệ thuật trung tâm, nhóm nghệ sĩ Đàn Đó đã tạo nên chương trình âm nhạc GOm Show - Âm thanh từ gốm. Gốm khơi nguồn để họ sáng tạo ra những nhạc cụ lạ lẫm như trống chum-trống lãng-đàn niêu-chiêng sành-chuông sành. Gốm không chỉ là chất liệu - mà là nhịp cầu kết nối giữa con người và đất trời.

Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vừa được UNESCO vinh danh, một nhóm sinh viên Khoa Truyền thông và Văn hóa đối ngoại (Học viện Ngoại giao) đã có ngay sản phẩm Xiếc họa Đông Hồ. Dùng loại hình nghệ thuật giàu tính hình thể, ít rào cản ngôn ngữ để tái hiện những câu chuyện ẩn giấu sau các bức tranh nổi tiếng là cách mà họ chọn, để mang tinh hoa di sản đến với cộng đồng.

Khán giả chắc chưa quên những tác phẩm thổi hồn đương đại cho những sắc màu truyền thống làm bùng nổ cõi mạng trong làn sóng gameshow Anh trai-Chị đẹp như Trống cơm, Cô Đôi Thượng Ngàn, Dạ cổ hoài lang... Cũng chẳng thể quên dấu ấn quốc tế mà Đức Phúc-Phương Mỹ Chi đạt được cùng những ca khúc lấy quá khứ dân tộc làm cảm hứng thăng hoa như Phù Đổng Thiên Vương, Bóng phù hoa, Lý Bắc Bộ... Và những dự án làm nên mốc son trên chặng đường sự nghiệp của nhiều nghệ sĩ như Hoàng của Hoàng Thùy Linh, Những khúc ca Việt cổ của Lê Cát Trọng Lý...

Có thể bổ sung những sáng tạo mang tính ứng dụng rất thú vị, khi đưa bộ sưu tập “Bảo vật quốc gia” lên lịch bloc-in catalogue và phát hành tem, khi biến các tác phẩm điêu khắc cổ nổi tiếng thành phiên bản đa kích cỡ làm quà tặng hoặc sản phẩm souvenir, khi khai thác họa tiết tranh dân gian Hàng Trống trong những sản phẩm ứng dụng thường nhật...

Cũng các bạn trẻ luôn đi đầu trong các dự án số hóa di sản, từ đó bắc những nhịp cầu công nghệ hữu hiệu, gần gũi và tăng sức hấp dẫn số đông. Cũng lại là họ, chỉ bằng tình yêu vốn cổ đã cặm cụi sao chép-nghiên cứu và phục dựng cổ phục, bảo tồn âm nhạc dân tộc, làm phim hoạt hình lịch sử thông qua hoạt động ngày càng chuyên nghiệp của các hội nhóm như: Nguyên Phong Đoạn Lĩnh, Ỷ Vân Hiên, Đình làng Việt, Chèo 48 giờ, Đuốc mồi, Hạc Thần Studio...

Những giá trị gia tăng từ món quà cha ông trao tặng không chỉ dừng lại ở việc trao truyền bản sắc cùng lòng tự hào, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc mà còn đồng thời tạo nền tảng để phát triển văn hóa - kinh tế du lịch, truyền cảm hứng cho các thế hệ mai sau mạnh dạn biến “di sản” thành “tài sản”. Và sự tham gia tích cực với nỗ lực sáng tạo không biên giới của người trẻ hôm nay trong mọi lĩnh vực làm nên diện mạo toàn cảnh của công nghiệp văn hóa đương đại (du lịch văn hóa, công nghiệp biểu diễn, âm nhạc, điện ảnh, thiết kế, phần mềm...) đang cho thấy thành công bước đầu của “kinh tế di sản” - vốn đang được coi là định hướng chiến lược nhằm phát triển bền vững văn hóa Việt Nam.

Để sức sống Việt, văn hóa Việt, di sản Việt mãi trường tồn cùng người Việt!