Quốc lộ 47, đoạn từ ngã ba Cầu Thiều (Triệu Sơn) đến xã Xuân Thắng (Thọ Xuân) là tuyến giao thông quan trọng, nối liền vùng đồng bằng với các huyện miền núi phía tây tỉnh Thanh Hóa. Ðây còn là con đường cơ động được thi công từ những năm 1979-1980 có bề rộng nền đường chín mét.
Năm 1996 đoạn từ Cầu Thiều đến Xuân Thắng được nâng cấp theo nội dung giữ nguyên bình đồ tuyến, tim đường như hiện tại nhưng mặt đường chỉ đổ bê-tông nhựa rộng sáu mét. Trải qua mấy chục năm khai thác, phát huy tác dụng, tuyến đường 101-79 nay là quốc lộ 47 xuống cấp nghiêm trọng.
Năm 2003 Chính phủ ủy quyền cho Bộ Giao thông vận tải (GTVT) đầu tư Dự án nâng cấp, cải tạo mạng lưới đường bộ bằng nguồn vốn vay WB. Giữa tháng 3-2005 Bộ GTVT có Quyết định 4691/QÐ-BGTVT phê duyệt thiết kế kỹ thuật dự án nâng cấp, cải tạo quốc lộ 47 đoạn Cầu Thiều - Xuân Thắng thuộc hợp phần dự án WB4.
Theo đó, đoạn đường nâng cấp cải tạo đó có tổng chiều dài gần 21 km, mặt đường rộng bảy mét, chiều rộng nền đường 12 mét. Tuy nhiên, phần đất lưu không, hành lang an toàn giao thông đường bộ bị chiếm dụng, công tác giải phóng mặt bằng, thi công gặp nhiều khó khăn, trở ngại.
Việc nâng cấp, cải tạo đoạn quốc lộ 47 nêu trên liên quan đến 1.772 hộ thuộc hai huyện Thọ Xuân, Triệu Sơn. Trong giải phóng mặt bằng, phần lớn các hộ dân sinh sống hai bên đường đã nhận tiền hỗ trợ đền bù, bàn giao mặt bằng cho nhà thầu thi công. Riêng huyện Triệu Sơn nơi có 15,4 km quốc lộ 47 chạy qua còn gặp nhiều ách tắc.
Sau một thời gian vận động, thuyết phục, huy động hệ thống chính trị cùng tham gia, đến nay có hơn 2.000 lượt hộ đã nhận tiền hỗ trợ đền bù, bồi thường, còn lại 21 hộ ở xã Thọ Dân, 37 hộ dân xã Thọ Cường chưa nhận tiền đền bù, tiếp tục thắc mắc, khiếu kiện chung quanh việc xác định nguồn gốc đất, chỉ giới đường, khung áp giá đền bù... Mục đích của các hộ muốn được công nhận giao quyền sử dụng đất trước thời điểm tháng 12-1980 để được hưởng chính sách hạn điền lớn hơn.
Qua thanh tra, ít hộ chứng minh được quyền sở hữu đất trước thời điểm nêu trên, còn số đông được cấp quyền sử dụng đất sau đó. Thậm chí, theo bản địa chính và hồ sơ quản lý đất đai, diện tích các hộ cho là đất thổ cư thể hiện trên bản đồ là đất lúa của hợp tác xã.
Trong quá trình tổ chức thực hiện, một số cấp ủy, chính quyền cơ sở thiếu công khai, dân chủ, một số cán bộ mưu lợi riêng, gây bức xúc trong dư luận. Công tác quản lý đất đai, hành lang an toàn giao thông bị buông lỏng, thậm chí huyện Triệu Sơn ban hành Quyết định 442/QÐ-CT ngày 16-5-2005 về giá các loại đất không đúng thẩm quyền để quần chúng vẫn bám vào văn bản này đòi hỏi quyền lợi.
Cụ thể, dọc tuyến lộ nêu trên chỉ có ba thị tứ: Thiều (Dân Lý), ngã ba Dân Lực, Ðà (Thọ Dân) được áp giá hỗ trợ bồi thường 500 nghìn đồng/m2, còn lại các hộ hưởng mức áp giá 325 nghìn đồng/m2. Các hộ có đất bám mặt đường 47 thuộc xã Thọ Cường và ngay cả hộ sinh sống ở khu vực Ðà nhưng nằm ngoài chỉ giới quy hoạch thị tứ không thuộc diện được hưởng lợi mức hỗ trợ 500 nghìn đồng/m2.
Dù vậy, nhiều hộ trong số 58 hộ chưa nhận tiền bồi thường nêu trên không chấp thuận. Một số đối tượng cố tình ngáng trở, lôi kéo quần chúng chống đối có tổ chức. Mặt khác, vẫn còn 13 cán bộ, đảng viên chưa gương mẫu chấp hành và vận động người thân thực thi chủ trương của đảng ủy, chính quyền, đặt quyền lợi riêng lên trên lợi ích chung.
Khi giải quyết vấn đề nảy sinh còn có biểu hiện thiếu kiên quyết, né tránh hoặc bị tác động bởi mối quan hệ láng giềng, dòng tộc ràng buộc. Vì vậy, ngay cả hộ đã nhận tiền đền bù cũng ngáng trở đơn vị thi công do bị lợi dụng, thao túng.
