Lễ hội dân gian tại Gò Tháp
Đầu năm 2026, tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Gò Tháp đã diễn ra Lễ đón Bằng chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với Lễ giỗ Thiên hộ Dương, Đốc binh Kiều và Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp, hai kỳ lễ hội thuộc loại lớn nhất trong năm ở vùng Tây Nam Bộ.
Di tích quốc gia đặc biệt Gò Tháp là một trong những di tích khảo cổ-kiến trúc nghệ thuật quan trọng của tỉnh Đồng Tháp. Quần thể di tích quốc gia đặc biệt này chứa đựng nhiều di tích văn hóa Óc Eo từ thế kỷ thứ 2-6 sau Công nguyên; là nơi ghi dấu phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp của hai vị Anh hùng dân tộc Thiên hộ Dương và Đốc binh Kiều giai đoạn đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp; Gò Tháp là căn cứ địa của Xứ ủy Nam Bộ, Ủy ban Hành chính-Kháng chiến Nam Bộ, Khu ủy Khu 8 trong khoảng những năm từ 1946-1949...
Bên cạnh yếu tố văn hóa, lịch sử truyền thống đấu tranh của dân tộc, Gò Tháp có yếu tố riêng biệt, đặc biệt khi còn là nơi lưu giữ giá trị văn hóa tín ngưỡng lâu đời, hiện đang được người dân còn lưu truyền, phát huy mạnh mẽ thể hiện qua Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp (Rằm tháng 3 âm lịch), Lễ giỗ Thiên hộ Dương và Đốc binh Kiều (Rằm tháng Một) hằng năm.
Trước năm 1975, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ, do người dân gần Khu di tích Gò Tháp tự nguyện đứng ra tổ chức, rất đơn giản, từ nghi thức cúng đến vật phẩm dâng cúng. “Trải qua hơn một thế kỷ, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp đã được người dân bảo tồn, phát huy và ngày càng thu hút đông đảo khách hành hương. Lễ hội đã có sự kế thừa và sáng tạo của cộng đồng, từ đó ngày càng mở rộng quy mô, tầm ảnh hưởng mạnh mẽ, lan rộng không chỉ tại Tây Nam Bộ mà còn ở các khu vực lân cận”, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích tỉnh Đồng Tháp Lê Đình Lang cho biết.
Vùng đất Đồng Tháp Mười là tên gọi gắn liền với quá trình khai hoang mở cõi của lưu dân người Việt. Vùng đất Gò Tháp (của vùng Đồng Tháp Mười) là địa danh nổi tiếng không thể tách rời với tên tuổi hai vị Anh hùng dân tộc Thiên hộ Võ Duy Dương (Thiên hộ Dương) và Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều (Đốc binh Kiều). Từ năm 1860 đến năm 1945, Gò Tháp được biết đến là đại bản doanh chống thực dân Pháp của Thiên hộ Dương và Đốc binh Kiều. Lực lượng nghĩa quân dưới sự chỉ huy của hai ông đã làm dậy sóng vùng Đồng Tháp Mười, khiến giặc Pháp bao phen khiếp vía. Để thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” ghi nhớ công trạng của hai vị anh hùng, người dân đã lập miếu, xây đền, dựng tượng thờ tại nơi đặt bản doanh năm xưa.
Theo ông Lê Đình Lang, cùng với việc chú trọng về cơ sở vật chất xây dựng đền thờ, việc tổ chức lễ giỗ của hai vị anh hùng dân tộc Thiên hộ Dương và Đốc binh Kiều được chính quyền địa phương và lãnh đạo tỉnh rất quan tâm. Đây là một hoạt động văn hóa tinh thần, tâm linh, tín ngưỡng đặc sắc của người dân tỉnh Đồng Tháp. Cả hai lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là nơi hội tụ những giá trị văn hóa, lịch sử và nghệ thuật dân gian đặc sắc của vùng đất Nam Bộ.
Bảo tồn, phát huy giá trị di sản
Lễ giỗ Thiên hộ Dương và Đốc binh Kiều, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có ý nghĩa rất lớn, là niềm tự hào đối với Di tích quốc gia đặc biệt Gò Tháp, người dân địa phương nói riêng, cũng như của tỉnh Đồng Tháp nói chung. Qua các nghi lễ của lễ giỗ và lễ hội, nhân dân gửi gắm ước vọng về cuộc sống bình an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, quốc thái dân an; đồng thời, thể hiện rõ bản sắc văn hóa Nam Bộ giàu tính nhân văn, khoan hòa và cố kết cộng đồng.
Bên cạnh niềm tự hào là trách nhiệm lớn lao trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị để di sản thật sự trở thành nguồn lực tinh thần và động lực cho phát triển bền vững. Tỉnh Đồng Tháp đang nỗ lực gìn giữ, tôn tạo và phát huy giá trị Lễ giỗ Thiên hộ Dương và Đốc binh Kiều, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp, qua đó bảo tồn các giá trị văn hóa, tri ân công lao của các bậc tiền nhân.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp Huỳnh Minh Tuấn khẳng định: “Tỉnh cam kết tiếp tục quản lý, bảo tồn và phát huy hiệu quả di sản văn hóa Gò Tháp; gắn gìn giữ truyền thống với giáo dục lịch sử, phát triển du lịch bền vững và xây dựng con người Đồng Tháp nghĩa tình, năng động, sáng tạo”. Đồng chí Huỳnh Minh Tuấn đề nghị chính quyền địa phương tiếp tục thực hiện nghiêm trách nhiệm quản lý nhà nước về di sản, tạo điều kiện để nhân dân tham gia sâu rộng vào quá trình bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ động xây dựng các chương trình, giải pháp dài hạn, nâng cao chất lượng tổ chức lễ hội, gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch bền vững. Ban Hội hương Gò Tháp tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt, giữ gìn để các giá trị văn hóa truyền thống luôn được kế thừa, lan tỏa và phát triển.
