Bà Phạm Thị Kim Oanh: Đây là một câu hỏi rất lớn bởi vì nó gần như là sự đánh giá một cách tổng thể. Xin đi từ khía cạnh đầu tiên là hành lang pháp lý. Thực ra cho đến thời điểm hiện nay, chúng ta đã nhìn thấy một bức tranh màu sáng trong hành lang pháp lý về bản quyền của Việt Nam. Trên quốc tế hiện nay có 9 điều ước quốc tế thì Việt Nam chúng ta đã là thành viên của 8/9 điều ước quốc tế đa phương về quyền tác giả và quyền liên quan. Chúng ta cũng đã là thành viên của 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA) có những nội dung cam kết về bản quyền. Điều đó cho thấy Chính phủ Việt Nam đã nỗ lực rất lớn, hội nhập một cách chủ động và thực hiện các cam kết một cách mạnh mẽ.

Tám điều ước quốc tế đó là những gì? Thứ nhất là Công ước Berne về bảo hộ tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học. Rồi Công ước Rome về bảo hộ người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, tổ chức phát sóng; Công ước Geneva về bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm chống việc sao chép không được phép bản ghi âm của họ. Khi tham gia tổ chức WTO, ngay lập tức chúng ta đã phải thực thi Hiệp định TRIPS về các khía cạnh liên quan tới thương mại của quyền sở hữu trí tuệ. Những nội dung này rất lớn, đa dạng và bao quát lĩnh vực bản quyền, sở hữu trí tuệ.

Tiếp tục, chúng ta tham gia các điều ước trên môi trường số. Hai hiệp ước WCT và WPPT đã có hiệu lực tại Việt Nam vào năm 2022 và 2023. Đó là những "cây gậy bản quyền" rất lớn khi Việt Nam muốn hội nhập, muốn tham gia vào sân chơi chung. Tác phẩm của Việt Nam muốn đưa ra thế giới, chúng ta muốn bảo vệ tác phẩm trên môi trường số thì phải hội nhập, phải tham gia. Đồng thời, chúng ta sẽ phải thực hiện bảo vệ bản quyền cho các chủ thể quyền của các quốc gia và các nước thành viên. Mỗi điều ước có trên 100 quốc gia thành viên, có những điều ước gần 200 quốc gia thành viên. Nếu nhân con số ra thì rất lớn, cho thấy chúng ta đã nỗ lực rất nhiều.

Bà Phạm Thị Kim Oanh: Tôi xin chia sẻ thêm thông tin khá mới về hành lang pháp lý. Việt Nam là một trong không nhiều quốc gia có biện pháp xử phạt vi phạm hành chính đối với quyền dân sự như bản quyền. Nghị định số 341 ban hành ngày 26/12/2025 có hiệu lực từ ngày 15/2/2026 đã có những thay đổi lớn. Trong đó, biện pháp khắc phục hậu quả yêu cầu bên vi phạm phải trả lại lợi nhuận thu được cho chủ thể quyền. Đây là một kênh rất quan trọng bên cạnh việc xử lý hình sự, vốn có quy trình phức tạp. Mức phạt đã được nâng lên và buộc bồi thường theo số lượng hiển thị trên website. Mong các chủ sở hữu quyền nghiên cứu kỹ Nghị định 341 để phối hợp với cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm nhanh và hiệu quả hơn.

Bà Phan Cẩm Tú: Ở các nước khác không có cơ chế xử phạt hành chính như Việt Nam. Việc chứng minh số tài sản bị mất của chủ sở hữu quyền là một câu chuyện cực kỳ đau đầu. Có rất nhiều người cùng vi phạm nên việc chứng minh thiệt hại chính xác là rất khó. Tuy nhiên, đứng trước tình trạng vi phạm, mong mỏi lớn nhất của các chủ sở hữu quyền là hành vi vi phạm phải được dừng lại, hơn là đòi lại phần tiền. Đi theo con đường kiện tụng dân sự rất gian nan, nên nhiều chủ sở hữu quyền Việt Nam rất ngại ngùng. Những quy định mới mà chị Oanh chia sẻ là một điểm rất hay để các chủ sở hữu quyền cân nhắc trong việc bảo vệ quyền lợi.

Bà Phạm Thị Kim Oanh: Nhớ lại những ngày tháng vất vả năm 2022-2023, chúng tôi đã đưa được các điều khoản 110 đến 114 vào Nghị định 17 năm 2023 ban hành đúng Ngày Sở hữu trí tuệ Thế giới (26/4). Đó là sự thay đổi mạnh mẽ chính sách thực thi bảo vệ bản quyền trên môi trường số, với cơ chế "thông báo - gỡ bỏ". Chủ thể quyền có thể trực tiếp yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ trung gian (ISP) gỡ bỏ nội dung vi phạm mà không cần qua cơ quan nhà nước.

