Thi cử thời hiện đại

Vỏ quýt dày...

Từ cổ chí kim, trường thi, bản chất của nó không bao giờ yên tĩnh. Nước Trung Hoa cổ xưa, trong bộ phim Tể tướng Lưu gù đã từng ghi lại sinh động hình ảnh các sĩ tử phạm quy. Còn ở ta, thời hiện đại với những phương tiện kỹ thuật và công nghệ tân kỳ du nhập, năm sau mới lạ hơn năm trước, tháng sau mới lạ hơn tháng trước, trường thi nghiễm nhiên trở thành nơi thi thố những ngón nghề, những thủ đoạn gian lận trắng trợn nhưng tinh vi, tinh xảo, được mài giũa, được rèn luyện, nâng cấp thành  những thao tác thuần thục mang tính công nghệ.

Cách đây hơn chục năm, một nữ giảng viên Ðại học Luật có lần tâm sự: "Bây giờ đi coi thi, chúng tôi không sợ chuyện phao thi, vì phao thi cổ lỗ rồi, mà sợ nhất là thi kèm, thi hộ, thi thuê!". Trước đó, phát hiện hiện tượng thi hộ đầu tiên, cả xã hội sửng sốt. Nhưng rồi  rất nhanh, những năm sau đó, mỗi kỳ thi tuyển sinh đại học, hiện tượng thi hộ, thi kèm, thi thuê nở rộ như nấm sau mưa, mỗi năm thủ đoạn của những kẻ thi hộ, thi kèm, thi thuê lại cao tay hơn, biến thái khôn lường hơn. Và đến giờ, thi hộ, thi kèm, thi thuê đã thành công nghệ, hơn nữa, thành "công nghệ cao".

Tại đợt thi đầu tiên của kỳ thi tuyển sinh ÐH 2006, các giám thị coi thi đã phát hiện một hiện tượng, thí sinh lén lút sử dụng điện thoại di động trong giờ thi. Mở rộng điều tra, các cơ quan chức năng đã lần tìm ra và khẳng định - đây là sự gian lận thi cử có tổ chức với hàng ba chục sinh viên tham gia đường dây giải bài, nhắc bài thuê, tham gia lắp đặt, hướng dẫn sử dụng thiết bị, tham gia đội lốt thí sinh dự thi để đọc đề ra ngoài... Ðiều bất ngờ, không chỉ có thí sinh nam, mà có cả thí sinh nữ, không chỉ có một vài thí sinh, mà có hàng chục thí sinh là " khách hàng " của đường dây gian lận thi cử công nghệ cao này, mà cầm đầu là Nguyễn Hồng Hải, nguyên là sinh viên tốt nghiệp ÐH Công đoàn, một kẻ đang bị công an truy nã bởi có thâm niên trong nghề thiết lập đường dây nhắc bài cho thí sinh qua điện thoại. Dưới trướng của Hải, có tới 35 sinh viên giỏi (chuyên giải đề thi) của các trường ÐH, được Hải trả công cho mỗi môn thi từ 3,2 đến 3,5 triệu đồng.

Nhưng sĩ tử thời nào cũng thế, bên cạnh sự tinh quái, táo tợn, phiêu lưu, lại có cả sự ngô nghê. Trong hàng mấy chục trường hợp thí sinh cố tình gian lận bị đình chỉ, còn có những thí sinh "gian lận" vô ý, vô tình. Ðộc đáo nhất là trường hợp một thí sinh nữ, trong buổi sáng thi môn Văn, đang say mê đọc lại bài vừa làm xong, máy điện thoại di động bỗng tít tít, hiện lên dòng chữ: "Chúc em tự tin. Anh yêu em lắm!". Trí tuệ thông thái hay con tim chân thành đặt lầm chỗ đều có thể gây nên họa. 

Móng tay có nhọn?

