Hướng đi mới trong sản xuất nông nghiệp ở Lào Cai

Những kết quả bước đầu

Chúng tôi lên cao nguyên trắng Bắc Hà, Bí thư Huyện ủy Lý Bình Minh đưa đi thăm thung lũng hoa Việt Tú ở xã Thải Giàng Phố, nơi toàn đồng bào dân tộc Tày, Mông sinh sống. Ít ai có thể ngờ, nơi đây “thay da đổi thịt” nhanh như vậy, hiện hữu một trang trại nông nghiệp công nghệ cao gắn với du lịch sinh thái. “Đó là kết quả của việc tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp", Bí thư Lý Bình Minh khẳng định. Là một trong những người đi đầu về sản xuất nông nghiệp công nghệ cao ở Bắc Hà, chị Nguyễn Thị Cẩm Tú, Giám đốc Công ty Việt Tú cho biết: Hằng năm, công ty xuất ra thị trường khoảng 30 đến 50 nghìn chậu hoa địa lan, gồm 20 loại khác nhau, đủ sắc mầu vàng tươi, hồng cánh sen, phớt tím…, cộng thêm các loại hoa khác, như cúc In-đô-nê-xi-a, sen cạn…, tổng doanh thu đạt khoảng 13 tỷ đồng. Hiện nay, công ty bảo đảm việc làm và thu nhập ổn định cho hơn 40 lao động là người dân tộc Mông, Dao, Tày, Xa Phó… ở địa phương. Việc áp dụng công nghệ cao vào sản xuất hoa cao cấp trên tổng diện tích 4 ha, đem lại nguồn thu khoảng 300 triệu đồng/ha, cao gấp nhiều lần so với canh tác nông nghiệp truyền thống. Từ cuối năm 2013, theo chủ trương của huyện Bắc Hà, Công ty Việt Tú đã đầu tư hơn 50 tỷ đồng để xây dựng vùng chuyên canh hoa cao cấp. Ngoài việc cung cấp sản phẩm cho thị trường trong nước, công ty đang hướng tới xuất khẩu hoa cao cấp ra nước ngoài. “Trong xu thế hội nhập, từng người nông dân sản xuất nhỏ lẻ, manh mún sẽ không có cơ hội cạnh tranh với thị trường. Muốn có sản phẩm tốt, đồng đều, quản lý được chất lượng và hiệu quả, người nông dân phải hợp tác và liên kết với nhau” - đồng chí Nguyễn Xuân Nhẫn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Lào Cai chia sẻ. Kết quả liên kết sản xuất, xây dựng thương hiệu sản phẩm ở Hợp tác xã (HTX) chăn nuôi gia cầm Quý Hiền (xã Xuân Quang, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai) đã chứng minh điều đó. HTX chăn nuôi gia cầm Quý Hiền có 38 xã viên, chuyên chăn nuôi gà thịt và gà đẻ trứng. Với 26 trại nuôi gà, hiện, mỗi ngày HTX cung cấp cho thị trường ba tấn gà thịt và khoảng 20 nghìn quả trứng. Năm 2014, HTX Quý Hiền sản xuất, bán ra thị trường 1.000 tấn gà thịt, sáu triệu quả trứng, doanh thu đạt 58 tỷ đồng; hộ xã viên có thu nhập cao nhất là 800 triệu đồng; hộ có thu nhập thấp nhất là 140 triệu đồng. HTX cung ứng giống, thức ăn, vật tư phòng dịch bệnh và thu mua, bao tiêu toàn bộ sản phẩm theo giá thị trường. Ông Phan Văn Ân, Chủ nhiệm HTX chăn nuôi Quý Hiền cho biết: Cách xây dựng thương hiệu gà thịt và trứng của HTX là liên kết với Viện Chăn nuôi (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) và Công ty giống Hòa Bình để có giống thuần chủng; hợp đồng mua cám chất lượng cao với Công ty Japfa Comfeed (In-đô-nê-xi-a) và Dehucs (Hà Lan); áp dụng quy trình nuôi và đẻ trứng khoa học. Nhờ vậy, sản phẩm của HTX đạt tiêu chuẩn quốc tế, giá thành hợp lý, có sức cạnh tranh tốt. Hiện tại, sản phẩm gà thịt và trứng của HTX chiếm 60% thị phần toàn tỉnh Lào Cai, góp phần “đánh bật” sản phẩm nhập lậu từ Trung Quốc.