Để tránh việc lạm dụng cơ chế này, Nghị định 341 cũng có quy định xử phạt cá nhân cố tình lạm dụng, thông báo sai sự thật. Nếu các nhà cung cấp dịch vụ trung gian không phối hợp gỡ bỏ, họ sẽ không còn được hưởng quy chế "bến cảng an toàn" và phải chịu trách nhiệm pháp lý. Đây là hành lang pháp lý rất mới với nỗ lực lớn của chúng tôi.

Những giải pháp xử lý tình trạng vi phạm bản quyền

Nhà báo Hữu Việt: Câu chuyện của chúng ta mở rộng rất thú vị và chạm đến vấn đề thứ ba: các giải pháp. Bức tranh bảo vệ bản quyền không chỉ nằm ở hành lang pháp lý mà còn ở cơ chế thực thi, sự phối hợp của cơ quan nhà nước, chủ thể quyền và người thụ hưởng. Thưa hai vị khách mời, từ góc độ của những người làm thực tiễn, theo các bà hệ thống của chúng ta đã đủ mạnh chưa, hay cần tiếp tục bổ sung những điều gì để tháo gỡ điểm nghẽn trong quá trình thực thi?

Bà Phan Cẩm Tú: Giống như anh Việt vừa nói, muốn một biện pháp bảo vệ hiệu quả thì cần sự phối hợp từ nhiều phía, và luật pháp là yếu tố vô cùng quan trọng. Các cơ quan nhà nước, cơ quan điều tra rất cần những điều luật rõ ràng để có thể ủng hộ chủ sở hữu quyền. Trong thực tế, cơ quan điều tra gặp khó khăn vì quy định về chứng minh hành vi vi phạm, chứng minh quyền sở hữu hiện nay còn rất cứng nhắc. Ví dụ, chủ sở hữu quyền không thể tiết lộ giá mua bán phim trên thị trường. Họ phải chứng minh gắt gao quyền sở hữu đối với hàng nghìn bộ phim bị vi phạm, trong khi bên vi phạm lại không bị yêu cầu chứng minh nguồn gốc hợp pháp của nội dung họ đăng tải.

Việc này gây rất nhiều khó khăn, tốn kém thời gian và làm "trói chân trói tay" các bên trong việc xử lý vi phạm. Quy định pháp luật cần phải linh hoạt và thực tiễn hơn.

Bà Phạm Thị Kim Oanh: Mặc dù thời gian qua chúng ta đã sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ và các Nghị định, nhưng để thực hiện chiến lược phát triển văn hóa theo Nghị quyết 80 của Quốc hội và Nghị quyết 30 của Chính phủ, Việt Nam dự kiến sẽ xây dựng Luật Bản quyền tác giả độc lập, tách khỏi Luật Sở hữu trí tuệ, trình Quốc hội vào năm 2027-2028.

Chúng tôi đang nỗ lực nghiên cứu xây dựng hành lang pháp lý mạnh mẽ và rõ ràng hơn, giống như gần 150 quốc gia trên thế giới đã có luật riêng. Cục Bản quyền tác giả luôn sẵn sàng lắng nghe vướng mắc từ chủ thể quyền, doanh nghiệp, hiệp hội để đề xuất chính sách phù hợp. Khi xây dựng Luật Bản quyền tác giả độc lập, phải đáp ứng được sự phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo, làm rõ vai trò của các đơn vị trung gian và tạo cơ chế thực thi tổng thể, giảm thiểu các thủ tục rườm rà, bảo vệ sáng tạo và thúc đẩy văn hóa Việt Nam. Chúng tôi cần sự phối hợp của các bên để xây dựng chính sách phù hợp nhất.

Nhà báo Hữu Việt: Có thể nói Cục Bản quyền rất cởi mở và thiện chí, điều đó rất tốt cho các doanh nghiệp. Chúng ta nói kỹ hơn về Luật sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ. Thưa bà Phạm Thị Kim Oanh, những điểm mới trong luật sửa đổi này hỗ trợ như thế nào trong cuộc chiến chống vi phạm bản quyền?

Bà Phạm Thị Kim Oanh: Lần sửa đổi năm 2022 mới là thời điểm sửa đổi rất nhiều nội dung về bản quyền để thực thi cam kết. Lần sửa đổi này tập trung vào việc đáp ứng sự phát triển nhanh chóng của AI, như việc sử dụng tác phẩm, dữ liệu để đào tạo AI trong mục đích phi thương mại. Tư tưởng pháp lý chuyển hướng từ chỗ chỉ xử lý vi phạm sang việc tạo điều kiện cho khai thác, sử dụng. Vấn đề bản quyền không chỉ bảo vệ chủ thể quyền mà phải tạo điều kiện cho người sử dụng, giúp chủ thể quyền khai thác tài sản của mình.