Cha ông ta thật thâm thúy: "Vỏ quýt dày có móng tay nhọn". Sự gian lận dễ bất thành nếu có những móng tay nhọn. Móng tay nhọn đầu tiên là các cơ quan công an, an ninh văn hóa. Bóc gỡ dần, đường dây thi thuê theo công nghệ cao có tổ chức công phu đã và đang hiện dần diện mạo và chân tướng. Móng tay nhọn thứ hai không đâu khác, là quy chế thi cử. Có thể nói, đây là năm ngành chỉ đạo thi cử ráo riết, chặt chẽ, gắt gao nhất, sau những hệ luỵ và tai tiếng của kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa qua, bắt đầu từ khâu coi thi -  vốn bị coi là khâu yếu nhất. Vì thế, con số 34 giám thị coi thi bị xử lý kỷ luật, cao nhất từ trước tới nay, không phải là con số có " vấn đề" như có tờ báo hồn nhiên nhận xét, mà chính là một con số lành mạnh, thể hiện rõ quyết tâm kỷ cương thi cử của ngành.

Móng tay nhọn thứ ba là kỹ thuật thi cử. Sau biết bao tranh cãi, trao đổi, thảo luận, đây là năm đầu tiên tuyển sinh, ngành GD và ÐT triển khai cách thi trắc nghiệm ở môn thi ngoại ngữ. Sau hai lần thi thử và một lần thi thật, kỹ thuật thi trắc nghiệm dường như không tỏ ra khó khăn, đỏng đảnh với thí sinh, đối tượng phải thực hành trắc nghiệm, mà trái lại, lại tỏ ra khó tính, đỏng đảnh với các thầy, với chuyên gia, những người "ban hành" trắc nghiệm. Ví như về thiết kế, lý thuyết thi trắc nghiệm yêu cầu thí sinh phải úp tờ giấy in mã đề, đồng thời là tờ in đề thi xuống bàn, tránh lộ bí mật, bảo đảm các thí sinh ngồi cạnh nhau không giống nhau về đề thi. Nhưng thực tế, đề thi lại in hai mặt giấy, thành thử khi thí sinh úp tờ giấy có in mã đề xuống mặt bàn thì  úp vẫn thành... ngửa.

Không chỉ úp thành... ngửa, đề thi trắc nghiệm ngoại ngữ một lần nữa lại khiến các thầy lúng túng, bởi cách ra đề đã gây cho thí sinh nhiều nhầm lẫn. Yêu cầu làm 70 câu (60  câu bắt buộc, 10 câu tự chọn trong số 20 câu), nhưng nhiều thí sinh đã làm tới 80 câu. Chấm hay không chấm đây? Phải khẳng định một điều, với cách thi trắc nghiệm, nạn phao thi sẽ giảm hẳn và không còn. Nhưng cái còn lại, ngành GD và ÐT phải xây dựng được một ngân hàng đề thi phong phú, đa dạng và hùng mạnh, luôn được bổ sung với những chuyên gia về thi trắc nghiệm thuần thục và chuyên nghiệp. Ðó mới là móng tay đủ nhọn

Dò lộ trình

Phương thức tuyển sinh theo phương án "ba chung" đã qua một hành trình năm năm. Cho dù còn tiếng chì, tiếng bấc, phương thức này đang dần ổn định, và với cách chia theo năm cụm thi ở bắc, trung, nam, rõ ràng kỳ thi tuyển sinh có giảm phần nào sự tốn kém cho các bậc cha mẹ, giảm ách tắc giao thông và áp lực căng thẳng tâm lý cả xã hội. Trong phương thức này, việc ra đề thi chung là cái được nhất.

