Điều này đã gây tác hại nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân; các địa phương cần chủ động ứng phó, thích nghi kịp thời.
Theo nhận định của ngành nông nghiệp các tỉnh, thành phố vùng Đồng bằng sông Cửu Long, việc sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân trong vùng những năm qua gặp không ít khó khăn. Nhiệt độ tăng cao, tình hình hạn hán làm cho nước sông Mê Kông đổ về ít, nước mặn từ biển xâm nhập ngày càng lấn sâu vào đất liền, kéo dài và gây khô hạn cục bộ. Vào mùa mưa, bão lũ xảy ra trên diện rộng, kèm theo lốc xoáy, triều cường dâng cao đã tác động nghiêm trọng đến hệ sinh thái và sản xuất nông nghiệp...
Bến Tre (nay thuộc tỉnh Vĩnh Long) là địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu so với các tỉnh, thành phố vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Năm 2025, tình trạng sạt lở tại khu vực này làm mất hơn 7,7 km bờ sông, kênh rạch và bờ biển, ảnh hưởng trực tiếp đến hàng trăm hộ dân. Từ đầu năm 2026 đến nay, thiên tai và sạt lở tiếp tục diễn biến phức tạp, ghi nhận có thêm hàng trăm điểm sạt lở, sụt lún mới ở các tuyến sông, đê cửa sông Cổ Chiên, khu vực ven biển Thạnh Hải, Cồn Cái Gà...
Theo thống kê, trong khoảng 10 năm trở lại đây (2015-2025) tình hình biến đổi khí hậu ở khu vực này đi kèm theo nhiều hiện tượng phức tạp, gây ra 112 điểm sạt lở bờ sông, bờ biển, với tổng chiều dài khoảng 134 km, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhà cửa và đất sản xuất của người dân.
Ở khu vực bán đảo Cà Mau, trong những năm gần đây thời tiết có nhiều thay đổi dẫn đến nắng hạn cục bộ, xâm nhập mặn trong nội đồng và mưa lớn kết hợp với triều cường đã gây ra nhiều thiệt hại nặng nề. Theo báo cáo, Cà Mau mất hàng trăm héc-ta rừng phòng hộ và đất mỗi năm, do sóng biển cuốn trôi ở Đất Mũi và khu vực ven biển. Toàn tỉnh có 549 km bờ sông, bờ biển bị sạt lở, đe dọa hàng nghìn hộ dân.
Riêng năm 2025, có hàng chục vụ sạt lở bờ sông gây thiệt hại lớn về nhà cửa, công trình và hạ tầng giao thông. Triều cường dâng cao kết hợp với mưa lớn làm ngập sâu nhiều tuyến đường nội ô Bạc Liêu, Giá Rai, thành phố Cà Mau và các tuyến Quốc lộ 1A, khiến giao thông và sinh hoạt của người dân bị ngưng trệ.
Từ đầu năm 2026 đến nay, thiên tai và ngập úng tại tỉnh Cà Mau cũng gây ra nhiều thiệt hại về tài sản và sản xuất nông nghiệp làm hàng chục nghìn héc-ta lúa, rau màu và cây trồng bị ngập úng, ước tính tổng thiệt hại khoảng 29,37 tỷ đồng.
Tình hình triều cường tại thành phố Cần Thơ gần đây có diễn biến rất phức tạp và đạt mức độ cao kỷ lục, do kết hợp từ triều cường, lũ sông Hậu và mưa lớn. Các đợt triều cường lớn (đặc biệt vào tháng 9-10/2026) liên tục dâng cao vượt báo động III từ 0,22m đến 0,32m. Trong đó, đỉnh triều vào cuối tháng 9 đạt khoảng 2,31m và đợt triều rằm tháng 8 âm lịch (tháng 10/2026) cũng khoảng 2,29m-2,31m.
Nước dâng cao kết hợp với mưa lớn làm nhiều tuyến đường nội ô và khu dân cư trũng thấp ngập sâu từ 0,3m đến 0,8m (có nơi trên 1m). Các phường như Bình Thủy, Cái Khế, Ninh Kiều, Cái Răng và các tuyến đường như Bùi Hữu Nghĩa, Nguyễn Văn Cừ, Cách mạng Tháng Tám... thường xuyên bị ngập sâu vào giờ cao điểm sáng và chiều tối, gây ùn tắc giao thông.
Trong hơn 10 năm qua (2015- 2026), Đồng bằng sông Cửu Long là một trong những vùng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu ở Việt Nam. Theo nghiên cứu của các viện chính sách, chỉ riêng vùng Đồng bằng sông Cửu Long chịu thiệt hại về kinh tế khoảng 2,4 tỷ USD mỗi năm do tác động của biến đổi khí hậu.
Để ứng phó và thích nghi, chính quyền các tỉnh, thành phố và người dân Đồng bằng sông Cửu Long đã và đang thực hiện đồng loạt nhiều giải pháp như: Nâng cấp các công trình thủy lợi, nạo vét kênh mương, ngăn cống đập chống hạn-mặn, trữ nước ngọt phục vụ sản xuất... Ngành nông nghiệp đã tổ chức tập huấn cho nông dân cách bón phân các loại giống lúa, chăm sóc hoa kiểng, cây giống, cây đặc sản phù hợp với điều kiện nắng hạn, xâm nhập mặn.
Tuy nhiên, trên đây chỉ là những giải pháp ứng phó mang tính cục bộ trong điều kiện của mỗi địa phương. Để ứng phó kịp thời, hiệu quả đòi hỏi phải có sự nghiên cứu của các tổ chức quốc tế, nhà khoa học cũng như những động thái tích cực của các ngành, các cấp và của cả cộng đồng để đưa ra những quyết sách đúng nhằm giảm thiệt hại.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, giảng viên cao cấp Trường đại học Cần Thơ (nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu biến đổi khí hậu-DRAGON-Mekong) chia sẻ: Hiện nay, việc ứng phó lâu dài với hiện tượng biến đổi khí hậu và nước biển dâng ở Đồng bằng sông Cửu Long đang gặp khó khăn về nguồn nhân lực. Đội ngũ cán bộ kỹ thuật thiếu. Việc phân cấp quản lý ở một số địa phương còn lúng túng, chồng chéo cho nên chưa có phương pháp phân tích, giải pháp ứng phó cụ thể.
Để khắc phục hạn chế, các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long cần nâng cao chất lượng hoạt động Ban Chỉ đạo ứng phó với biến đổi khí hậu để đánh giá hiện trạng, nghiên cứu và đề ra những giải pháp khả thi. Đồng thời có kế hoạch cụ thể về tăng cường đào tạo nguồn nhân lực phục vụ tốt công tác ứng phó, thích nghi biến đổi khí hậu.
Mặt khác, cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân về hậu quả cũng như giúp họ tìm cách thích nghi, đối phó với hạn hán, xâm nhập mặn, lũ lụt; giúp người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, cơ cấu mùa vụ hợp lý nhằm từng bước thích ứng điều kiện sinh thái của địa phương. Đặc biệt là chuyển dịch từ tư duy thuần túy “ứng phó” sang chủ động “kiến tạo phát triển”, thích nghi bền vững với điều kiện tự nhiên.