Luật cũng hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về bản quyền, yêu cầu chủ thể quyền cập nhật dữ liệu để cơ quan thực thi đối soát và bảo vệ tốt hơn.

Đồng thời, tôi hy vọng sẽ có sự đồng bộ trong Bộ luật Hình sự, tố tụng dân sự. Chúng tôi đã kiến nghị các cơ quan sửa đổi quy định cho phù hợp với môi trường số, giúp chủ thể quyền nhanh chóng yêu cầu xử lý vi phạm thay vì chỉ áp dụng các thủ tục của môi trường thực. Chúng tôi sẽ phối hợp chặt chẽ với các bộ ngành để hành lang pháp lý thực sự thuận lợi cho các bên.

Nhà báo Hữu Việt: Những tín hiệu tích cực đó tác động như thế nào đến lĩnh vực điện ảnh, thưa bà Phan Cẩm Tú?

Bà Phan Cẩm Tú: Những dấu hiệu đó đương nhiên tác động rất tích cực. Cục Bản quyền tác giả là cơ quan mà chúng tôi làm việc rất sát sao và chị Phạm Thị Kim Oanh cũng rất hỗ trợ các chủ sở hữu quyền, đặc biệt trong lĩnh vực điện ảnh vốn gặp nhiều khó khăn. Một bộ phim đầu tư hàng trăm triệu USD mà chỉ cần xem một lần là hết giá trị khai thác, nếu không có sự hỗ trợ của cơ quan nhà nước thì vô cùng khó khăn. Việc sắp có một bộ luật bản quyền độc lập là bước tiến đặc biệt đối với Việt Nam. Tôi hy vọng các chủ sở hữu quyền, các chuyên gia sẽ cùng đồng hành với cơ quan nhà nước để tạo ra một đạo luật thực sự có giá trị cho tất cả mọi người, giảm bớt gánh nặng cho cơ quan chức năng trong việc bảo vệ bản quyền.

Nhà báo Hữu Việt: Lúc nãy bà Pham Thị Kim Oanh có nhắc đến từ khóa "cây gậy bản quyền". Quốc tế hiện nay áp dụng công nghệ và cơ chế phát hiện tự động nội dung vi phạm trên nền tảng số rất hiệu quả. Thưa bà Oanh, Việt Nam đã có đủ nguồn lực pháp lý và cơ chế để ứng dụng công nghệ như AI, hệ thống Content ID, Blockchain trong bảo vệ bản quyền chưa?

Bà Phạm Thị Kim Oanh: Đúng là chúng ta phải dùng công nghệ để xử lý vấn đề công nghệ, nếu không sẽ bị tụt hậu. Về hành lang pháp lý, từ năm 2022, cơ chế "thông báo - gỡ bỏ" trực tiếp từ chủ thể quyền chính là "cây gậy bản quyền". Các cam kết quốc tế về bến cảng an toàn cho nhà cung cấp dịch vụ internet nếu tuân thủ yêu cầu gỡ bỏ cũng đã được luật hóa chi tiết tại Nghị định 17. Mặc dù công nghệ phát triển nhanh và pháp luật có độ trễ, nhưng hiện nay chúng ta đã có cơ chế cho phép chủ thể quyền hoặc cơ quan quản lý trực tiếp yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm. Ví dụ, năm ngoái Đài Truyền hình Việt Nam đã áp dụng cơ chế này gỡ bỏ thành công 43.000 trường hợp vi phạm mà không cần qua cơ quan nhà nước. Đó là những công cụ rất hữu hiệu.

Trong kế hoạch, Cục Bản quyền tác giả đề xuất hoàn thiện ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý. Cơ quan quản lý nhà nước cần được đầu tư thỏa đáng kinh phí, áp dụng AI để rà soát, truy quét vi phạm. Chúng tôi đang dự định xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về bản quyền để đối soát, tính toán áp dụng Blockchain trong đăng ký bản quyền. Khi chứng cứ pháp lý minh bạch, không thể lạm dụng, thì sẽ thúc đẩy được công tác bảo vệ.

Mặc dù đăng ký bản quyền không bắt buộc, nhưng nó là biện pháp hữu hiệu giúp chủ thể quyền có chứng cứ ban đầu cung cấp cho cơ quan thực thi hoặc nhà cung cấp dịch vụ trung gian để tháo gỡ vi phạm ngay lập tức, ví dụ như trong bảo vệ bản quyền các trận bóng đá trực tiếp.

Nhà báo Hữu Việt: Chúng ta mong muốn "cây gậy bản quyền" thực sự linh nghiệm như gậy như ý, có phép thuật để mọi người đều sợ vi phạm, nhưng không được lạm dụng, phải có cơ chế kiểm soát. Câu trả lời của bà Phạm Thị Kim Oanh rất rõ. Thưa bà Phan Cẩm Tú, trong lĩnh vực điện ảnh, các giải pháp công nghệ đã được sử dụng như thế nào để phát huy hiệu quả cây gậy bản quyền này?

