Ra mắt ấn bản kỷ niệm về Anh hùng Phạm Ngọc Thảo

"Anh hùng Phạm Ngọc Thảo" là tác phẩm được Nhà xuất bản Công an Nhân dân cấp phép, ấn bản kỷ niệm phát hành theo hợp đồng trao quyền sử dụng tác phẩm giữa đại diện gia đình cố nhà văn Phạm Tường Hạnh và Công ty Trách nhiệm hữu hạn Văn hóa và Truyền thông Thảo Nguyên, thương hiệu Kiseki Masterpiece.

Ấn bản kỷ niệm của cuốn sách được phát hành nhân dịp các hoạt động tri ân, tưởng nhớ những đóng góp thầm lặng của lực lượng tình báo cách mạng Việt Nam được tổ chức trang nghiêm, ấm áp như cách tri ân đối với cả nhân vật lịch sử lẫn người cầm bút đã dành nhiều năm đi tìm dấu vết cuộc đời ông.

Nhà văn Phạm Tường Hạnh (1918-2013) là cây bút lão thành từng tham gia cách mạng từ rất sớm và có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực báo chí, văn nghệ kháng chiến. Ông từng công tác tại Báo Vệ quốc quân, Đài Tiếng nói Việt Nam, tuần báo Văn nghệ Giải phóng và để lại nhiều tác phẩm ký sự, truyện ngắn, kịch bản giàu giá trị tư liệu về chiến tranh cách mạng và số phận con người Việt Nam.

Cuốn ký sự nhân vật có dung lượng 176 trang, hình thức trang trọng: bìa cứng phủ nhũ bạc, tái hiện chân dung Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Phạm Ngọc Thảo - nhà tình báo huyền thoại. Đây vừa là tác phẩm lớn với câu chuyện bi tráng về một trong những nhà tình báo hành động đặc biệt, đồng thời cũng bởi cuộc đời của Anh hùng, liệt sĩ Phạm Ngọc Thảo đến hôm nay vẫn chứa đựng nhiều "mật mã lịch sử" khiến bao thế hệ bạn đọc muốn tiếp tục đi tìm lời giải.

Trong lịch sử tình báo Việt Nam, liệt sĩ Phạm Ngọc Thảo là trường hợp đặc biệt hiếm có. Là chiến sĩ tình báo chiến lược, ông đã trực tiếp tác động tới những biến động chính trị lớn ở miền nam Việt Nam đầu thập niên 1960.

Sinh năm 1922 tại Long Xuyên trong một gia đình trí thức Công giáo giàu truyền thống yêu nước, Phạm Ngọc Thảo sớm tham gia cách mạng từ những ngày đầu Nam Bộ kháng chiến. Ông từng giữ chức Trưởng phòng Mật vụ Nam Bộ, góp phần xây dựng mạng lưới tình báo trong giai đoạn đầy cam go của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông được giao ở lại miền nam thực hiện nhiệm vụ đặc biệt. Chính từ đây, cuộc đời ông bước sang một chương mới vừa dữ dội vừa đầy nghịch lý.

Trong vai một sĩ quan của chính quyền Sài Gòn, Phạm Ngọc Thảo từng bước "chui sâu, leo cao", đảm nhận nhiều vị trí quan trọng trong quân đội và bộ máy hành chính đối phương. Điều đáng nói là ông không hoạt động theo kiểu "ẩn mình tuyệt đối" mà trực tiếp bước vào trung tâm của những biến động chính trị phức tạp nhất thời bấy giờ.

Nhiều tài liệu lịch sử và nghiên cứu đã cho thấy vai trò đặc biệt của ông trong việc khoét sâu mâu thuẫn nội bộ chính quyền Sài Gòn, làm suy yếu đối phương từ bên trong. Một số biến động chính trị lớn, trong đó có sự kiện lật đổ chế độ Ngô Đình Diệm năm 1963, đều in dấu hoạt động âm thầm nhưng quyết liệt của ông.

Điều khiến cuộc đời Phạm Ngọc Thảo trở thành huyền thoại bên cạnh tài thao lược còn ở bản lĩnh sống giữa hai chiến tuyến suốt nhiều năm mà vẫn giữ vững lý tưởng. Ông từng được đối phương tin tưởng, trọng dụng, nhưng cho đến lúc hy sinh, nhiều người vẫn không biết ông là chiến sĩ tình báo của cách mạng.

Năm 1965, sau thời gian bị truy đuổi gắt gao, ông bị bắt và hy sinh. Sau ngày đất nước thống nhất, những đóng góp to lớn của ông mới dần được công khai đầy đủ. Ông được truy phong quân hàm Đại tá, danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và được công nhận là liệt sĩ.

Có lẽ chính bởi chiều sâu đặc biệt của cuộc đời ấy mà nhân vật Phạm Ngọc Thảo đã nhiều lần trở thành nguồn cảm hứng cho văn học, điện ảnh và nghiên cứu lịch sử. Trong tâm trí công chúng, ông thường được liên tưởng như nguyên mẫu của nhân vật Nguyễn Thành Luân trong bộ phim nổi tiếng "Ván bài lật ngửa". Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng cuộc đời thực của ông thậm chí còn ly kỳ và điện ảnh chỉ mới khắc họa phần nào.

