Thắng cảnh Tiên Châu

Bãi Tiên "ở phía bắc Trấn Thành, chu vi 12 dặm, sắc cây xanh biếc, ánh nước long lanh hình như ngọc bích vậy... Nơi đây có cư dân của hai thôn An Thanh và Bình Lương. Bên bờ có những làng chài phơi lưới ở lưng chừng những nhành cây. Lại có thuyền câu cá hát dưới ánh trăng thu bóng liễu (cây bần), lắt lay bên cồn cát trắng". (Theo Gia Ðịnh thành thông chí của Trịnh Hoài Ðức).

Theo truyền thuyết, xưa kia có tiên nữ xuống tắm ở cù lao Bích Trân  (còn gọi là cù lao An Bình) vào những đêm trăng thanh gió mát. Về sau, trên Bãi Tiên xưa, một ngôi chùa cổ được tạo dựng, điểm tô cho vùng đất Vĩnh Long một danh thắng nổi tiếng. Cảnh đẹp thiên nhiên hòa trong tiếng chuông chiều bên dòng Cổ Chiên, đã tạo nên nguồn cảm hứng sáng tác cho biết bao thi nhân. Ðáng chú ý là bài Vịnh chùa Tiên Châu của Nguyễn Hữu Ðức. Vào khoảng năm 1750, hòa thượng Giác Nguyên (1750 - 1801) người gốc Thừa Thiên - Huế đến đây, thấy cảnh Bãi Tiên sông nước u nhàn, đã chọn làm chốn dừng chân, dựng lên một am nhỏ bằng tranh tre vách lá làm nơi giảng kinh Phật, gọi là Am Bãi Tiên.

Ðến năm 1801, sau khi ngài viên tịch, ni sư Diệu Thiện (1801 - 1828) đến chăm nom am, vận động khách thập phương quyên góp tiền của, cất lại am, đổi gọi là Chùa Bãi Tiên. Ðến khi hòa thượng Hoàng Ðức Hội pháp danh Tánh Minh  đến trụ trì, chùa Bãi Tiên được tạo dựng lại bằng gỗ của những người buôn gỗ, bè cúng tiến, đổi là Tiên Châu Di Ðà Tự.

Chùa mới dựng lên theo hình chữ "tam", ba gian nối liền nhau, gồm chính điện, hậu tổ, hậu liêu, có tất cả 96 cột gỗ tròn; các kèo, xuyên được chạm trổ khéo léo nhờ tài năng của các nghệ nhân địa phương và từ Huế vào. Hiện nay, chùa vẫn còn giữ được nhiều hiện vật có giá trị văn hóa nghệ thuật cao, như hai bức tượng Phật Di Lặc, cùng nhiều bức tranh, bao lam, liễn, đối được chạm khắc rất tinh tế.

Qua các đời sư trụ trì, chùa nhiều lần được trùng tu. Sau Tết Mậu Thân 1968, chùa bị chiến tranh tàn phá, hư hại nhiều, được trùng tu, nội điện vẫn giữ như cũ, dựng lại mặt tiền bằng vật liệu bê-tông. Chùa rộng 20 mét, dài 46 mét. Trên nóc có năm ngọn tháp, tháp ở giữa lớn hơn cả, chính giữa tháp treo biển Tiên Châu Tự như ngày nay.

Trải qua gần hơn 250 năm, cũng với dinh Long Hồ, chùa Tiên Châu trở thành một giá trị văn hóa, một điểm du lịch hấp dẫn. Năm 1994, chùa Tiên Châu được Bộ VH-TT công nhận là "Di tích lịch sử - văn hóa" cấp quốc gia.

Ngày nay, du khách đến với Tiên Châu bằng chuyến đò ngang qua sông Cổ Chiên. Trên bến Bình Lương, trước mắt các bạn là cảnh ngôi chùa cổ trầm tư, ẩn hiện dưới tán bồ đề; chung quanh là những vườn cây trái sum suê chôm chôm, sầu riêng, nhãn chín thơm lừng của cù lao An Bình mến khách,  các bạn sẽ cảm thấy thật thư thái.