Nghị quyết 79-NQ/TW chính là “chìa khóa” mở ra cánh cửa để khu vực kinh tế nhà nước bứt phá

Ngày 6/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước. Phóng viên Báo Nhân Dân đã trao đổi với Tiến sĩ Bùi Quý Thuấn, Trưởng ban Nghiên cứu, Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam chung quanh Nghị quyết này.

Phóng viên: Nghị quyết số 79-NQ/TW vừa được ban hành, với góc nhìn chuyên gia, ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của thời điểm ban hành cũng như vai trò của Nghị quyết đối với việc định hình tư duy và định hướng phát triển kinh tế trong giai đoạn tới?

Tiến sĩ Bùi Quý Thuấn: Việc ban hành Nghị quyết 79-NQ/TW vào đầu năm 2026, ngay trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, mang một ý nghĩa chiến lược cực kỳ quan trọng. Đây không chỉ là một Nghị quyết về kinh tế nhà nước đơn thuần mà còn là "tuyên ngôn định hướng" cho con đường phát triển kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn 5 năm tới và phù hợp với tầm nhìn 2045.

Trước hết, đặt trong bối cảnh chuẩn bị Đại hội XIV, Nghị quyết 79 đóng vai trò như một bộ khung cả về lý luận lẫn thực tiễn để cụ thể hóa các nội dung kinh tế trong Văn kiện Đại hội. Trước mỗi kỳ Đại hội, việc thống nhất tư duy chiến lược về vai trò của các thành phần kinh tế luôn có ý nghĩa then chốt. Nghị quyết lần này tái khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, nhưng điểm mới nằm ở tư duy phát triển: không còn nhấn mạnh sự can thiệp hành chính, mà chuyển sang vai trò dẫn dắt và kiến tạo thông qua hiệu quả hoạt động, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ.

Đồng thời, Nghị quyết cũng trực diện xử lý những điểm nghẽn kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ, đặc biệt là cơ chế quản lý vốn và mức độ tự chủ của doanh nghiệp nhà nước. Việc triển khai Nghị quyết 79 trong thực tế sẽ tạo cơ sở quan trọng để Đảng có thêm căn cứ đề ra các mục tiêu tăng trưởng mang tính đột phá, bao gồm cả những mục tiêu tham vọng như tăng trưởng hai con số từ năm 2026 trong các nghị quyết của Đại hội XIV.

Nghị quyết được ban hành đúng lúc và đúng tầm tháng 1/2026 được xem là thời điểm "vàng". Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu đưa đất nước bước vào một kỷ nguyên phát triển mới, hay còn gọi là “kỷ nguyên vươn mình”. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 79 không chỉ mang tính định hướng mà còn là lời kêu gọi hành động, đòi hỏi sự quyết liệt trong việc phát huy nội lực của nền kinh tế, đặc biệt là khu vực kinh tế nhà nước, để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Và tôi cho rằng Nghị quyết này sẽ kích hoạt “kỷ nguyên vươn mình”.

Năm 2026 cũng là thời điểm chuyển giao và bứt tốc quan trọng, là năm cuối của nhiệm kỳ Đại hội XIII. Việc ban hành Nghị quyết lúc này giúp Chính phủ có đủ thời gian triển khai ngay trong năm 2026 và tích hợp các nội dung cốt lõi vào Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2026-2030, dự kiến được thông qua tại Đại hội XIV.

Phóng viên: Đâu là sức mạnh cốt lõi của Nghị quyết số 79-NQ/TW và những điểm mới nào trong Nghị quyết có thể tạo ra sự thay đổi thực chất đối với khu vực kinh tế nhà nước trong thời gian tới?

Tiến sĩ Bùi Quý Thuấn: Sức mạnh lớn nhất của Nghị quyết số 79-NQ/TW nằm ở tính hành động rõ ràng và sự quyết liệt trong các giải pháp được đưa ra. Trước hết, đó là sức mạnh từ sự thay đổi mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước (Nghị quyết cho phép doanh nghiệp giữ lại toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa và lợi nhuận sau thuế để tái đầu tư). Đây có thể coi là một cú hích tài chính rất lớn, chuyển hẳn từ cơ chế “thoái vốn-nộp ngân sách” trước đây sang tư duy “giữ vốn-phát triển”, tạo điều kiện để doanh nghiệp nhà nước tích lũy nguồn lực cho các dự án dài hạn và chiến lược.

Sức mạnh tiếp theo, cũng là một điểm đột phá quan trọng khác là việc chính thức đưa cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vào văn kiện của Đảng, với yêu cầu tách bạch rõ ràng giữa sai sót khách quan và vi phạm pháp luật. Đây được xem như một “liều thuốc” cần thiết để tháo gỡ tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm, từ đó khơi dậy tinh thần chủ động, quyết đoán trong đội ngũ lãnh đạo các tập đoàn và tổng công ty nhà nước.

Nghị quyết 79 cũng tạo sức mạnh từ sự chuẩn hóa toàn cầu: Yêu cầu 100% doanh nghiệp nhà nước quản trị theo chuẩn quốc tế không chỉ là khẩu hiệu mà là bắt buộc. Điều này buộc kinh tế nhà nước phải nâng cấp "quản trị và điều hành". Trên nền tảng đó, doanh nghiệp nhà nước mới có thể đủ sức cạnh tranh sòng phẳng với các tập đoàn lớn trên thế giới và hướng tới mục tiêu tham gia Top 500 doanh nghiệp toàn cầu như đã đề ra.