Sau ba năm thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp, tỉnh Lào Cai đã hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, như lúa chất lượng cao, rau hoa an toàn, cây dược liệu, cây ăn quả ôn đới, vùng chăn nuôi gia cầm… Đến nay, toàn tỉnh có khoảng 700 ha diện tích sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, trong đó có 287 ha cây ăn quả, 75 ha hoa, 36 ha rau và 28 ha cây dược liệu. Riêng lúa, có hơn 3.000 ha ứng dụng từng phần hệ thống canh tác lúa cải tiến SRI, 500 ha ứng dụng toàn phần, nhờ đó tiết kiệm từ 30 đến 50% giống, nước tưới, phân bón và giảm hai đến ba lần phun thuốc bảo vệ thực vật, giảm công lao động, tăng năng suất từ 10 đến 15% so với trước. Lào Cai đã hình thành 1.200 ha cánh đồng một giống, năng suất bình quân đạt 73,2 tạ/ha, cao hơn so với bình quân của tỉnh là 16,7 tạ/ha, giá trị tăng thêm đạt 13 triệu đồng/ha. Về chăn nuôi, giá trị sản xuất chiếm 41% cơ cấu nội ngành nông nghiệp, tăng 7,2% so với trước khi thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp ở địa phương. Nhờ kết quả tái cơ cấu nông nghiệp, đã tạo chuyển biến rõ nét trong nông dân, nông thôn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; đẩy nhanh xóa đói, giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới. Với hơn 20 xã đạt chuẩn nông thôn mới, Lào Cai hiện là tỉnh dẫn đầu khu vực miền núi phía bắc trong xây dựng, thực hiện mục tiêu chương trình quốc gia này.

Chọn đúng trọng tâm, trọng điểm

Với địa hình chia cắt mạnh, dân cư phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số, giao thông và thủy lợi còn hạn chế, nên “rào cản” lớn nhất của Lào Cai trong tái cơ cấu nông nghiệp là tích tụ đất đai theo hướng dồn điền đổi thửa, nguồn vốn, áp dụng tiến bộ kỹ thuật, khoa học công nghệ và xây dựng thương hiệu, tiêu thụ nông sản. Do vậy, Lào Cai xác định, ưu tiên các loại cây, con có thế mạnh, tổ chức sản xuất theo mô hình HTX, liên doanh - liên kết bốn nhà (Nhà nước, nông dân, nhà khoa học và doanh nghiệp)...

