Sông Năng ở Bắc Cạn ngày càng bồi lắng nhanh hơn

Bến xuồng Buốc Lốm ở xã Khang Ninh, huyện Ba Bể được xây dựng sát bờ sông Năng, nơi đưa, đón du khách tham quan tua du lịch sông Năng - hồ Ba Bể. Khi mới xây dựng, từ nhà chờ, du khách dễ dàng bước xuống xuồng, thuyền đậu ở dưới sông. Vậy mà chỉ sau vài năm, du khách phải men theo sườn dốc để xuống xuồng, thuyền vì nước đã cạn đến hai, ba mét.

Tài công Triệu Văn Thuyên, người chuyên đưa đón du khách tham quan tua du lịch sông Năng - hồ Ba Bể cho biết: “Trước đây sông Năng đầy ắp nước, nước trong, hiền hòa chảy, xuồng, thuyền đi lại dễ dàng, chỗ nông nhất cũng đến ngang ngực. Nhưng càng về sau, nước sông mỗi năm một cạn dần, riêng thời điểm này so với cùng kỳ năm trước đã cạn mất hơn một mét, xuồng, thuyền đi lại trên sông thường hay mắc cạn, đâm phải đá ngầm”.

“Ai cũng bảo nước sông Năng cạn nhanh là do biến đổi khí hậu, tôi cũng tin là như thế và tôi còn cho rằng dòng sông bị bồi lắng, nước cạn, ngày càng nông còn do những tác động của con người đối với dòng sông. Đó là, các hoạt động khai thác vàng, phát nương làm rẫy ở phía huyện Pác Nặm, khai thác cát đoạn chảy qua huyện Ba Bể, làm đường giao thông tùy tiện san gạt, đổ đất xuống sông” - anh Thuyên chia sẻ.

Tình trạng đào đãi vàng trái phép trên sông Năng từ địa phận tỉnh Cao Bằng, xuống xã Bằng Thành (huyện Pác Nặm), tới xã Bành Trạch (huyện Ba Bể) từng diễn ra rầm rộ làm cho sông Năng vốn trong xanh trở nên ngàu đỏ. Đất, cát theo dòng nước chảy xuống địa phận huyện Ba Bể, gây bồi lắng. Khai thác cát, sỏi trái phép trên sông thuộc huyện Ba Bể đã và đang diễn ra, biến dòng sông thành công trường, những hầm hố, những đống đất đá lộ trên mặt nước, làm cho dòng sông biến dạng, sạt lở bờ bãi hai bên, xuồng, thuyền đi lại mắc cạn.

Trên địa bàn huyện Pác Nặm, mỗi năm nhân dân phát đốt nương, trồng hàng nghìn ha ngô trên các sườn núi khiến nơi này không còn thảm thực vật, khi mưa xuống lớp đất mặt bị rửa trôi, theo dòng nước tống hết xuống sông Năng gây bồi lắng.

Bên cạnh đó, đốt nương rẫy trồng ngô, rừng ngày càng thu hẹp, không còn thảm thực vật nên không giữ được nước dẫn đến vào mùa mưa thì lũ trên sông Năng trở nên hung dữ hơn; ngược lại vào mùa khô thì cạn kiệt nước.

Sông Năng bồi lắng, cạn nước làm xuồng, thuyền thường mắc cạn.

Chưa có cơ quan khoa học nào đánh giá tốc độ bồi lắng và nước sông Năng ngày càng cạn, nhưng việc bồi lắng sông Năng với tốc độ nhanh, mực nước mỗi năm một cạn thì ai cũng nhận ra. Bến Buốc Lốm cách đây ba năm là nơi neo đậu của xuồng, thuyền du lịch đón khách thăm quan sông Năng, động Puông và hồ Ba Bể thì nay đã bị bồi lấp hàng chục mét.

Soi bãi hai bên bờ sông cứ “vươn” ra mãi, còn dòng sông thì ngày càng bị hẹp lại. Giờ đây, đi xuồng máy tham quan sông Năng, rồi rẽ vào hồ Ba Bể đã không còn dễ dàng như trước, vì rất dễ bị mắc cạn, đâm va đá ngầm. Khu vực Bé Vài, xã Khang Ninh trước đây là hồ rộng mênh mông, nay là cánh đồng canh tác của nhân dân địa phương.

Anh Nguyễn Mạnh Đằng, xã viên hợp tác xã xuồng du lịch Ba Bể cho biết: Nhiều đoạn trên sông Năng đã rất nông do bồi lắng, mực nước xuống thấp. Giờ xuôi dòng từ Bốc Lốm xuống còn vất vả, đi ngược dòng từ hồ Ba Bể lên Bốc Lốm như trước kia là điều rất khó khăn.

Sông Năng thông với hồ Ba Bể, nước sông nhiều nước thì hồ Ba Bể nhiều nước, nước sông cạn thì mực nước hồ Ba Bể cũng rút theo. Sông Năng bị bồi lắng, cạn nước đang trực tiếp uy hiếp hồ Ba Bể, làm thay đổi hệ sinh thái của hồ, đặc biệt là tình trạng bồi lắng sông Năng cũng làm cho hồ Ba Bể bị bồi lắng theo từ phía bắc, trong khi hồ Ba Bể từ phía đông và phía nam đã bị bồi lấp cả cây số.

Nếu không có những biện pháp như trồng, bảo vệ rừng, ngăn chặn các hoạt động khai thác cát, san ủi đất đá xuống sông thì rồi đây sông Năng sẽ thành suối, vì hiện nay nhiều đoạn đã bị thắt lại, tác động rất tiêu cực đến “viên ngọc xanh” hồ Ba Bể.