Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kết nối chuỗi cung ứng vùng

Từ kết nối cung-cầu đến tổ chức chuỗi giá trị

Những năm qua, các tỉnh, thành phố phía nam có thế mạnh sản xuất đa dạng, từ lúa gạo, trái cây, thủy sản đến công nghiệp chế biến và hàng tiêu dùng. Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh có năng lực chế biến, thị trường tiêu dùng, hệ thống bán lẻ, thương mại điện tử, logistics và doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Theo Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh, 9 tháng năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp của thành phố ước tăng 10,9% so cùng kỳ, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 10,8%. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 1.488.689 tỷ đồng, tăng 13,8%; riêng doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt khoảng 699.429 tỷ đồng, tăng 17,2%. Doanh thu thương mại điện tử ước đạt 131.632 tỷ đồng, tăng khoảng 35,2%. Kim ngạch xuất khẩu của Thành phố ước đạt 76 tỷ USD, tăng 10,6%; nhập khẩu đạt 82,25 tỷ USD, tăng 12,6%.

Với quy mô này, thành phố có thể đảm nhiệm vai trò kết nối nguồn hàng, tổ chức phân phối và hỗ trợ hàng hóa của các địa phương tiếp cận thị trường quốc tế.

Dù vậy, thực tế khoảng cách giữa sản xuất, thị trường và xây dựng chuỗi giá trị vẫn là điểm nghẽn lớn. Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá: Thông tin về vùng nguyên liệu, sản lượng thực tế, mùa vụ, tiêu chuẩn và khả năng truy xuất nguồn gốc chưa được kết nối đầy đủ. Không ít trường hợp sản xuất diễn ra trước, sau đó mới tìm đầu ra; khi thị trường thay đổi, việc điều chỉnh sản lượng và chất lượng gây thêm chi phí, rủi ro cho cả người sản xuất lẫn doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu.

Cùng với đó, logistics, kho bảo quản và chế biến cũng chưa kết nối đồng bộ với vùng nguyên liệu. Với nông sản có tính mùa vụ, thiếu liên kết giữa thu hoạch, sơ chế, bảo quản, vận chuyển và tiêu thụ làm hao hụt sản lượng, tăng chi phí và giảm sức cạnh tranh. Nếu mỗi địa phương chỉ tổ chức logistics trong phạm vi riêng, toàn chuỗi sẽ khó tối ưu hành trình vận chuyển và tận dụng hiệu quả hạ tầng.

Từ các hoạt động kết nối đã được thực hiện từ trước đến nay, Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, các Sở Công thương: Thành phố Cần Thơ, thành phố Đồng Nai, các tỉnh: Tây Ninh, Đồng Tháp, An Giang, Cà Mau và Vĩnh Long cần nghiên cứu hình thành cơ chế phối hợp liên kết theo chuỗi giá trị. Trọng tâm là kết nối thông tin, doanh nghiệp và nguồn lực trên cơ sở lợi thế của từng địa phương, gắn với nhu cầu thị trường.

Theo hướng tiếp cận này, mỗi địa phương cần khai thác thế mạnh riêng, thay vì cùng phát triển những sản phẩm tương tự nhưng thiếu sự kết nối, đồng bộ. Đơn cử, các địa phương có lợi thế về lúa gạo như: An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ và Vĩnh Long phối hợp tổ chức vùng nguyên liệu, chuẩn hóa chất lượng. Với thủy sản, vùng nuôi tại Cà Mau, An Giang, Đồng Tháp và các địa phương liên quan sẽ kết nối với doanh nghiệp chế biến, hệ thống logistics và đầu mối xuất khẩu.

Hướng đến chuỗi cung ứng bền vững

Thực tiễn từ các doanh nghiệp cho thấy kết nối cung-cầu chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm quá trình nâng chuẩn sản phẩm và tổ chức nguồn cung ổn định. Ông Lâm Quốc Thanh, Tổng Giám đốc Tổng công ty Thương mại Sài Gòn (SATRA) cho biết, sau 15 năm thực hiện hoạt động kết nối cung cầu giúp doanh nghiệp tiếp cận các nhà sản xuất, hợp tác xã ở nhiều địa phương, đưa thêm sản phẩm vùng miền vào hệ thống phân phối.