Theo Quyết định 44 của UBND tỉnh, Lào Cai khuyến khích các doanh nghiệp, HTX, hộ nông dân sản xuất và chăn nuôi tập trung, quy mô phù hợp, theo hướng sản xuất hàng hóa, có áp dụng công nghệ cao. Mức hỗ trợ từ vài trăm triệu đến hàng chục tỷ đồng, tùy theo quy mô và khả năng ứng dụng công nghệ cao. Điều đáng mừng, từ hiệu quả sản xuất thực tế, chính sách hỗ trợ của tỉnh và huyện, nhiều doanh nghiệp tại chỗ và từ nơi khác đã hưởng ứng tích cực, chuyển hướng đầu tư, tập trung vào các địa bàn Bắc Hà, Sa Pa, Bảo Thắng. Điển hình như Công ty Anh Nguyên, bên cạnh mảng xây dựng, khai thác đá truyền thống, đến nay đã đầu tư hơn 35 tỷ đồng, xây dựng trang trại nuôi lợn sạch tại xã Tà Chải (Bắc Hà). Hướng đột phá của công ty này là nuôi lợn bản địa (lợn đen Bắc Hà, lợn ỷ Móng Cái) và lợn rừng Tây Bắc, với công nghệ khép kín từ sản xuất giống, tự chế biến thức ăn, đến giết mổ sạch tại chỗ, công ty có hệ thống cửa hàng bán sản phẩm ở thành phố Lào Cai, khu du lịch Sa Pa và Hà Nội. Tuy mới đi vào hoạt động, nhưng với quy mô chăn nuôi hơn hai nghìn đầu lợn bản địa, với giá bán hơn 60 nghìn đồng/kg lợn hơi, trong khi giá thức ăn do chế biến tại chỗ nên giá chỉ bằng 1/3 giá cám ngoài thị trường nên doanh nghiệp có lãi vượt trội. Ở HTX Hoa Đào, Ban chủ nhiệm và các xã viên đã áp dụng quy trình sản xuất và bảo quản su su theo tiêu chuẩn VietGAP, sản phẩm được Cục Bản quyền và Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp thương hiệu. Bên cạnh đó, được chính quyền huyện Sa Pa hỗ trợ vật liệu kiên cố hóa giàn đỡ; nguồn vốn Danida của Đan Mạch hỗ trợ xe bảo ôn để chuyên chở su su và nhờ liên kết chặt chẽ với hệ thống các siêu thị lớn ở Hà Nội, nên sản phẩm su su tiêu thụ ổn định, giá cao.

Từ thành công ban đầu trong tái cơ cấu nông nghiệp ở Lào Cai, bài học rút ra, là sự “vào cuộc” của cấp ủy, chính quyền và hệ thống chính trị từ tỉnh đến xã, thôn bản; lựa chọn cây, con có thế mạnh; làm tốt công tác quy hoạch; có chính sách hỗ trợ, thúc đẩy nông dân và doanh nghiệp cụ thể, đơn giản hóa thủ tục hành chính; ứng dụng mạnh công nghệ cao vào sản xuất; lấy doanh nghiệp làm mũi nhọn, hạt nhân đi đầu và lan tỏa đến người dân… Tuy nhiên, thực tế tái cơ cấu và tốc độ chuyển dịch tỷ trọng ngành nông nghiệp ở các địa phương của Lào Cai chưa đồng đều, ở các huyện vùng cao đang hưởng hỗ trợ theo Chương trình 30a của Chính phủ, như Mường Khương, Si Ma Cai, Bát Xát, Văn Bàn còn chậm, việc ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất còn nhỏ lẻ, chưa tạo hiệu quả rõ rệt. Việc thực hiện các thủ tục hành chính để được hưởng hỗ trợ theo Quyết định 44 của tỉnh còn rườm rà, chưa nhanh gọn, thông thoáng.

Nói về các giải pháp trong thời gian tới, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Lào Cai Nguyễn Anh Tuấn cho biết, sẽ tích cực khắc phục các hạn chế; thực hiện đồng bộ chín giải pháp lớn, trong đó chú trọng các giải pháp về đất đai, tổ chức sản xuất, khoa học công nghệ, dịch vụ nông nghiệp và thị trường, nguồn nhân lực. Lào Cai tập trung tạo điều kiện thuận lợi nhất về chuyển nhượng, thuê, góp đất nông nghiệp theo hướng “dồn điền đổi thửa”, “cánh đồng một giống”. Phát triển kinh tế hợp tác, thay đổi mô hình kinh tế hộ sang kinh tế tập thể với nòng cốt là các tổ hợp tác, nhóm hộ sản xuất để liên kết doanh nghiệp trong chuỗi giá trị; mỗi huyện, xã lựa chọn từ hai đến bốn cây, con chủ lực để ưu tiên phát triển, sản xuất khối lượng sản phẩm đồng nhất về chất lượng, tăng tính cạnh tranh của sản phẩm. Đẩy mạnh việc ứng dụng, chuyển giao khoa học kỹ thuật, công nghệ vào sản xuất rau, hoa cao cấp, quả ôn đới, chè chất lượng cao và chăn nuôi gia súc, gia cầm bản địa theo hướng sạch, an toàn thực phẩm.