Từ những điểm này, tôi cho rằng Nghị quyết 79 chính là “chìa khóa” mở ra cánh cửa để khu vực kinh tế nhà nước bứt phá trong giai đoạn tới, đồng thời cũng là nguồn cảm hứng lan tỏa để các thành phần kinh tế khác cùng phát triển. Điều này cho thấy Đảng không chỉ dừng lại ở việc tổng kết 40 năm đổi mới, mà đang thực sự thiết kế lại các công cụ điều hành kinh tế nhằm phù hợp hơn với quy mô, vị thế và yêu cầu phát triển mới của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Phóng viên: Ông kỳ vọng Nghị quyết 79-NQ/TW sẽ tạo ra những thay đổi gì đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước, cả về cách thức vận hành lẫn vai trò và mức độ đóng góp của khu vực này đối với nền kinh tế?

Tiến sĩ Bùi Quý Thuấn: Tôi cho rằng Nghị quyết 79-NQ/TW không chỉ nhằm thay đổi một khu vực kinh tế quan trọng, mà thực chất là một cuộc “cải cách kép”: vừa nâng cấp nội lực của doanh nghiệp nhà nước, vừa tái định nghĩa vai trò của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường hiện đại, định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trước hết, Nghị quyết kỳ vọng tạo ra sự thay đổi mang tính căn bản trong quản trị và điều hành doanh nghiệp nhà nước. Thay vì vận hành như một cánh tay nối dài của bộ máy hành chính theo tư duy quản lý hành chính, doanh nghiệp nhà nước sẽ rời bỏ cách vận hành đó mà chuyển sang mô hình quản trị áp dụng chuẩn mực quốc tế. Điều này có nghĩa là sự minh bạch, trách nhiệm giải trình và tính hiệu quả sẽ là thước đo cao nhất.

Tiếp đó, Nghị quyết cởi trói và trao quyền tự quyết tự chủ cho doanh nghiệp nhà nước. Quyền tự chủ trong đầu tư và sử dụng vốn được mở rộng, đặc biệt là cơ chế cho phép giữ lại lợi nhuận sau thuế để tái đầu tư, giúp doanh nghiệp chủ động nguồn lực thay vì phải chờ đợi phê duyệt ngân sách theo tầng nấc.

Nghị quyết cũng thể hiện sự thay đổi về tư duy khi chấp nhận quy luật thị trường, cho phép doanh nghiệp nhà nước phá sản hoặc giải thể nếu hoạt động không hiệu quả và không thể tái cơ cấu.

Phóng viên: Nghị quyết 79 sẽ định hình lại vị thế và vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong tổng thể nền kinh tế như thế nào?

Tiến sĩ Bùi Quý Thuấn: Với Nghị quyết 79, doanh nghiệp nhà nước được kỳ vọng sẽ không còn dàn trải, “làm tất cả mọi việc”, mà tập trung vào vai trò dẫn dắt và kiến tạo, đúng nghĩa là lực lượng “sếu đầu đàn” của nền kinh tế. Doanh nghiệp nhà nước cũng được kỳ vọng sẽ là người mở đường, kiến tạo hệ sinh thái:

Thay vì cạnh tranh trực tiếp với khu vực tư nhân ở những lĩnh vực mà thị trường có thể đảm đương, doanh nghiệp nhà nước được kỳ vọng sẽ tiên phong đầu tư vào các lĩnh vực then chốt, có tính chiến lược, đòi hỏi vốn lớn hoặc mức độ rủi ro cao như hạ tầng, năng lượng, tài chính và các công nghệ chiến lược. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò hạt nhân hình thành các hệ sinh thái, tạo hạ tầng và đơn đặt hàng để kéo các doanh nghiệp tư nhân cùng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể của nền kinh tế.

Phóng viên: Ông kỳ vọng khu vực doanh nghiệp nhà nước sẽ đóng góp như thế nào cho ổn định kinh tế và mục tiêu tăng trưởng của nền kinh tế trong giai đoạn tới khi Nghị quyết 79 được triển khai?

Tiến sĩ Bùi Quý Thuấn: Ở tầm vĩ mô, Nghị quyết 79 đặt lên vai khu vực doanh nghiệp nhà nước những kỳ vọng rõ ràng và cụ thể hơn. Trước hết, doanh nghiệp nhà nước tiếp tục giữ vai trò “mỏ neo” trong việc bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, đặc biệt là ổn định các thị trường then chốt như năng lượng, lương thực và an ninh tài chính trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động.

Quan trọng hơn, doanh nghiệp nhà nước được kỳ vọng trở thành một trong những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững trong giai đoạn tới. Thông qua vai trò dẫn dắt chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đầu tư vào các lĩnh vực nền tảng, khu vực này có thể tạo hiệu ứng lan tỏa, kéo theo khu vực tư nhân và toàn bộ nền kinh tế cùng bứt tốc, qua đó góp phần hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng tham vọng mà Nghị quyết đã đặt ra.

Có thể thấy, Nghị quyết 79 không chỉ đặt ra yêu cầu đổi mới đối với bản thân khu vực doanh nghiệp nhà nước, mà còn gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về cách thức Nhà nước tham gia và điều hành nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới. Thành công của Nghị quyết, vì vậy, sẽ không chỉ được đo bằng số lượng doanh nghiệp hay dự án, mà bằng mức độ lan tỏa, dẫn dắt và đóng góp thực chất của kinh tế nhà nước đối với tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn Tiến sĩ Bùi Quý Thuấn.