Bảy dấu ấn trong công tác lãnh đạo, phối hợp lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị của Bộ Ngoại giao

Với quyết tâm chính trị cao, ngành ngoại giao đã phát huy vai trò tiên phong, triển khai đồng bộ, toàn diện, hiệu quả các hoạt động đối ngoại và "đạt nhiều kết quả, thành tựu quan trọng, có ý nghĩa lịch sử, trở thành một điểm sáng đầy ấn tượng trong toàn bộ những thành tựu chung của đất nước những năm qua, góp phần củng cố cục diện đối ngoại thuận lợi cho phát triển, nâng cao vị thế đất nước"⁽¹⁾, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng.

Đẩy mạnh thể chế hóa, cụ thể hóa đường lối đối ngoại của Đại hội XIII thành hệ thống chủ trương, chiến lược, chính sách quan trọng, góp phần xây dựng và củng cố cục diện đối ngoại thuận lợi nhất từ sau Đổi mới đến nay

Nhiệm kỳ 2020-2025 là nhiệm kỳ mang đậm dấu ấn về thể chế hóa và cụ thể hóa đường lối đối ngoại của Đảng ủy Bộ Ngoại giao, với hơn 300 báo cáo lớn, 300 tờ trình, 17 nghị quyết và đề án trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư về thực hiện nhiệm vụ đối ngoại; nổi bật là Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Đảng ủy đã phối hợp Ban Cán sự Đảng bộ và các cơ quan liên quan đẩy mạnh thể chế hóa, tạo cơ sở pháp lý và khuôn khổ nhằm triển khai đồng bộ, toàn diện và hiệu quả đường lối đối ngoại của Đại hội XIII với các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp toàn diện lâu dài.

Bộ Ngoại giao đã đóng góp quan trọng vào việc xây dựng cụ thể hóa nội hàm về đối ngoại, ngoại giao Việt Nam trong kỷ nguyên mới; công tác tổng kết thực hiện đường lối đối ngoại Đại hội XIII và xây dựng văn kiện Đại hội XIV được triển khai bài bản, đồng bộ; đề xuất và được Trung ương Đảng, Bộ Chính trị nhất trí đưa đối ngoại và hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên.

Bộ Ngoại giao tham gia/chủ trì tiến hành tổng kết toàn diện, thực chất quá trình 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới và Nghị quyết số 22-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế (năm 2013), trên cơ sở đó, đề xuất Bộ Chính trị ban hành các nghị quyết mới; tham gia công tác tổng kết 40 năm Đổi mới, tổng kết 50 năm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước, xây dựng dự thảo các văn kiện quan trọng trình Đại hội XIV.

Mở rộng, nâng tầm, nâng cấp và làm sâu sắc quan hệ với các đối tác với trọng tâm là các nước láng giềng, khu vực, các nước lớn, các đối tác chủ chốt và bạn bè truyền thống

Từ năm 2020-2025, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 5 nước, đưa tổng số nước có quan hệ ngoại giao lên 194 nước; nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện với 10 nước, đối tác chiến lược với 5 nước; thiết lập quan hệ đối tác toàn diện với 3 nước, đối tác chiến lược theo lĩnh vực với 5 nước, đưa tổng số đối tác chiến lược, đối tác toàn diện lên 37 nước, cao gấp đôi so với nhiệm kỳ 2016-2020; tiếp tục làm sâu sắc hơn các quan hệ đối tác chiến lược toàn diện.

Lần đầu tiên trong lịch sử, Việt Nam có quan hệ từ mức đối tác chiến lược trở lên với toàn bộ 5 nước Ủy viên Thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, toàn bộ các nước G7, 18/20 nước G20. Hợp tác song phương được mở rộng sang nhiều lĩnh vực mới như hợp tác khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh...

Việt Nam cùng các đối tác duy trì hiệu quả các cơ chế hợp tác sẵn có, thiết lập thêm nhiều cơ chế hợp tác mới, nhất là trên các lĩnh vực chính trị-ngoại giao, quốc phòng-an ninh.

Đẩy mạnh và nâng tầm đối ngoại đa phương đạt nhiều kết quả quan trọng; khẳng định và nâng cao vai trò, vị thế của đất nước; tham gia xây dựng, định hình luật chơi

Việt Nam đảm nhiệm thành công các vị trí, vai trò quan trọng tại các diễn đàn đa phương; chủ động, tích cực đề xuất các sáng kiến, ý tưởng hợp tác, nhất là trong khuôn khổ ASEAN, Liên hợp quốc; lần đầu tiên tham gia 6/8 cơ chế của UNESCO; mở rộng việc triển khai các hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, cứu trợ, cứu nạn...; đăng cai Văn phòng đại diện của Tòa trọng tài Thường trực (PCA); lần đầu tiên Hà Nội được chọn làm địa điểm mở ký Công ước của Liên hợp quốc (năm 2025); tham gia chủ động, tích cực vào quá trình định hình và phát triển của các cơ chế hợp tác Mê Công, các sáng kiến hợp tác, liên kết kinh tế quốc tế (BRI, GDO, IPEF...), thu hút nguồn lực hỗ trợ các địa phương phát triển kinh tế-xã hội; đăng cai tổ chức thành công nhiều hội nghị quốc tế quan trọng.

