Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư cùng sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo đang đặt ra những yêu cầu mới đối với giáo dục, nhất là giáo dục phổ thông. Giáo dục hiện nay không chỉ dừng lại ở việc trang bị tri thức mà còn hướng tới phát triển năng lực, tăng cường tư duy sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề, kỹ năng công nghệ và năng lực thích ứng của người học.
Trong xu thế đó, giáo dục STEM ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho tương lai. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai giáo dục STEM tại nhiều cơ sở giáo dục vẫn còn đối mặt với không ít thách thức như sự thiếu đồng bộ về học liệu, cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ, đội ngũ giáo viên, hoạt động trải nghiệm thực tiễn cũng như kết nối với doanh nghiệp và cộng đồng khoa học.
Các đại biểu thực hiện nghi thức ra mắt HNUE STEM Ecosystem - Hệ sinh thái STEM Trường đại học Sư phạm Hà Nội. (Ảnh: THANH TÙNG)
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, Trường đại học Sư phạm Hà Nội đã xây dựng Đề án “Phát triển Hệ sinh thái STEM HNUE trong giáo dục phổ thông đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo”, hướng tới kiến tạo một mô hình giáo dục STEM toàn diện, có khả năng kết nối, hỗ trợ và lan tỏa rộng rãi trong hệ thống giáo dục.
Điểm cốt lõi của HNUE STEM Ecosystem là cách tiếp cận giáo dục STEM theo hướng hệ sinh thái, trong đó các thành tố không vận hành riêng lẻ mà được tích hợp trong một chỉnh thể thống nhất. Nhà trường giữ vai trò trung tâm kết nối, phối hợp giữa chương trình giáo dục, học liệu, hạ tầng STEM Lab, đào tạo và bồi dưỡng giáo viên, hoạt động trải nghiệm cho học sinh, nền tảng công nghệ số cùng sự đồng hành của doanh nghiệp và cộng đồng giáo dục.
Theo định hướng phát triển, HNUE STEM Ecosystem hướng tới xây dựng hệ thống giáo dục STEM liên thông từ lớp 1 đến lớp 12, tạo điều kiện để học sinh tiếp cận STEM theo lộ trình phù hợp với từng giai đoạn phát triển, đồng thời tăng cường cơ hội trải nghiệm, thực hành và vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông Thái Văn Tài và các thầy cô tham quan học sinh trải nghiệm STEM. (Ảnh: THANH TÙNG)
Song song với đó, nhà trường tập trung phát triển hệ thống học liệu STEM đồng bộ, xây dựng các mô hình dạy học tích hợp, hỗ trợ giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy và từng bước mở rộng khả năng tiếp cận giáo dục STEM cho học sinh ở nhiều địa phương.
HNUE STEM Ecosystem được xây dựng trên nền tảng tích hợp giữa chương trình, học liệu, STEM Lab, hoạt động trải nghiệm học sinh, bồi dưỡng giáo viên, công nghệ số và mạng lưới hợp tác với doanh nghiệp, tổ chức giáo dục. Đây được xem là cơ sở quan trọng để từng bước thúc đẩy giáo dục STEM theo hướng hiện đại, thực tiễn và bền vững.
Phát biểu ý kiến tại buổi lễ, Vụ trưởng Giáo dục phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tiến sĩ Thái Văn Tài cho biết, phòng STEM không phải là một không gian tách rời hoàn toàn với hệ thống phòng học bộ môn hiện có mà cần được phát triển theo hướng “nối dài” từ các phòng bộ môn này. Ngay trong hệ thống thiết bị dạy học tối thiểu và phòng học bộ môn hiện nay đã có những yếu tố trải nghiệm môn học theo định hướng STEM.
Vụ trưởng Giáo dục phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tiến sĩ Thái Văn Tài phát biểu ý kiến. (Ảnh: THANH TÙNG)
Trong giai đoạn tới, khi đặt STEM trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, giáo dục STEM sẽ được bổ sung thêm các nội dung theo hướng chuyển đổi số và có hành lang pháp lý để các cơ sở giáo dục triển khai.
Ngoài các thông tư quy định về danh mục thiết bị dạy học tối thiểu và phòng học bộ môn, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục xây dựng định hướng, hướng dẫn về không gian phòng học nhằm mở rộng từ phòng học bộ môn hiện có để hình thành không gian sáng tạo STEM. Nội dung này đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai nhằm kịp thời phục vụ năm học mới và trước kỳ họp Hội đồng nhân dân các tỉnh để kịp thời bổ sung vào kế hoạch đầu tư.
Học sinh trải nghiệm các hoạt động công nghệ và thực hành STEM tại không gian HNUE STEM Ecosystem. (Ảnh: THANH TÙNG)
Bên cạnh đó, Tiến sĩ Thái Văn Tài nhấn mạnh yêu cầu làm giàu kho học liệu STEM. Đồng thời đề nghị đội ngũ chuyên gia, giáo viên tham gia đóng góp vào quá trình xây dựng Đề án cơ sở dữ liệu học liệu số giáo dục phổ thông quốc gia mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đang trình Chính phủ. Theo đó, đề án hướng tới xây dựng hệ sinh thái và trục kết nối học liệu số quốc gia, trong đó sách giáo khoa số là tài liệu bắt buộc. Các cấu phần học liệu khác sẽ tiếp tục được bổ sung nhằm làm giàu nguồn học liệu phục vụ dạy và học.
Ông Thái Văn Tài cũng đề nghị các cơ sở nghiên cứu các quy định, thông tư về chuẩn kết nối và chuyển đổi học liệu sang dạng số mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành để tiến tới kết nối toàn bộ học liệu vào trục dữ liệu quốc gia.
“Việc xây dựng hệ sinh thái học liệu số không chỉ góp phần đổi mới giáo dục STEM mà còn tạo cơ hội bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục giữa các vùng thuận lợi và vùng khó khăn thông qua công nghệ số”, Tiến sĩ Thái Văn Tài cho biết.
Việc xây dựng hệ sinh thái học liệu số không chỉ góp phần đổi mới giáo dục STEM mà còn tạo cơ hội bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục giữa các vùng thuận lợi và vùng khó khăn thông qua công nghệ số.
Vụ trưởng Giáo dục phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo,
Tiến sĩ Thái Văn Tài
Báo cáo tổng quan hệ sinh thái HNUE Stem Ecosystem của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Biên, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu và phát triển nghiệp vụ sư phạm, đại diện Ban xây dựng đề án. (Ảnh: THANH TÙNG)
Trong khuôn khổ chương trình, Trường đại học Sư phạm Hà Nội đã ký kết hợp tác với nhiều doanh nghiệp, tổ chức giáo dục và đối tác chiến lược nhằm thúc đẩy triển khai các chương trình phối hợp trong phát triển học liệu, hỗ trợ thiết bị, xây dựng môi trường trải nghiệm STEM, đào tạo giáo viên, chuyển giao công nghệ giáo dục và mở rộng cơ hội tiếp cận STEM cho học sinh.
