Những tháng đầu năm 2026, sự bất ổn của tình hình chính trị thế giới, nhất là xung đột tại khu vực Trung Đông đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, đẩy chi phí logistics, năng lượng và bảo hiểm hàng hóa tăng cao.
Giám đốc Công ty cổ phần Prosi Thăng Long Nguyễn Văn Hùng phản ánh, khoảng 60-70% sản lượng nông sản của công ty là xuất khẩu vào các nước khu vực Trung Đông và Nam Á. Hiện nhiều lô hàng trong quá trình đi sang các nước ở khu vực Trung Đông phải nằm lại rất lâu tại các cảng của Ấn Độ hoặc Trung Quốc. Lúc đầu, các hãng tàu báo chi phí vận chuyển chỉ khoảng 1.000 USD, nhưng chỉ sau khoảng nửa tháng, đã báo lại chi phí tăng lên hơn 10.000 USD. Trong khi giá trị của một số lô hàng, nhất là hàng nông sản, không cao, khiến doanh nghiệp gặp thiệt hại lớn.
Theo Sở Công thương Hà Nội, trong ba tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của thành phố ước đạt 4.185 triệu USD, giảm 8,6% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, chính sách tạm ngừng xuất khẩu xăng dầu nhằm bảo đảm nguồn cung nhiên liệu trong nước đã khiến kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này giảm mạnh tới 98,4%.
Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội Đinh Quỳnh Trang cho rằng, tăng trưởng xuất khẩu của Hà Nội đang có dấu hiệu chững lại, trong đó các doanh nghiệp nhỏ và vừa chịu tác động rõ nét nhất. Nguyên nhân do thị trường thế giới có nhiều biến động, khiến đơn hàng chủ yếu có quy mô nhỏ, nhưng yêu cầu cao hơn, các rào cản kỹ thuật, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe... Chi phí đầu vào, logistics, lãi vay, tỷ giá ở mức cao.
Trong khi đó, doanh nghiệp trong nước còn hạn chế về vốn, công nghệ, quản trị và nhân lực, sự liên kết chuỗi giữa sản xuất, logistics, tài chính, phân phối còn yếu. Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp vẫn chủ yếu xuất khẩu sản phẩm thô, sản phẩm gia công có giá trị gia tăng thấp.
Ông Nguyễn Văn Hùng chia sẻ thêm, khu vực Trung Đông và Nam Á là những thị trường có dân số lớn, nhu cầu tiêu dùng cao và ổn định. Nhưng khu vực này lại có một rủi ro giao dịch đặc thù. Khi hàng hóa cập cảng, quyền kiểm soát thực tế gần như thuộc về bên mua, kể cả khi chưa hoàn tất thanh toán. Nếu xảy ra tranh chấp hoặc đối tác không nhận hàng, doanh nghiệp không thể chuyển nhượng lô hàng cho bên khác nếu không có sự đồng ý của đối tác ban đầu. Từ thực tế đó, doanh nghiệp kiến nghị tăng cường vai trò hỗ trợ của các thương vụ, cơ quan đại diện ngoại giao tại nước ngoài; đồng thời, thiết lập đường dây nóng để hỗ trợ kịp thời khi phát sinh tranh chấp, nhất là tại các thị trường trọng điểm như Ấn Độ, Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE)...
Trong bối cảnh các doanh nghiệp xuất khẩu đang chịu áp lực lớn từ thị trường quốc tế, Phó Cục trưởng Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) Trần Thanh Hải cho biết, Bộ đã trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án hỗ trợ doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào mạng lưới phân phối nước ngoài (Đề án “Go Global”). Đề án hướng tới nâng cao năng lực tiếp cận thị trường quốc tế cho doanh nghiệp Việt Nam, không chỉ dừng ở xuất khẩu hàng hóa, mà còn thúc đẩy sự hiện diện lâu dài và đầu tư trực tiếp tại thị trường nước ngoài.
Cũng theo ông Trần Thanh Hải, hiện nay, yếu tố then chốt quyết định hiệu quả xuất khẩu vẫn là năng lực của doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần chủ động nâng cao khả năng thích ứng biến động thị trường, xây dựng chiến lược đa dạng hóa thị trường và đối tác, đồng thời, đầu tư bài bản vào nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu cạnh tranh quốc tế. Bên cạnh đó, việc tuân thủ quy định về xuất xứ hàng hóa là yêu cầu đặc biệt quan trọng. Gian lận xuất xứ đang trở thành vấn đề đáng lo ngại, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến uy tín hàng hóa và ngành xuất khẩu của Việt Nam.
Năm 2026, Thành phố Hà Nội tiếp tục xác định hoạt động xuất nhập khẩu là động lực chủ đạo để giữ đà phục hồi và thúc đẩy tăng trưởng của thành phố, Mục tiêu 12% là thách thức lớn, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đa dạng hóa thị trường, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và nâng cao khả năng thích ứng rủi ro.
Giám đốc Sở Công thương Hà Nội Võ Nguyên Phong cho biết, Sở sẽ tiếp tục bám sát mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 12% năm 2026, gắn với mục tiêu GRDP của thành phố, cụ thể hóa mạnh hơn theo từng trục thị trường, ngành hàng, nhóm doanh nghiệp và nhóm giải pháp hỗ trợ. Các hoạt động xúc tiến thương mại sẽ theo hướng thực chất, chuyên sâu.
Bên cạnh đó, Sở đẩy mạnh hỗ trợ doanh nghiệp trong chuyển đổi số, thương mại điện tử xuyên biên giới, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, tiêu chuẩn môi trường, tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành liên quan, các hiệp hội, doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ thương mại để hỗ trợ doanh nghiệp Hà Nội tốt hơn trong việc tận dụng FTA, giảm chi phí giao dịch, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, cảnh báo sớm rủi ro và mở rộng thị trường xuất khẩu.