Ta phát huy vai trò ngày càng tích cực, chủ động trong việc tham gia định hình và cải cách quản trị toàn cầu, nhất là trong các lĩnh vực mới nổi như an ninh mạng, biến đổi khí hậu, quản trị trí tuệ nhân tạo (AI)...; vận động ứng cử làm thành viên nhiều cơ chế đa phương quan trọng từ nay đến năm 2040...

Việt Nam đề xuất nhiều sáng kiến, giải pháp giải quyết các vấn đề nóng của quốc tế và khu vực, được bạn bè quốc tế đồng tình, ủng hộ cao; góp phần duy trì lập trường chung của ASEAN trong các vấn đề quan trọng, nhất là Biển Đông, Myanmar.

Phối hợp chặt chẽ với quốc phòng, an ninh trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, góp phần bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ; duy trì đường biên giới hòa bình, hợp tác và phát triển; ứng phó hiệu quả với các thách thức an ninh phi truyền thống; góp phần thúc đẩy, bảo đảm các quyền con người và đấu tranh hiệu quả trong lĩnh vực dân chủ, nhân quyền

Trên biển, Bộ Ngoại giao đã phối hợp chặt chẽ với các bộ ngành, địa phương liên quan theo dõi sát, nắm chắc tình hình, không để bị động, bất ngờ và đấu tranh kiên quyết, kiên trì, kịp thời, hiệu quả, ở nhiều kênh, nhiều cấp đối với hoạt động của các nước vi phạm chủ quyền biển đảo của Việt Nam; thúc đẩy hợp tác trong những vấn đề cùng có chung lợi ích với các đối tác; công bố đường cơ sở trong Vịnh Bắc Bộ; hoàn tất đàm phán phân định vùng đặc quyền kinh tế với Indonesia.

Trên bộ, Bộ Ngoại giao đã triển khai hiệu quả công tác quản lý biên giới, kịp thời xử lý các vụ việc phát sinh; thúc đẩy hợp tác và phát triển tại các địa phương giáp biên, hỗ trợ các địa phương tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công tác mở và nâng cấp các cửa khẩu biên giới, mở lối thông quan.

Ngành ngoại giao cũng đã đóng góp vào việc bảo đảm ngày một tốt hơn các quyền con người và kiên quyết đấu tranh với việc lợi dụng dân chủ, nhân quyền để can thiệp vào công việc nội bộ, góp phần giữ vững ổn định chính trị, an ninh quốc gia.

Đẩy mạnh ngoại giao phục vụ phát triển với tinh thần lấy địa phương, doanh nghiệp và người dân làm trung tâm phục vụ

Bộ Ngoại giao đã tham mưu cụ thể hóa chủ trương của Đại hội XIII về ngoại giao kinh tế phục vụ phát triển thành những nhiệm vụ trọng tâm trong Chỉ thị số 15-CT/TW ngày 10/8/2022 của Ban Bí thư về công tác ngoại giao kinh tế phục vụ phát triển đất nước đến năm 2023.

Tư duy, nhận thức và hành động về ngoại giao kinh tế đã có sự chuyển biến mạnh mẽ, trở thành một nhiệm vụ trung tâm của ngành ngoại giao và đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Các hình thức ngoại giao chuyên ngành được đẩy mạnh, góp phần quan trọng thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới, nổi bật là đóng góp của ngoại giao vaccine trong thực hiện thành công Chiến lược vaccine; được lồng ghép hiệu quả vào các hoạt động đối ngoại, đặc biệt là cấp cao, góp phần làm sâu sắc quan hệ kinh tế với các đối tác, tranh thủ tối đa các nguồn lực và duy trì cục diện đối ngoại thuận lợi cho phát triển đất nước.

Bên cạnh đó, ngành ngoại giao tiếp tục tận dụng các FTA thế hệ mới, nắm bắt xu thế liên kết phát triển mới để đa dạng hóa và nâng tầm hợp tác kinh tế với các đối tác lớn, các đối tác truyền thống, các đối tác tiềm năng, góp phần thu hút nguồn nhân lực bên ngoài, nhất là tri thức quản trị, công nghệ cao, ODA thế hệ mới, FDI chất lượng cao, tài chính xanh cho đất nước trong giai đoạn phát triển then chốt hiện nay.

