Thiết lập thể chế mới theo hướng “Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm”

Xác lập rõ vai trò hạt nhân dẫn dắt vùng Thủ đô

Đa số các đại biểu Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Thủ đô. Bên cạnh đó, vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là việc bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật khi trao cho Thủ đô những cơ chế đặc thù.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) nhận thấy đây là lần đầu luật trao một khối lượng thẩm quyền lớn cho chính quyền Thủ đô mà trung tâm của sự phân quyền, trao quyền là Hội đồng nhân dân (HĐND) thành phố Hà Nội.

Theo đại biểu Trịnh Xuân An, đây là điểm nổi bật, mang tính đột phá trong tư duy luật pháp. Theo đó, HĐND thành phố Hà Nội được trao vai trò là nhà hoạch định chính sách và kiến tạo thể chế cho chính quyền đô thị.

Vấn đề đại biểu Trịnh Xuân An đặt ra khi quyền lực được trao đi rất mạnh thì thiết chế thực hiện quyền lực đó phải được nâng cấp, thật sự xứng đáng. Cùng với đó, quyền lực lớn nhưng cũng đặt ra sức ép cho quá trình tổ chức thực hiện.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Đoàn Quảng Trị) nhận thấy xuyên suốt dự thảo luật là việc phân quyền tối đa, toàn diện, đồng thời phân định rõ thẩm quyền giữa HĐND, Thường trực HĐND, Ủy ban nhân dân (UBND) và Chủ tịch UBND.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc quy định xác định rõ chủ thể được phân cấp theo hướng như Luật Tổ chức chính quyền địa phương, đồng thời nghiên cứu phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho chính quyền cấp xã.

Đại biểu Tạ Văn Hạ ( Đoàn Đà Nẵng) chỉ rõ: Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này sẽ trao cho thành phố Hà Nội 192 thẩm quyền, trong đó có 50 thẩm quyền kế thừa từ Luật Thủ đô (cũ) và Nghị quyết 258/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô.

Đặc biệt, có 85 thẩm quyền mới chưa có trong quy định của pháp luật hiện hành. Bày tỏ ủng hộ nhưng đại biểu Hạ nhấn mạnh, việc đi đôi với phân quyền mạnh cần phải kiểm soát quyền lực chặt chẽ...

Giải trình làm rõ thêm ý kiến đại biểu nêu, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Thủ đô là bước tiến mang tính lịch sử nhằm thiết lập mô hình thể chế phát triển mới, chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo và quản trị phát triển.

Quan điểm xuyên suốt là trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền triệt để và trách nhiệm giải trình rõ ràng, gắn với phương châm “Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm”.

Việc sửa đổi luật sẽ giúp xác lập rõ vai trò hạt nhân dẫn dắt vùng Thủ đô, bảo đảm sự hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp, lấy hạnh phúc của nhân dân làm tiêu chí phát triển.

Đồng thời, tạo lập nền tảng pháp lý vững chắc hiện thực hóa tầm nhìn phát triển 100 năm, phát huy vai trò vị trí là trung tâm chính trị, hành chính của quốc gia; xây dựng Hà Nội thành trung tâm đổi mới sáng tạo, tài chính hàng đầu xứng tầm với đô thị toàn cầu.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ rà soát kỹ các cơ chế, chính sách phân quyền để đề xuất hoàn thiện. Về các ý kiến yêu cầu giao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo luật đã cố gắng thiết kế các cơ chế kiểm tra, giám sát, công khai minh bạch và trách nhiệm giải trình một cách có hệ thống, đủ mạnh để tương xứng với việc phân quyền cho thành phố.

Bảo đảm thực chất quyền tiếp cận thông tin của người dân

Tiếp đó, thảo luận về dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), nhiều đại biểu đặt ra yêu cầu phải đổi mới tư duy lập pháp, nhằm nâng cao hiệu quả thực thi, bảo đảm thực chất quyền tiếp cận công lý của người dân, do đó cần những quy định cụ thể, rõ ràng, khả thi, có cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Cho ý kiến về quy định thông tin không được tiếp cận, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn Lạng Sơn) nhận thấy dự thảo luật đã mở rộng hơn các thông tin không được tiếp cận. Việc giao nhiều quyền hơn cho người đứng đầu cơ quan phải cung cấp thông tin sẽ dễ dẫn đến việc tùy tiện công bố hay không công bố, né tránh trách nhiệm công khai thông tin như nhiều đại biểu nêu.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân đề nghị, cần quy định cụ thể hơn tiêu chí gây nguy hại nhằm hạn chế việc áp dụng tùy nghi, đồng thời bổ sung cơ chế kiểm tra, giám sát độc lập đối với các quyết định từ chối cung cấp thông tin...

Lo ngại nếu thiết chế không chặt chẽ, cơ chế tiếp cận thông tin có thể bị lợi dụng, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm (Đoàn Lâm Đồng) chỉ ra các đối tượng có thể thu thập thông tin để phục vụ mục đích xâm phạm an ninh quốc gia và thực hiện các hoạt động tội phạm khác, khai thác dữ liệu để trục lợi hoặc tập hợp thông tin để gây nhiễu, kích động xã hội. Do đó, đề nghị cần xác lập rõ nguyên tắc xuyên suốt, minh bạch nhưng không được tạo ra lỗ hổng về an ninh, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu.

Việc biến quyền tiếp cận thành cơ chế xin cho, đề nghị cân nhắc kỹ quy định liên quan mục đích sử dụng thông tin của người yêu cầu. Trước đó, đầu giờ sáng, 100% đại biểu Quốc hội có mặt biểu quyết thông qua Nghị quyết về việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệtđối với xăng, dầu và nhiên liệu bay; tán thành thông qua việc điều chỉnh, bổ sung Chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.

Đánh giá tổng kết đợt họp 1 của kỳ họp thứ nhất, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, đợt họp diễn ra nghiêm túc, khẩn trương, dân chủ, đúng quy định, đạt nhiều kết quả tích cực.

Quốc hội tạm nghỉ từ chiều 12/4 đến ngày 19/4, để các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan hữu quan tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo luật, dự thảo nghị quyết.