Bà Phan Cẩm Tú: Với sự tiến bộ của công nghệ, chủ sở hữu quyền luôn tìm cách tạo ra các "ổ khóa" bảo vệ tài sản, từ thời đĩa CD có mã số nhà máy, tem chống giả, cho đến nay là watermark, CDN. Các hãng phim Việt Nam khá cập nhật so với thế giới trong chuyện này, họ luôn tìm cách bảo vệ sản phẩm. Tuy nhiên, "khóa nào thì cũng có cách mở". Bên vi phạm có rất nhiều mưu mô để đối phó với biện pháp của chúng ta. Vì vậy, không có một biện pháp công nghệ nào là thần thánh. Giải quyết vấn đề này cần một tổng thể hài hòa từ hành lang pháp lý, ý thức con người cho đến biện pháp thực thi. Không có một giải pháp đơn lẻ nào giải quyết được mọi việc.

Nhà báo Hữu Việt: Như vậy, chúng ta thống nhất rằng để xử lý vi phạm cần sự phối hợp tổng thể nhằm xây dựng môi trường số lành mạnh, nơi bản quyền được tôn trọng. Chúng tôi xin dành hai câu hỏi cuối cùng. Thưa bà Phạm Thị Kim Oanh, trong thời gian tới, Cục Bản quyền sẽ ưu tiên những giải pháp nào để nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ bản quyền?

Bà Phạm Thị Kim Oanh: Giải pháp thì có rất nhiều nhưng phải thực hiện một cách tổng thể. Thứ nhất là hoàn thiện hành lang pháp lý, cụ thể là xây dựng Luật Bản quyền tác giả trình Quốc hội đáp ứng sự phát triển công nghệ. Thứ hai là đẩy mạnh truyền thông, nâng cao ý thức tuân thủ của người dân và sự chủ động của chính chủ thể quyền. Thứ ba, các cơ quan thực thi phải xử lý nhanh chóng, nghiêm minh các vi phạm. Để làm được điều đó, cần trang bị công nghệ thông tin cho cơ quan xử lý. Thứ tư, phát huy hệ thống tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan (như VCPMC, VIETRO) làm cầu nối giữa chủ thể quyền và bên sử dụng. Hoạt động cấp phép, thu và chi trả tiền bản quyền phải công khai, minh bạch thông qua áp dụng công nghệ. Thứ năm, công nghệ phải được đầu tư đúng mức, không có công nghệ thì không thể thực thi bảo vệ bản quyền trên môi trường số. Thứ sáu, tăng cường hợp tác quốc tế, vì vi phạm trên không gian mạng là vi phạm xuyên biên giới, không thể tự giải quyết đơn độc.

Nhà báo Hữu Việt: Thưa bà Phan Cẩm Tú, đối với lĩnh vực điện ảnh đang được kỳ vọng đi đầu trong công nghiệp văn hóa với những bộ phim doanh thu hàng trăm tỷ, chúng ta cần làm gì để xây dựng một môi trường thưởng thức phim lành mạnh, tôn trọng bản quyền?

Bà Phan Cẩm Tú: Xây dựng một môi trường lành mạnh cần sự kết hợp từ người xem, nhà cung cấp dịch vụ, cơ quan quản lý và cơ quan thực thi. Chúng ta đang đi đúng hướng kể từ khi xây dựng Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005. Năng lực của các nhà làm phim Việt Nam ngày càng tốt, chứng minh được trên thương trường và thu hút người xem, từ đó người Việt cũng sẽ có ý thức hơn trong việc bảo vệ tài sản trí tuệ của người Việt.

Một điểm tôi muốn nhấn mạnh là cần nâng cao năng lực cho các cơ quan thực thi pháp luật. Trước sự thay đổi quá nhanh của công nghệ và tính chất xuyên biên giới của vi phạm, cơ quan thực thi cần phải được cập nhật kiến thức, hợp tác kết nối quốc tế để điều tra và xử lý triệt để.

Nhà báo Hữu Việt: Xin cảm ơn hai diễn giả về những chia sẻ rất nhiều thông tin và thông điệp ý nghĩa. Kính thưa quý vị, qua cuộc trao đổi, chúng ta thấy việc bảo vệ bản quyền không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn đóng vai trò vô cùng quan trọng trong chiến lược phát triển văn hóa, kinh tế sáng tạo. Bản quyền không chỉ là xử lý vi phạm mà là nền tảng bền vững để phát triển công nghiệp văn hóa sáng tạo Việt Nam trong kỷ nguyên số. Một lần nữa xin trân trọng cảm ơn các khách mời và quý vị khán giả đã theo dõi.