Triển khai hiệu quả, kịp thời công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài, lãnh sự, bảo hộ công dân, ngoại giao văn hóa, thông tin đối ngoại

Công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài ngày càng được quan tâm, chú trọng, có nhiều chuyển biến quan trọng. Nhận thức về vai trò, sự lớn mạnh và đóng góp của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài ngày càng được tăng cường trong hệ thống chính trị.

Các hoạt động gắn kết cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài được triển khai toàn diện, tích cực và chủ động ở tất cả các cấp và lĩnh vực, khẳng định sự quan tâm, chăm lo và coi trọng của Đảng và Nhà nước đối với kiều bào, gắn kết kiều bào với quê hương đất nước... Bộ Ngoại giao đã tổ chức thành công nhiều hội thảo, hội nghị, diễn đàn doanh nghiệp; thành lập mạng lưới liên kết trí thức, doanh nhân kiều bào, cơ chế người Việt Nam ở nước ngoài tham gia đóng góp ý kiến vào những vấn đề lớn của đất nước; thực hiện hiệu quả các đề án quan trọng về công tác người Việt Nam ở nước ngoài.

Công tác lãnh sự và bảo hộ công dân được triển khai tốt, góp phần thúc đẩy quan hệ đối ngoại, bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, pháp nhân Việt Nam ở nước ngoài.

Công tác ngoại giao văn hóa được triển khai bài bản, hiệu quả, bám sát nghị quyết Đại hội XIII và Chiến lược ngoại giao văn hóa đến năm 2030, với nhiều hoạt động phong phú, có sự đồng hành của các địa phương. Các hoạt động tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh ở nước ngoài được đẩy mạnh triển khai cả giá trị vật thể và phi vật thể, qua đó đề cao tư tưởng, trí tuệ, nhân cách cao đẹp của con người Việt Nam.

Phối hợp triển khai đồng bộ, toàn diện, hiệu quả 3 trụ cột đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân

Đối ngoại Đảng được triển khai đồng bộ, toàn diện, linh hoạt, hiệu quả, góp phần quan trọng duy trì cục diện đối ngoại ổn định, gia tăng tin cậy chính trị, giải quyết các vướng mắc, tạo động lực thúc đẩy quan hệ đối ngoại. Quan hệ với các đảng cầm quyền, các đảng tham chính cũng như các đảng cộng sản, công nhân quốc tế tiếp tục được duy trì và thúc đẩy, trong đó có bước phát triển mới trong hợp tác và trao đổi lý luận với các đảng ở châu Phi, Mỹ Latinh. Vai trò, vị thế của Đảng ta tại các diễn đàn đa phương chính đảng tiếp tục được phát huy và nâng cao.

Đối ngoại Quốc hội phát huy vai trò tích cực thông qua các hoạt động nghị viện song phương và đa phương. Đối ngoại quốc phòng, an ninh được triển khai toàn diện, cân bằng, góp phần xây dựng và nâng cao lòng tin chiến lược với các nước, nhất là các nước láng giềng, các đối tác quan trọng và nâng cao tiềm lực quốc phòng, an ninh của Việt Nam. Đối ngoại công an nhân dân góp phần tăng cường sự đồng thuận, ủng hộ của bạn bè quốc tế trong đấu tranh bảo vệ an ninh quốc gia; tham gia sâu hơn trong hoạt động gìn giữ hòa bình, mở rộng ra hoạt động cứu nạn, cứu hộ quốc tế, được bạn bè quốc tế đánh giá cao.

Trong khi đó, đối ngoại nhân dân được Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, tổ chức nhân dân triển khai hiệu quả, góp phần củng cố nền tảng xã hội thuận lợi cho quan hệ đối ngoại với các nước.

Đến dự và phát biểu tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Bộ Ngoại giao lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, Thủ tướng Phạm Minh Chính đánh giá, trong 5 năm qua, Bộ Ngoại giao đã thực hiện nghiêm túc sự chỉ đạo, lãnh đạo, sự quản lý của Nhà nước, nhất là đường lối đối ngoại của Đảng ta; chủ động, tích cực triển khai công tác đối ngoại. Bộ Ngoại giao đã nỗ lực phấn đấu không ngừng nghỉ với quyết tâm cao, nỗ lực lớn, hành động quyết liệt, có trọng tâm, trọng điểm, làm việc nào dứt việc đó; phối hợp chặt chẽ với các bộ, ban, ngành, cơ quan, địa phương, bạn bè quốc tế, nhờ đó: góp phần quan trọng vào thành tựu chung của đất nước; kiến tạo môi trường hòa bình, hợp tác và phát triển ở khu vực và trên thế giới; giữ nước từ sớm, từ xa, từ khi nước chưa bị lâm nguy.

---

(1): Phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị Ngoại giao lần thứ 32