Ký sự của nhà văn Phạm Tường Hạnh không đi theo lối kể tư liệu lịch sử. Tác phẩm kết hợp giữa khảo cứu, hồi ức nhân chứng và nhịp kể giàu tính văn học để tái hiện chân dung một con người vừa quyết đoán, sắc sảo, vừa mang nhiều day dứt nội tâm. Ở đó, người đọc tiếp cận sâu hơn với chân dung chiến sĩ tình báo gan dạ, đồng thời cảm nhận sâu sắc số phận của một con người chấp nhận đánh đổi cả cuộc đời riêng cho lý tưởng lớn.

Tác phẩm tiếp cận nhân vật từ chiều sâu gia đình và môi trường văn hóa, dành nhiều dung lượng để lý giải vì sao một người có xuất thân đặc biệt, sinh ra trong gia đình trí thức, Công giáo, có điều kiện sống thuận lợi lại lựa chọn con đường cách mạng đầy hiểm nguy. Những chi tiết đặc sắc, mang đậm giá trị ấy giúp chân dung Phạm Ngọc Thảo hiện lên như một con người bằng xương bằng thịt với những lựa chọn lớn lao trước thời cuộc.

Hiện nay, khi nhiều bạn đọc trẻ có xu hướng tìm hiểu lịch sử qua phim ảnh, mạng xã hội và các hình thức tiếp cận mới, sự trở lại của cuốn ký sự lịch sử được thực hiện công phu có ý nghĩa đáng chú ý, cho thấy lịch sử hòa vào đời sống đầy sinh động.

Những năm gần đây, hành trình nghiên cứu và tôn vinh các chiến sĩ tình báo cách mạng ngày càng được quan tâm. Nhiều công trình, hội thảo, tác phẩm nghệ thuật về lực lượng tình báo Việt Nam đã được tổ chức và công bố, góp phần giúp công chúng hiểu rõ hơn về những đóng góp thầm lặng phía sau các chiến thắng lớn của dân tộc. Trong dòng chảy đó, sự xuất hiện của ấn bản kỷ niệm "Anh hùng Phạm Ngọc Thảo" thể hiện cách gìn giữ ký ức lịch sử bằng con đường văn hóa đọc.

Ở một góc độ khác, cuốn sách còn gợi ra những suy ngẫm vượt ra ngoài khuôn khổ của một chân dung lịch sử. Cuộc đời Anh hùng Phạm Ngọc Thảo gợi ra niềm trăn trở, khát vọng về lý tưởng sống, lòng trung thành với Tổ quốc, sự hy sinh thầm lặng của những con người phải chấp nhận sống trong bóng tối để bảo vệ ánh sáng của độc lập dân tộc. Chính vì vậy, qua bao thời gian, cuộc đời Phạm Ngọc Thảo vẫn tiếp tục được nhắc nhớ bằng huyền thoại tình báo, biểu tượng cho trí tuệ, bản lĩnh và lòng yêu nước của người Việt Nam trong những thời khắc cam go nhất của lịch sử dân tộc.

Bà Minh Mẫn, đại diện đơn vị liên kết xuất bản và phát hành ấn bản kỷ niệm, chia sẻ: Càng đi sâu vào tư liệu và ký ức về Anh hùng Phạm Ngọc Thảo, ê-kíp thực hiện càng cảm nhận rõ đó là một con người mang chiều sâu văn hóa và nhân cách đặc biệt. Phía sau những biến động chính trị, những nhiệm vụ đầy hiểm nguy là đời sống rất lặng lẽ của con người sẵn sàng chấp nhận đi qua nhiều năm tháng trong cô độc, không thể nói hết thân phận thật của mình và cũng không sống cho riêng mình như bao người bình thường khác.

"Hầu hết các trang sách đều khiến chúng tôi xúc động rất lâu. Một con người càng bản lĩnh bao nhiêu thì dường như càng chọn cách sống điềm tĩnh bấy nhiêu. Chúng tôi cho rằng, điều đáng quý nhất khi làm một cuốn sách như vậy là giữ được sự trân trọng với số phận con người trong lịch sử", bà nói.

Theo bà Minh Mẫn, ê-kíp thực hiện mong muốn ấn bản lần này như lời tri ân được thực hiện bằng tất cả sự nâng niu. Từ hình thức sách đến cách biên tập, chọn lại tư liệu... đều được chăm chút với tinh thần gìn giữ ký ức và truyền lại những giá trị đẹp cho thế hệ sau. "Chúng tôi tin rằng, trong đời sống hôm nay, việc tiếp tục kể lại những cuộc đời như Anh hùng Phạm Ngọc Thảo là điều cần thiết. Không phải để nhắc lại chiến tranh bằng cảm xúc bi lụy mà để thế hệ trẻ hiểu rằng hòa bình hôm nay được vun đắp từ rất nhiều hy sinh, mất mát", bà chia sẻ.

Đại diện đơn vị phát hành cho biết, trước ấn bản về Anh hùng Phạm Ngọc Thảo, đơn vị đã thực hiện nhiều ấn bản đặc biệt về các nhân vật lịch sử và lực lượng tình báo cách mạng, trong đó có Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Xuân Ẩn. Theo bà Minh Mẫn, đây không phải công việc mang tính thời điểm, mà là hành trình dài với mong muốn góp phần gìn giữ ký ức dân tộc thông qua văn hóa đọc. Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục thực hiện các ấn bản đặc biệt về những con người đã âm thầm làm nên lịch sử bởi đó là cách để nuôi dưỡng lòng biết ơn và giữ cho ký ức dân tộc không bị lãng quên trong nhịp sống hiện đại.