Quan điểm phát triển nông nghiệp gắn với không gian đô thị, môi trường sinh thái và chất lượng sống của người dân được thể hiện rõ trong định hướng Quy hoạch Tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.
Tại Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội khóa 18, Đảng ủy Ủy ban nhân dân thành phố đã trình bày tờ trình về Quy hoạch tổng thể Thủ đô. Định hướng nổi bật là mô hình “thành phố có rừng, thành phố trong rừng”. Thành phố dự kiến tăng tỷ lệ đất đô thị lên 45-50% vào năm 2045 và khoảng 55-60% sau năm 2065, theo mô hình đô thị nén kết hợp không gian xanh.
Song song đó, duy trì và bảo vệ vành đai xanh, hành lang xanh, rà soát khoảng 190.000 ha đất nông nghiệp hiện có để chuyển đổi một phần sang đất trồng rừng, công viên rừng, hồ điều hòa. Các công trình này không chỉ bổ cập nước sông, thoát lũ, chống ngập úng mà còn hình thành vành đai sinh thái xen kẽ đô thị vệ tinh. Hiện nay, Hà Nội có gần 27.100 ha rừng và đất lâm nghiệp tại Ba Vì, Sóc Sơn, Hương Sơn, Quốc Oai, Thạch Thất…
Những cánh rừng này không chỉ là “lá phổi xanh” mà còn là nền tảng cho hệ sinh thái nông-lâm-du lịch. Tiến sĩ Đặng Kim Sơn, Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Nông nghiệp và Môi trường đánh giá, Hà Nội với 51% dân cư sống ở vùng nông thôn, diện tích đất nông nghiệp còn rất lớn, nếu muốn tăng năng suất lao động, tăng GRDP, thành phố phải có chiến lược mới với nông nghiệp.
Năm 2026 và giai đoạn 2026- 2030, Hà Nội định hướng tăng trưởng GRDP đạt hai con số. Trong đó, nông nghiệp tiếp tục được coi là một cấu phần quan trọng, với chỉ tiêu phấn đấu tăng trưởng năm 2026 ở mức 3,6% trở lên. Để nông nghiệp tiếp tục là một trong những trụ đỡ của kinh tế Thủ đô, thành phố đã xác định cần bước chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp trên cơ sở vận dụng tối đa cơ chế vượt trội theo Luật Thủ đô sửa đổi, với nông nghiệp sinh thái được xác định là “xương sống”.
Đánh giá cao tiềm năng của khu vực nông nghiệp-nông thôn của Hà Nội, tuy nhiên nhiều chuyên gia cũng khuyến cáo, việc chú trọng phát triển đô thị nông nghiệp, nông nghiệp trải nghiệm là một hướng đi tốt nhưng chưa đủ. Nông nghiệp có hàm lượng công nghệ cao mới thật sự là lĩnh vực Hà Nội cần chú trọng và có nhiều ưu thế. Do đó, quy hoạch Thủ đô cần tập trung vào sản xuất giống và cung ứng các kỹ thuật dịch vụ nông nghiệp chất lượng cao.
Có như vậy, Hà Nội mới khai thác được thế mạnh của các viện nghiên cứu, trường đại học trên địa bàn - đây chính là thế mạnh của nông nghiệp nói riêng và động lực tăng trưởng kinh tế chung của thành phố trong thời gian tới. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa cũng đặt ra thách thức, đó là nguy cơ mất bản sắc làng quê, “bê-tông hóa” nông thôn; nguy cơ mai một di sản văn hóa, làng nghề. Nhiều xã nông thôn mới ven đô đang chịu tác động mạnh, hình thành nên những “phố làng” khi đô thị hóa một cách vội vàng, khiên cưỡng.
Theo Tiến sĩ, kiến trúc sư Lê Thị Bích Thuận, thành phố cần dự báo và định hướng tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan để kế thừa, phát huy bản sắc, tránh mất giá trị di sản khi các xã chuyển đổi thành đô thị. Nhấn mạnh mối quan hệ hữu cơ của không gian nông nghiệp với đô thị, kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch-Kiến trúc cho rằng, nông thôn chính là nơi “hạ nhiệt”, giảm tải cho khu vực đô thị vốn đang chịu nhiều áp lực.
Định hướng phát triển nông nghiệpnông thôn sẽ có những tác động ngược trở lại, có ý nghĩa rất quan trọng đối với khu vực đô thị. Như vậy, việc gia tăng mối quan hệ hữu cơ giữa không gian nông nghiệp và đô thị là yêu cầu đặt ra đối với công tác quy hoạch, là con đường tất yếu để Hà Nội phát triển bền vững. Mối quan hệ này sẽ tạo nền tảng cho sự phát triển hài hòa giữa đô thị và nông thôn, giữa hiện đại và bản sắc, góp phần hình thành nên một thành phố đáng sống.