Chủ tịch UBND huyện Triệu Sơn Lê Văn Phan cho biết thêm: Dù đã được điều chỉnh nâng tổng chi phí đền bù lên hơn 53 tỷ đồng, tỉnh và huyện có sự ưu ái, vận dụng chính sách theo hướng có lợi cho dân nhưng khung áp giá đền bù chưa mang tính khuyến khích. Nghị định 84/2007/NÐ-CP vừa có tính tích cực vừa tạo ra bất bình đẳng. Do vậy, người được trao quyền sử dụng đất hợp pháp cũng được hưởng lợi như đối tượng được giao đất không đúng thẩm quyền.
Thêm vào đó, cùng một dự án áp dụng mức hỗ trợ thu hồi đất theo giá chỉ định và mức giá theo quy chế đấu thầu cũng gây nên tâm lý so bì trong dư luận. Dù vậy, cho đến nay Thanh Hóa đã cơ bản bàn giao mặt bằng cho nhà thầu. Tỉnh cũng đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền, thuyết phục, củng cố hồ sơ và sẽ có thái độ cương quyết, thực hiện biện pháp cưỡng chế đối với những hộ dân cố tình chống đối, cản trở nhằm giải tỏa khoảng 2,5 km còn lại.
Khảo sát công trường và đi trên tuyến lộ 47 thì đầy ổ gà, mịt mù cát bụi mới thấm thía nỗi khổ của các hộ dân cư sinh sống ven đường cùng người, phương tiện tham gia giao thông. Sau khi Ban quản lý các dự án 18, Bộ GTVT bàn giao việc nâng cấp, cải tạo quốc lộ 47 cho Ban quản lý dự án 2, Cục đường bộ Việt Nam, đơn vị kế nhiệm đã tiến hành làm lễ khởi công vào giữa năm 2005. Qua ba năm, nhà thầu là Công ty Vạn Cường mới thi công, thảm nhựa được bảy km đường. Nhiều tháng nay, công trường gần như "án binh bất động" dù có mặt bằng thi công.
Trên công trường chỉ có một máy lu hoạt động còn nhiều xe máy trong thế "ngủ đông", búa máy đóng cọc nằm ngủ giữa hố sâu, rộng chừng 10 mét cắt ngang nền đường, trở thành cạm bẫy của người, phương tiện tham gia giao thông.
Anh Ðàm Xuân Thành ở xã Dân Lực cho biết: Ðơn vị thi công gửi một máy xúc, một máy ủi, một cần cẩu cho gia đình anh trông hộ cả tháng nay. Lâu ngày không hoạt động nên xích sắt đổ mầu han gỉ. Một số cán bộ ngành giao thông vận tải Thanh Hóa khẳng định: Tiến độ thi công đường 47 chậm là do năng lực của nhà thầu hạn chế, điều hành lệ thuộc, nhật trình thi công không hợp lý. Ðơn cử việc điều động phương tiện, vật tư để xử lý ổ gà, Ban điều hành dự án cũng phải xin ý kiến, chờ cấp trên quyết định. Suốt mùa khô, nhà thầu không tiến hành đào móng trụ, mố cầu đến khi trời đổ mưa mới "động binh" nên vừa thi công, vừa tát, hút nước. Thêm vào đó, nhà thầu không chủ động được nguồn nhân lực, điều động phương tiện, vật tư thi công cuốn chiếu. Nhiều đoạn, nhất là khu vực thị tứ đơn vị thi công đào móng xong, chậm đổ vật tư, lu lèn nền đường gây cản trở cho người, phương tiện tham gia giao thông cực khổ cho cư dân sinh sống bên đường.
Ông Ðặng Quyết Chí, Bí thư Ðảng ủy xã Thọ Cường cho biết: Nếu tính thời điểm xã bàn giao mặt bằng hơn 1,2 km gần đây nhất cho nhà thầu vào ngày 20-5-2008 thì sau hơn ba tháng vẫn không thấy động tĩnh gì. Ðược biết, một trong những lý do khiến nhà thầu trễ nải trong thực thi dự án nâng cấp, cải tạo quốc lộ 47 là giá vật tư, nhiên liệu tăng cao. Qua hạch toán, nhà thầu lỗ hàng chục tỷ đồng nên nảy sinh tâm lý nấn ná chờ cơn bão giá hạ nhiệt.
Trước tình hình trên, tỉnh Thanh Hóa đã nhiều lần đốc thúc nhà thầu và gửi công văn kiến nghị Bộ Giao thông vận tải, Ban dự án 2, Cục Ðường bộ Việt Nam cử cán bộ có năng lực bám hiện trường nắm tình hình, chỉ đạo nhà thầu thi công tập trung, huy động thêm phương tiện, xe máy, thiết bị, nhân lực, tài chính đẩy nhanh tiến độ thi công, đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong giải quyết các vấn đề phát sinh. Cuối năm 2008 việc nâng cấp, cải tạo đoạn quốc lộ 47 phải hoàn thành nhưng hiện tại việc thi công vẫn giẫm chân tại chỗ.
Bài và ảnh: Mai Luận