Năm nay, đề thi tuyển sinh ÐH được nhận những lời đánh giá tốt, thậm chí có nhiều đề được cho là hay. Ðề thi bám sát chương trình THPT, tập trung vào lớp 12, không sai sót,  tính phân loại  rất rõ, phải là học sinh tương đối khá, nắm chắc kiến thức mới có thể làm tốt được. Tuy nhiên, phương thức này đã hẳn là tối ưu chưa? Câu trả lời chắc chắn là chưa. Bởi lẽ đến thời điểm này, ngành mới coi kỳ thi tốt nghiệp và tuyển sinh 2006, với hình thức trắc nghiệm là năm đầu tiên của lộ trình đổi mới thi cử. Bởi lẽ, đến thời điểm này, ngành vẫn còn dùng dằng chưa dứt khoát được thi trắc nghiệm mở rộng dần từng năm với từng môn hay đồng loạt. Bởi lẽ, đến thời điểm này, ngành vẫn chưa xác định được đổi mới thi cử bằng cách sáp nhập kỳ thi tốt nghiệp THPT với tuyển sinh ÐH hay vẫn tách như hiện nay. Bởi thế, tiếng là xây dựng lộ trình, nhưng lộ trình đổi mới thi cử còn mơ hồ, còn mù mờ, lắm va vấp mà chưa một chuyên gia sành sỏi  nào  dự  đoán  hết  chông  gai. Ngành GD và ÐT giống như anh giáo làng từ trong ánh sáng tù mù của đèn dầu làng quê vừa chống gậy vừa dò dẫm trên con đường ra thành phố, tiếp cận và hội nhập văn minh.

Phải vượt lên chính mình

Một câu hỏi: làm thế nào để chống gian lận? Câu trả lời: giảm áp lực, vì còn nhiều áp lực còn lắm gian lận. Giảm áp lực tuyển sinh ÐH bằng cách nào? Câu trả lời: tìm ở chính mô hình phát triển và thiết chế đào tạo ÐH, bởi thi trắc nghiệm mới chỉ là phần nhỏ mang tính kỹ thuật ngăn chặn phao thi.

Năm tuyển sinh ÐH nào cũng có thí sinh ngất tại trường thi vì quá căng thẳng, thậm chí có những thí sinh tự tử vì không chịu nổi áp lực tâm lý, sự kỳ vọng của chính gia đình, cha mẹ, người thân, khi tuổi đời còn rất thanh xuân. Ðó là điều khiến người lớn chúng ta không khỏi xót xa, suy nghĩ. Sinh ra, được nuôi dưỡng và mang đậm dấu ấn ảnh hưởng nền đào tạo ÐH của những đất nước ưu tú một thời nhưng giờ đây trong cơn khủng hoảng cũng đang phải cải tổ, đổi mới chính mình, giáo dục ÐH Việt Nam nói chung, thi cử ÐH nói riêng, không thể phát triển một cách "dị biệt", ngược quy luật. Ðó là "đầu vào" quá chặt chẽ, nhưng "đầu ra" quá lỏng lẻo. Quá trình đào tạo ÐH dường như thả nổi và hoàn toàn không sàng lọc. Ðể có được tấm bằng cử nhân, thậm chí thạc sĩ, tiến sĩ... có rất nhiều con đường tiêu cực, mua bán, đổi chác. Giáo dục ÐH đã đến lúc phải vượt lên chính mình, phải cải cách, đổi mới triệt để, phù hợp xu thế chung của thời đại. Sự giảm áp lực thi cử phải được nhìn dưới nhãn quan chiến lược đồng bộ, kết hợp hài hòa vĩ mô và vi mô. Mặt vĩ mô: phát triển mạnh hơn nữa mạng lưới các trường ÐH ngoài công lập, khai thác tối đa nguồn lực xã hội. Mặt vi mô: xây dựng thiết chế đào tạo ÐH theo hệ thống tín chỉ, hệ thống đào tạo văn minh, ở đó, không có khái niệm sinh viên lưu ban, nhưng sự sàng lọc lại rất chặt chẽ. Mặt quản lý, Bộ GD và ÐT vừa tăng cường quản lý Nhà nước, thanh tra, kiểm tra, vừa phân cấp, phân quyền tuyển sinh quanh năm cho các trường ÐH, học viện, các trường CÐ, để "đầu vào" phổ biến mềm dẻo hơn nữa, giảm áp lực hơn nữa, nhưng "đầu ra" nhờ có quá trình sàng lọc, quá trình kiểm soát và đào tạo bằng hệ thống tín chỉ mà bảo đảm thật sự hiệu quả và chất lượng.

Vì thế, chuyện thi cử thời hiện tại lại là chuyện phát triển ÐH trong tương lai.

Vì thế, chuyện gian lận thi cử của một số cá nhân là vấn đề đặt ra đòi hỏi phải cải cách mạnh mẽ nền giáo dục nước nhà.