Quá trình đó, SATRA không chỉ chú trọng tìm kiếm sản phẩm mới, mà còn trao đổi với nhà cung cấp về chất lượng, bao bì, truy xuất nguồn gốc và khả năng cung ứng để kiến tạo các cơ hội tiếp cận chuỗi cung ứng cao hơn. SATRA cũng đồng thời kết nối vùng nguyên liệu cho đơn vị trong hệ sinh thái của doanh nghiệp để đưa hàng hóa từ các tỉnh, thành phố đến Thành phố Hồ Chí Minh và những địa bàn lân cận.

Còn tại thành phố Đồng Nai, Tập đoàn Central Retail Việt Nam vừa tổ chức các hoạt động kết nối trực tiếp với 42 doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất, kinh doanh tại địa phương.

Bà Nguyễn Thị Bích Vân, Giám đốc Truyền thông Central Retail Việt Nam cho biết: Hàng Việt Nam chiếm hơn 90% danh mục sản phẩm trên kệ của hệ thống. Việc tăng cường kết nối nhằm bổ sung nguồn hàng chất lượng, đáp ứng nhu cầu mua sắm, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia các chương trình cung ứng hàng hóa bền vững.

Phó Giám đốc Sở Công thương Đồng Nai Trần Dương Hùng cũng nhấn mạnh, hoạt động kết nối chỉ thật sự thành công khi sau có thêm sản phẩm địa phương vào hệ thống phân phối, thêm hợp đồng được ký kết và doanh nghiệp tham gia bền vững hơn vào chuỗi cung ứng hiện đại.

Chia sẻ về những hạn chế ở góc độ địa phương, Phó Giám đốc Sở Công thương tỉnh Vĩnh Long Phạm Hữu Dự cho biết: Dù nhóm công nghiệp chế biến chiếm gần 87% kim ngạch xuất khẩu nhưng thị phần do doanh nghiệp của tỉnh chỉ chiếm 25,40%, phần còn lại thuộc khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Điều này đặt ra yêu cầu tổ chức lại chuỗi cung ứng để doanh nghiệp, hợp tác xã và nông hộ trong nước tham gia sâu hơn, thay vì chỉ cung cấp nguyên liệu hoặc đứng ngoài những khâu tạo ra giá trị cao.

Ông Dự nhấn mạnh hướng liên kết vùng lấy Thành phố Hồ Chí Minh làm trung tâm kết nối. Đô thị này vừa là thị trường tiêu thụ lớn của khu vực, vừa là đầu mối logistics và xuất khẩu. Vĩnh Long sẵn sàng cùng Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long cụ thể hóa thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026-2030 bằng các chương trình theo ngành hàng, từ chia sẻ thông tin thị trường, liên kết vùng nguyên liệu đến gom sản lượng và tổ chức logistics liên vùng.

Đại diện lãnh đạo Sở Công thương nhiều địa phương cũng cho rằng, các địa phương cần chia sẻ dữ liệu thị trường và nguồn cung, lựa chọn những chuỗi ngành hàng có lợi thế để triển khai trước, đồng thời đưa doanh nghiệp chế biến, phân phối và logistics tham gia ngay từ khâu xây dựng vùng nguyên liệu. Việc xúc tiến xuất khẩu cũng phải gắn với năng lực cung ứng thực tế, tiêu chuẩn sản phẩm và khả năng thực hiện đơn hàng, tránh tình trạng có thị trường nhưng thiếu nguồn hàng đáp ứng yêu cầu.

Với vai trò đầu tàu, trung tâm kết nối, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Lộc Hà khẳng định: Sự phát triển của Thành phố phải gắn với sự phát triển chung của vùng và cả nước. Vai trò đầu tàu không chỉ thể hiện ở quy mô kinh tế mà còn ở trách nhiệm kết nối, chia sẻ cơ hội, tạo điều kiện để các địa phương cùng phát triển.

Thành phố cần cùng các tỉnh, thành phố xây dựng cơ chế điều phối đủ thực chất, chuyển từ liên kết theo địa giới hành chính sang liên kết theo chuỗi giá trị; từ kết nối ngắn hạn sang hợp đồng cung ứng ổn định; từ chia sẻ thông tin chung sang dữ liệu phục vụ trực tiếp quyết định sản xuất, kinh doanh. Trong đó, doanh nghiệp giữ vai trò chủ thể, còn cơ quan quản lý tạo môi trường hợp tác, tháo gỡ vướng mắc và kết nối nguồn lực.