Gói bánh chưng, gìn giữ hồn Tết Việt

Tục gói bánh chưng là một phần quan trọng trong văn hóa Tết của người Việt Nam, thể hiện truyền thống và lòng biết ơn đối với tổ tiên. Mỗi gia đình thường gói bánh chưng vào dịp Tết để dâng lên bàn thờ tổ tiên, thể hiện sự đoàn viên và gắn kết gia đình.

Đây là nét văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam, được lưu truyền từ thời vua Hùng đến tận ngày nay, là một trong nhiều nét đẹp của nền văn hóa lúa nước.

Không chỉ đơn thuần là một nồi bánh, đó còn là hương vị tuổi thơ, là sự đầm ấm sum họp gia đình, là hương vị quê hương, là nét đẹp văn hóa truyền thống tự ngàn đời và đầy tự hào của dân tộc Việt Nam ta, là sợi chỉ vô hình mỏng manh mà bền chắc để dù bước chân khỏi lũy tre làng hay vươn mình ra thế giới, đi bất cứ đâu, mỗi người vẫn luôn hướng về quê hương đất nước.

Tương truyền, tục gói bánh chưng, bánh dày tồn tại ở nước ta từ thời đại Vua Hùng và là một trong những giá trị truyền thống trường tồn với thời gian, đi cùng năm tháng lịch sử của dân tộc.

Theo truyền thuyết “Bánh chưng, bánh dày”, vào đời Hùng Vương thứ VI, nhân dịp giỗ Tổ, vua Hùng triệu tập các quan Lang (các con của nhà vua) đến và truyền rằng: vị quan Lang nào tìm được món lễ vật dâng lên tổ tiên hợp ý với nhà vua sẽ được nhà vua nhường ngôi.

Không thể theo các vị quan Lang khác lên rừng, xuống biển tìm châu ngọc và các sản vật quý để làm lễ vật dâng lên nhà vua, người con trai thứ 18 tên là Lang Liêu là người nghèo khó nhất trong số các vị quan Lang nhưng tính tình hiền hậu, lối sống đạo hạnh, hiếu thảo với cha mẹ, đã dùng những nông sản thường ngày gồm gạo nếp, đỗ xanh, thịt lợn và lá dong để làm ra hai loại bánh chưng và bánh dày tượng trưng cho trời và đất làm lễ vật dâng vua.

Lễ vật của Lang Liêu rất hợp ý vua Hùng và vua Hùng đã truyền ngôi cho Lang Liêu. Từ đó, bánh chưng, bánh dày trở thành lễ vật linh thiêng trong nghi thức thờ cúng tổ tiên, thể hiện tấm lòng uống nước nhớ nguồn đối với ông cha, là món ăn không thể thiếu của người dân Việt Nam những ngày Tết.

Các nhà văn hóa cùng các nhà nghiên cứu lịch sử lý giải, bánh chưng và bánh dày tượng trưng cho triết lý vuông-tròn của người Việt nói riêng và triết lý âm-dương nói chung.

Cùng với truyền thuyết xa xưa ấy, chiếc bánh chưng, bánh dày gói ghém trong đó cả một nền văn minh nông nghiệp lúa nước, chứa đựng giá trị văn hóa và tâm linh sâu sắc.

Mỗi chiếc bánh chưng được gói ghém tỉ mỉ, với các nguyên liệu tượng trưng cho sự trù phú của thiên nhiên: gạo nếp dẻo thơm, đậu xanh béo bùi, thịt lợn đậm đà. Ngày nay, người ta còn dùng cốm thay gạo nếp để làm nên những chiếc bánh chưng cốm mang vị thơm và ngậy đặc trưng của cốm.

Khi bánh được dâng lên bàn thờ tổ tiên vào ngày Tết, đó là lời tri ân sâu sắc đối với công ơn sinh thành và dưỡng dục của tổ tiên, cha ông, cũng như lòng biết ơn đối với đất trời đã ban tặng mùa màng no ấm.

Phong tục truyền thống thờ cúng và thưởng thức bánh chưng ngày Tết của người Việt Nam vừa mang nét văn hóa tín ngưỡng tâm linh, vừa là tinh hoa ẩm thực, trí tuệ của người Việt Nam.

Ngày nay, khi đất nước ngày càng phát triển, nhịp sống hiện đại ngày càng bận rộn và gấp gáp, việc gói bánh chưng đã trở thành một dịch vụ kinh doanh đắt hàng khi nhiều gia đình chọn mua thay vì tự gói bánh ăn Tết. Tuy nhiên, cũng có không ít người coi việc gói bánh chưng như một hoạt động trải nghiệm thú vị. Tự gói bánh chưng giống như một dịp sum họp các thành viên trong gia đình, thậm chí còn khiến người ta hào hứng hơn cả những bữa tiệc, liên hoan cuối năm.

Với nhiều thế hệ, chiếc bánh chưng là niềm hân hoan của ngày Tết sum họp, đoàn tụ. Những chiếc bánh đẹp, dày dặn, vuông thành sắc cạnh được dành riêng để bày bàn thờ cúng ông bà tổ tiên, bánh nhỏ gói riêng cho trẻ con như món quà đầu năm. Chia sẻ với phóng viên Báo Nhân Dân, ông Lưu Quang Vinh, Tổ dân phố 12 Nhân Mỹ, phường Từ Liêm, Hà Nội cho biết, đã thành thông lệ, năm nào gia đình cũng gói bánh chưng trước Tết. “Thường, nhà chúng tôi sẽ bắt đầu gói bánh từ 26-27 Tết, lúc này, ông bà cha mẹ anh em quây quần bên nhau, mỗi người phụ một tay để làm nên những cái bánh thật đẹp, thật ngon dâng lên ông bà tổ tiên trong ngày đoàn tụ sum vầy”, ông Vinh nói.

Cùng chung tâm sự, hai vợ chồng Nguyễn Công-Nguyễn Hiền, Khu chung cư Quốc hội Xuân Phương, Hà Nội chia sẻ thêm, cứ tầm 28-29 Tết là cả gia đình lại quây quần, tập hợp để cùng gói bánh chưng. “Khi đó, không khí trong nhà rộn ràng, tấp nập và mới thật sự cảm giác Tết cận kề. Thêm niềm vui ngồi canh nồi bánh chưng bên bếp củi, vùi thêm vài củ khoai nướng, tranh thủ làm thêm mẻ thịt nướng hun khói, thật không còn gì tuyệt vời hơn”, chị Nguyễn Hiền vui mừng kể.