Chùa Khúc Thủy tên chữ là Nghiêm Thắng tự. Theo các tài liệu, ngôi chùa được khởi dựng cách đây khoảng 1.000 năm. Nằm ngay sát làng cổ Cự Ðà, chùa Khúc Thủy là nơi được nhiều khách đến tham quan vì nét đẹp cổ kính. Chùa Khúc Thủy đã được công nhận là Di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia năm 1991. Nhưng gần đây, vẻ cổ kính của ngôi chùa đã không còn. Ngay từ xa, người ta đã nhận thấy ngay một mầu vàng rực rỡ thay cho mầu sắc thâm trầm. Bên trong chùa, tòa tam bảo cổ kính cũng được "trang hoàng" với mầu sắc mới. Tông mầu chủ yếu được dùng cho chùa là mầu vàng cam và đỏ, khác hẳn với những mầu sắc quen thuộc trong kiến trúc chùa Việt. Theo đại diện Ban Quản lý Di tích, danh thắng Hà Nội, có đến 100 bức tượng Phật cỡ lớn được đặt ngoài trời, nhất là khu tam bảo. Ðây đều là những bức tượng được người dân cung tiến. Ngoài ra, nhà chùa còn đem về rất nhiều tháp đá mới.
Tuy nhiên, gây ảnh hưởng đến cảnh quan hơn cả là nhà ni, nhà tăng được xây dựng hai tầng, cũng với kiến trúc lai căng, sơn mầu lòe loẹt. Phía sau tòa tam bảo, một số "tòa ngang dãy dọc" khác cũng đang được xây dựng dở dang. Trong đó, có tòa nhà bê-tông cốt thép cao đến ba tầng. Ở khu vực này cũng có hai pho tượng Phật mới được đưa vào thờ tự. Hầu như không ai còn nhận ra vẻ cổ kính của ngôi chùa Khúc Thủy độ nào.
Ðại diện Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cũng như các chuyên gia, nhà khoa học đã về kiểm tra những sai phạm tại chùa Khúc Thủy. Nhiều chuyên gia đều có chung nhận định: Vấn đề của chùa Khúc Thủy rắc rối và khó xử lý. Ðiều đáng mừng là các hạng mục của di tích gốc vẫn được giữ nguyên vẹn, chỉ bị xáo trộn ít nhiều. Những pho tượng mới đặt vào có thể di dời, mầu sơn có thể quét lại. Nhưng khúc mắc nằm ở những "tòa ngang dãy dọc" vừa xây mới. Các công trình xây mới đều nằm ngoài khu vực khoanh vùng bảo vệ của di tích. Nhà chùa lý giải đây là diện tích đất do "nhân dân" cung tiến. Vì vậy, không thể xử lý các tòa nhà xây mới theo các quy định hiện hành về di sản.
Thực tế, việc xây dựng, mở rộng chùa Khúc Thủy không phải là câu chuyện mới. Nhà chùa đã bắt đầu tự ý sửa sang, xây dựng từ năm 2009, tức là cách đây đã gần mười năm. Mãi đến tháng 10-2016, vi phạm mới được... phát hiện. Lúc này, nhà chùa đang tiếp tục xây dựng tới ba tòa nhà. Cả công trường rầm rộ thi công đã hoàn thành tầng một của ba tòa nhà. Ðơn vị phát hiện ra sai phạm là Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội chứ không phải huyện hay xã. Cũng từ cuối năm 2016, sau khi phát hiện sai phạm, Phòng Văn hóa và Thể thao huyện Thanh Oai đã yêu cầu UBND xã Cự Khê kiểm tra và yêu cầu dừng xây dựng. Tuy nhiên, nhà chùa đã "bỏ ngoài tai" và tiếp tục xây dựng. Ðến tháng 8-2017, khi Ðoàn kiểm tra của Sở Văn hóa và Thể thao về kiểm tra lại, các tòa nhà đã xây xong ba tầng. Chưa kể còn có thêm những pho tượng mới.
Trước thực trạng này, ngày 30-10, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cùng UBND huyện Thanh Oai tiếp tục kiểm tra và ghi nhận lại những vi phạm nêu trên. Sở Văn hóa và Thể thao đề nghị UBND huyện Thanh Oai tổ chức cắm mốc giới khu vực bảo vệ di tích, quản lý mặt bằng và không gian di tích chùa Khúc Thủy; tuyên truyền, vận động nhà chùa bỏ các tranh trang trí không phù hợp, các mảng rèm trang trí tại nhà tổ, đôi sư tử đá trước nhà tam bảo; có kế hoạch di dời những pho tượng Phật và kiến trúc không có tại thời điểm xếp hạng di tích ra ngoài khuôn viên di tích, xử lý vi phạm trật tự xây dựng, không để xảy ra vi phạm mới. Riêng phần xây mới, hiện các ngành chức năng mới chỉ đề nghị làm rõ nguồn gốc phần diện tích đất do người dân cung tiến cho nhà chùa sử dụng xây dựng những công trình mới, chứ chưa có hướng giải quyết.
Việc quản lý di tích đã được UBND thành phố phân cấp rõ ràng. Trong đó, chùa Khúc Thủy do UBND huyện Thanh Oai và xã Cự Khê trực tiếp quản lý. Song điều kỳ lạ là công trường thi công diễn ra ngày đêm ngay gần UBND xã, mà chính quyền xã lại không hay biết (!?). Một lần nữa việc buông lỏng quản lý đã khiến di tích bị xâm hại. Hơn nữa, một số ý kiến cho rằng, việc xây mới dường như có sự tính toán kỹ càng. Nếu không có hướng xử lý nghiêm, điều này sẽ tạo ra tiền lệ xấu. Một số đơn vị trông coi di tích sẽ tìm cách lách luật để cơi nới, xây mới theo ý thích.
