Theo yêu cầu của nhiệm vụ thiết kế, Bảo tàng lịch sử quốc gia là một tổ hợp kiến trúc gồm ba không gian chính: Tòa nhà chính của Bảo tàng; Không gian “Khám phá - Sáng tạo” trưng bày dành cho tuổi trẻ ; Khu tưởng niệm các danh nhân nằm trong một tổng thể sân vườn, cây xanh và khu trưng bày ngoài trời.
Bảo tàng lịch sử quốc gia phải thể hiện được ý nghĩa lịch sử và chính trị to lớn của một công trình có kiến trúc đẹp, trang trọng, hiện đại, đậm đà tính dân tộc, là biểu tượng về kiến trúc của Việt Nam qua các giai đoạn từ thời kỳ tiền sử cho đến ngày nay và sự phong phú đa dạng của văn hóa các dân tộc, khắc phục những khuyết điểm của Bảo tàng lịch sử Việt Nam và Bảo tàng cách mạng Việt nam hiện nay.
Sáu trong số 18 phương án thiết kế kiến trúc dự thi đã được lựa chọn trưng bày tại triển lãm, trong đó có hai phương án đoạt giải A và bốn phương án đoạt giải khuyến khích cuộc thi tuyển trọn các phương án kiến trúc Bảo tàng lịch sử Quốc gia.
Theo đánh giá của các thành viên Hội đồng tuyển chọn (gồm 6 thành viên trong nước, 5 thành viên nước ngoài là các chuyện gia trong các lĩnh vực kiến trúc, quy hoạch, di sản văn hóa, khoa học lịch sử do Thứ trưởng Xây dựng Trần Ngọc Chính làm Chủ tịch) thì các phương án dự thi được chuẩn bị một cách công phu với nhiều ý tưởng sáng tạo, thể hiện tâm huyết, tình cảm, tài năng cuả các nhóm tác giả trong và ngòai nước đối với công trình văn hóa có ý nghĩa đặc biệt này.
Hai phương án thiết kế đoạt giải A, một lấy ý tưởng từ bọc trăm trứng của mẹ Âu Cơ và cha Lạc Long Quân, một lấy ý tưởng từ bàn tay của quần chúng nhân dân đã tạo dựng lịch sử của dân tộc, được nhiều khách tham quan đánh giá là ý tưởng độc đáo, kết hợp được hai yếu tố truyền thống và hiện đại.
Ông NguyễnVăn Đỉnh, Trưởng khoa kiến trúc Đại học Xây dựng tỏ ra tâm đắc với phương án kiến trúc lấy ý tưởng từ bàn tay. Ông cho rằng, đối với kiến trúc của bảo tàng thì điều quan trọng là hình tượng phải để lại dấu ấn cho khách tham quan. Kiến trúc bảo tàng có biểu tượng bàn tay mang rất nhiều ý nghĩa: bàn tay đã tạo dựng lịch sử dân tộc, tượng trưng cho truyền thống lao động cần cù và chiến đấu anh dũng bảo vệ nền độc lập dân tộc của nhân dân ta. Bàn tay cũng thể hiện sự đổi mới, hòa nhập, phát triển, là sự cảm thông, chia sẻ, yêu thương.
Nghệ sĩ ưu tú Khôi Nguyên thì cho rằng phương án kiến trúc lấy cảm hứng từ con rồng cháu tiên là vượt trội hơn cả. Một không gian kiến trúc hoành tráng, sự hòa hợp âm dương, vừa hiện đại, vừa truyền thống, thể hiện rõ nét chiều dài lịch sử dân tộc thật dày và thật sâu.
Tuy nhiên, một số ý kiến cũng cho rằng hạn chế của phương án thứ nhất là phần quy hoạch xây dựng lại chiếm quá nhiều diện tích của công viên Hữu Nghị, phương án thứ hai thì phù hợp với kiến trúc của bảo tàng nghệ thuật hơn là bảo tàng lịch sử, mặt khác nó cũng không phù hợp với phong thủy của Hà Nội, vùng đất địa linh nhân kiệt.
Bác Trần Huy Ánh, ở 262 Bà Triệu Hà Nội lại ủng hộ phương án lấy cảm hứng từ chiếc trống đồng Đông Sơn và mái nhà Việt. Bác Ánh cho rằng, kiến trúc lấy ý tưởng từ chiếc trống đồng Đông Sơn, là biểu tượng văn hóa các dân tộc Việt Nam hôm nay đồng thời gợi nhớ về khởi nguồn của đất nước, nhà nước Hùng Vương.
Điểm khác biệt của phương án này còn là thiết kế vòng tròn, khách tham quan bảo tàng sẽ chiêm nghiệm chiều dài của lịch sử thể hiện qua các hiện vật bài trí tại tầng một lên đến tầng trên cùng. Với thiết kế này, bảo tàng sẽ có hệ thống thông gió tự nhiên, tạo luồng không khí sạch và có tác dụng hạ nhiệt trong phòng, giúp công tác bảo quản các hiện vật trưng bày tại bảo tàng được tốt hơn.
Ông Nguyễn Quang Nam, Giám đốc Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng Bảo tàng lịch sử quốc gia cho biết, các ý kiến đóng góp của khách tham quan sẽ được tập hợp, phân tích, thảo luận với các nhà tư vấn thiết kế, nếu ý kiến nào xác đáng, Ban quản lý sẽ liên lạc, gặp trực tiếp trao đổi với mong muốn tìm ra phương án phù hợp nhất, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân.
Sáu phương án đoạt giải trên cũng sẽ được trưng bày tại Bảo tàng lịch sử TP Hồ Chí Minh từ ngày 2-10 đến 8-10 và trên mạng internet tại hai địa chỉ www.baoxaydung.com.vn và www.vnn.vn để lấy ý kiến đóng góp của đông đảo các tầng lớp nhân dân trên mọi miền tổ quốc.
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia dự kiến được khởi công vào cuối năm nay tại khu trung tâm đô thị mới phía tây Hồ Tây, với diện tích 10 héc-ta, gắn với khu không gian mở 28,5 héc-ta của Công viên Hữu Nghị, thuộc hai xã Xuân Đỉnh và Cổ Nhuế (Từ Liêm, Hà Nội). Đây sẽ là nơi lưu giữ và phát huy một cách đầy đủ nhất những giá trị di sản của lịch sử – văn hóa Việt Nam, trên cơ sở hợp nhất Bảo tàng Lịch sử Việt Nam và Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, cộng với việc bổ sung làm phong phú thêm từ nhiều nguồn tư liệu khác trên cả nước.
