Trong Liên hoan ca trù toàn quốc lần thứ 2 vừa qua, khán giả say mê loại hình nghệ thuật dân gian mang tính bác học này đã rất vui mừng khi liên hoan đã phát hiện được hai mầm non hát ca trù đầy tài năng từ Câu lạc bộ ca trù Thái Hà của gia đình nghệ nhân Nguyễn Văn Mùi.
Là cháu nội của nghệ nhân Nguyễn Văn Mùi, dù mới 11 tuổi nhưng hai chị em họ Kiều Anh và Thu Thảo đã có năm năm tập luyện và biểu diễn ca trù cùng phường hát của gia đình. Trong liên hoan ca trù toàn quốc lần thứ hai có 11 câu lạc bộ của năm tỉnh thành có phong trào hát ca trù phát triển nhất tham gia như Hà Nội, Hà Tây, Hải Dương, Hưng Yên, Bắc Ninh. Trong số 8 đào nương giành huy chương thì riêng Kiều Anh và Thu Thảo đã giành được hai tấm Huy chương vàng.
Câu lạc bộ ca trù Thái Hà là câu lạc bộ quy mô gia đình gồm ba thế hệ cùng tham gia biểu diễn. Đây cũng là truyền thống của dòng họ có nhiều đời gắn bó với ca trù.
Bà cô tổ của dòng họ là Nguyễn Thị Tuyết từng là một đào nương rất được sủng ái trong cung đình Huế dưới thời vua Thành Thái. Cụ thân sinh ra ông Nguyễn Văn Mùi là cụ Nguyễn Văn Xuân cũng từng là một nghệ sĩ nổi tiếng một thời trước đây.
Từ nhỏ hai chị em Kiều Anh và Thu Thảo đã được sống trong những âm thanh lách cách của tiếng phách và những câu hát ngân nga hòa quyện với tiếng đàn đáy du dương trong những buổi sinh hoạt của câu lạc bộ ca trù gia đình. Khi phát hiện ra hai cô cháu nội của mình có năng khiếu đặc biệt về ca trù, ông Mùi đã quyết định dạy hai cháu kỹ thuật cơ bản của hát cũng như kể lại những câu chuyện về truyền thống của gia đình để các cháu có thêm lòng tự hào và yêu ca trù hơn.
Ca trù được coi là một loại hình dân gian mang tính bác học với ca từ trau chuốt theo lối thơ cổ nên kỹ thuật hát ca trù rất khó, đặc biệt là kỹ thuật nẩy và cách nhấn nhá câu chữ rất đặc trưng. Đà o nương ngoài việc hát đúng làn điệu còn phải gõ phách và để cho câu hát, phách, trống chầu và đàn đáy hòa quyện với nhau làm nên nét tinh túy đặc sắc của ca trù đòi hỏi cần có một sự rèn luyện rất công phu. Nhưng khi nghe Kiều Anh và Thu Thảo khi đó mới 6 tuổi tập gõ những nhịp phách đầu tiên và hát một cách say sưa đã làm cho ông Mùi và các thành viên trong nhà rất xúc động.
Bài đầu tiên mà Kiều Anh và Thu Thảo tập hát đó là bài "Đào hồng, đào tuyết” của Dương Khuê (1836-1898). Đây cũng được coi như bài hát bắt buộc đối với những đào nương vì giá trị nghệ thuật và yếu tố kỹ thuật trong bài hát này đã đạt đến trình độ kinh điển của nghệ thuật ca trù.
Đến nay Kiều Anh và Thu Thảo đã học được nhiều làn điệu cổ của hát ca trù như hát ru, hát giai, xẩm huê tình, bắc phản, gửi thư, hát nói... Mỗi làn điệu có những kỹ thuật khác nhau trong cách lấy hơi và nhả chữ. Những kỹ thuật này Kiều Anh và Thu Thảo học được từ người cô ruột là nghệ sĩ ca trù Thủy Hòa từng là học trò xuất sắc của nghệ nhân Quách Thị Hồ.
Khi mới tập những kỹ thuật hát ca trù thì thấy rất khó nhưng càng về sau lại càng cảm thấy yêu ca trù hơn nhất là khi biết mình đang được kế tục một sự nghiệp mang tính truyền thống của gia đình mình.
Không những thế khi học ca trù để đào nương hát hay cần phải cảm nhận được hết những giá trị văn học của những lời thơ cổ là ca từ của bài hát.
Và có lẽ nhờ vậy mà từ đó Kiều Anh và Thu Thảo cũng học khá môn văn hơn với kết quả học tập ở trường luôn đạt thành tích xuất sắc. Mới học lớp năm nhưng cả hai chị em đã tỏ ra rất chững chạc khi nói chuyện với người lớn và hiểu khá kỹ càng về nguồn gốc cũng như những giá trị của nghệ thuật ca trù trong đời sống văn nghệ dân gian.
Ngoài học văn hóa tại Trường Chu Văn An hiện Kiều Anh còn đang học năm thứ hai môn đàn tranh tại khoa Nhạc cụ dân tộc của Nhạc viện Hà Nội còn Thu Thảo thì học đàn bầu tại nhà.
Cả hai chị em đều quyết tâm học tập thật tốt để sau này trở thành những nghệ sĩ hát ca trù chuyên nghiệp vì đó là sự say mê và cũng là niềm tự hào được kế tục truyền thống của gia đình mình.
